پيرتر

از بعضى از گونههاى پيرترها به سبب بوى نافذى كه اسانس رزينى آنها دارد به عنوان حشرهكش استفاده مىشود. اينگونه از گياهان كه به فارسى «پيرتر» گفته مىشوند به فرانسوى با اسامى زير خوانده مىشوند:

u200a١u200a. Pyrethre ā feuilles cineraire

u200a٢u200a. Pyrethre coccine يا Pyrethre de Caucase

u200a٣u200a. Pyrethre rose

كاشت دو گونۀ آخر در قفقاز و ايران قدمت تاريخى دارد ولى در u200a۵٠u200a-u200a۴٠u200a سال اخير ورود حشرهكشهاى خارجى تركيبى كشت آنها را كاهش داده است. عدهاى از گياهشناسان دو گونۀ اخير را يك نوع مىدانند. بين سه نوع يادشده گونۀ اول از نظر خاصيت حشرهكشى سرآمد مىباشد و بسيار قوى است و گياهى است از خانوادۀ Compositae تيرۀ فرعى Radiae نام علمى آن Chrysanthemum cinerariaefolium Vis. و مترادف آن Pyrethrum cimerarifolium Trev.

مىباشد.

مشخصات

پير تر گونۀ اول ) P. ā Feuilles Cineraire( گياهى است چندساله بلندى آن در حدود u200a۵٠u200a سانتىمتر خيلى شبيه بابونه. پوشيده از كرك نرم سفيد، برگهاى آن داراى بريدگى زياد، گلهاى آن در وسط طبق زرد و در اطراف سفيد است. اين گياه در ايران بهطور وحشى ديده نشده ولى براى ساخت حشرهكش كاشته مىشود و خوب رشد مىكند. براى تكثير آن در بهار تخم آن را در خزانه مىكارند، دو سه هفته طول مىكشد كه جوانه بزند وقتى كه گياهان u200a٨u200a-u200a٧u200a برگه شدند، بيرون آورده به محل اصلى با فواصل u200a۶٠u200a سانتىمتر از هر طرف منتقل مىكنند. اين گياه زمينهاى شنى سبك و رو به آفتاب را دوست دارد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در گلهاى اين گياه كه سمّى است و حشرهكش مىباشد، مواد پيرترين ^u200a١u200aI و پيرترين ^u200a٢u200aII وجود دارد. هر دو مادۀ فوق حشرهكش قوى هستند، اولى از دومى نيز قوىتر است. نمونهاى از اين گياه كه در هند كاشته شده و از نظر مواد عامل مورد بررسى قرار گرفته، مقدار مواد عامل موجود در آن قابل ملاحظه است.

گياه برداشتشده در هند را تجزيه كردهاند در نمونهاى داراى u200a٢۴٧u200a/u200a٠u200a درصد و در نمونۀ ديگر u200a۴٩١u200a/u200a٠u200a درصد و در دوازده نمونه بهطور متوسط u200a٣u200a/u200a١u200a-u200a٧u200a/u200a٠u200a درصد داراى مادۀ عامل بوده است. بهعلاوه در گياه وجود بتا-كاروتن ^u200a٣u200aمشخص شده است.

در گلهاى گياه u200a۴u200a/u200a٠u200a-u200a٢u200a/u200a٠u200a درصد از دو نوع پيرترين I و II يافت مىشود و بهعلاوه در گلها مواد كريزانتين ^u200a۴u200a، پالميتيك اسيد و لينولئيك اسيد و مقدار كمى اسانس روغنى فرّار مشخص شده است. مادۀ پيرترين در اتر و پتروليوم اتر ^u200a۵u200aبهتر از بنزن ^u200a۶u200aحل مىشود.

گونه Pyrethre rose به نام علمى Chrysanthemum roseum Bieb. مىباشد. و گونۀ Pyrethre coccine به نام علمىChrysanthemum coccineum Willd. مىباشد.

برخى از گياهشناسان دو نام بالا را مترادف مىدانند. دكتر پولاك در يادداشتهاى تحقيقاتى خود آورده است كه گونۀPyrethre rose به نام علمى Pyrethrum roseum به ميزان فراوانى در كوههاى طالش شمال ايران وجود دارد و نام آن «كيك واش» است.

خواص-كاربرد

گرد گياه پيرتر و بخصوص گرد گلهاى خشك آن داراى خاصيت حشرهكشى است و از آن مخلوط با ساير مواد مناسب نظير نفت مىتوان محلولهاى حشرهكش ساخت. براى نمونه نسخهاى از آن ارائه مىشود.

گرد گل پيرتر حدود u200a١٠٠u200a گرم، متيل ساليسيلات ^u200a١u200a50 گرم، نفت چراغ 1000 گرم و يك اسانس خوشبو نظير اسانس سيترونل كه از گياه Cymbopogon nardus گرفته مىشود،u200a١۵u200a گرم. گرد گياه و ساير اجزا را در محلول ريخته، مدت يك هفته مىگذارند كه خوب خيس بخورد پس از آن صاف كرده و آمادۀ مصرف است.

با مخلوط كردن گلهاى خشكشدۀ سه گونۀ فوق، گرد حشرهكش تهيه مىشود. و براى كشتن حشرات منازل مسكونى مانند ساس، شپش، مگس و حشرات موذى كه به پارچههاى پشمى و پوست خز حمله مىكنند، مصرف مىشود. پيرترها براى از بين بردن برخى از حشرات آفات گياهى نظير آفات حشرهاى سبزى و درختان ميوه نيز تا حدودى البته بهطور ضعيف مىتواند مؤثر باشد. در گذشته براى از بين بردن كرمهاى اسكاريس و كدو،u200a١۵u200a-u200a١٠u200a گرم از اين گياه را به صورت حب يا گرد همراه با يك مسهل مىخوردند ولى به علت سميت آن فعلا مصرف نمىشود. ولى در دامپزشكى براى از بين بردن كرم شكم در اسب، گاو و سگ با دوزهاى متفاوت مصرف دارد.

در گذشته معمول بود كه براى مبارزه با لارو تخمهاى نسل اول حشرۀ Cochylis كه به مو حمله مىكند،u200a١۵٠٠u200a گرم گل خشك پيرتر را در الكل مىخيساندند و پس از آن يك محلول آبى شامل u200a٢u200a كيلوگرم صابون سياه مخلوط با خيساندۀ پيرتر را در مقدارى آب مىريختند كه مجموعا u200a١٠٠u200a ليتر مىشد. اين محلول را در خردادماه با سمپاش فشارى روى خوشههاى مو مىپاشيدند.