بابونۀ رومى

در كتب طب سنتى با نامهاى «بابونه» ، «بابونۀ رومى» ، «بابونۀ حقيقى» ، «بابونج» و «بابونق» و «بابونۀ شيرازى» نامبرده شده است. به فرانسوى Camomille odorante ، Camomille romaine ، Anthemis odorante و Anthemis noble و به انگليسى Roman chamomile و Common chamomile گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Compositae تيرۀ فرعى ،نام علمى آن Anthemis nobilis L. و نامهاى مترادف آن Ormenis nobilis J. Gay. وAnthemis aurea DC. مىباشد.

مشخصات

بابونۀ رومى گياهى است پايا و كوتاه. بلندى آن از يك وجب كمتر، بسيار معطّر و در بعضى ارقام ساقۀ آن گسترده روى زمين است. ساقۀ آن به رنگ سبز مايل به سفيد، برگها متناوب بسيار بريدهبريده مانند شبت ولى پوشيده از كرك است. گلهاى آن مجتمع در يك طبق كه بهطور منفرد در انتهاى ساقۀ گلدهنده در تابستان ظاهر مىشود. در هر طبق گلهاى سفيد در اطراف دايره و گلهاى زرد در قسمت مدوّر و برجستۀ وسط طبق قرار دارند. اين گياه در اروپا و آسيا انتشار دارد. و به علت خواص دارويى معروف آن كاشته مىشود. در ايران بهطور وحشى و خودرو نمىرويد ولى سابقا مرسوم بود در باغچهها بهطور پرورشى كاشته مىشد [شليمر]. تكثير آن از طريق كاشت بذر ميسر است ولى اغلب از طريق كاشت قسمتى از بوتۀ گياه در بهار با فواصل u200a٣٠u200a*u200a٢٠u200a سانتىمتر انجام مىگيرد و در آغاز كاشت پس از چند آبيارى گياه در زمين مستقر مىشود. برداشت گلها هر تابستان انجام مىشود و معمولا هربار در حدود u200a۴u200a/u200a٣u200a گلهاى بازشده را برداشت و در سايه خشك مىكنند و مرتبا زيرورو مىكنند تا قبل از خشك شدن تخمير نشود. در مصارف دارويى از گلهاى خشك آن استفاده مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى بابونۀ رومى داراى اسانس روغنى آنتهمن ^u200a١u200a، يك گلوكوزيد تلخ، آنتميك اسيد و يك آلكالوئيد بنام آنتمين ^u200a٢u200aاست. بررسى ديگرى نشان مىدهد كه در حدود u200a٢۵u200a/u200a٠u200a درصد اسانس روغنى و u200a١٩u200a/u200a٠u200a-u200a٣u200a/u200a٠u200a درصد سولفور در آن وجود دارد. آزمايش ديگرى نشان مىدهد كه در گلهاى آن در حدود يك درصد اسانس وجود دارد كه بوى آن كافورى قوى و طعم آن تلخ و سوزاننده و معطّر است ]G. I. M. P[ . مطالعات ديگرى نشان مىدهد كه حد اكثر مقدار اسانس كه از گلهاى بابونۀ رومى گرفته شده تا u200a٢۵u200a/u200a۵u200a درصد نيز رسيده است كه شامل استرها، اسيدها، الكلها، آنتمول ^u200a٣u200aو آزولنها مىباشد. ]S. G. I. M. P[ .

خواص-كاربرد

از نظر طبيعت گل بابونه رومى طبق نظر حكماى طب سنتى مانند ساير بابونهها گرم و خشك است و از نظر خواص معتقدند كه شبيه بابونه صغير است. لطيفكننده، تحليلبرنده، مقوى دماغ، اعصاب و نيروى جنسى است و براى رفع تب و لرزهاى تبهاى نوبهاى از زمان جالينوس طرف توجه بوده است. مدّر است و قاعدهآور و ترشح شير را افزايش مىدهد و براى رفع سردرد و تحليل ورمها و خرد كردن سنگ مثانه مفيد است. در موارد قطرهقطره ادرار كردن و بند آمدن و كم بودن ترشحات عادت ماهيانه نافع است. نشستن در دمكردۀ آن و يا ريختن دمكردۀ آن روى اعضاى مختلف نيز در رفع ناراحتىهاى فوق مؤثر است. بخور دمكردۀ آن با سركه براى چشم و كاهش درد آن خوب است. جويدن آن براى التيام زخمهاى دهان مفيد است. دود سوختۀ آن براى گريز حشرات مؤثر است. مقدار خوراك آن تا u200a١۵u200a گرم است. براى حلق مضّر است از اين نظر بايد با عسل و شربت انار خورده شود. ريشۀ آن گرمتر و خشكتر از گل آن است و خواص آن بيشتر از گل آن مىباشد. خوردن u200a۵u200a گرم آن با سركه رقيق بسيار محرك نيروى جنسى است.

براى تهيۀ روغن آن، گل آن را در u200a۴u200a برابر وزن آن روغن كنجد ريخته و با دو برابر آن آب مىجوشانند تا آب آن بكلى تبخير شود و روغن بماند البته بايد احتياط كرد كه روغن آن نسوزد. اگر گل خشك مصرف شود، نصف مقدار آن كافى است.

ماليدن روغن آن براى تحليل ورمهاى سرد و تحليل باد و گاز در اعضاى مختلف و كاهش درد كمر و درد مفاصل و نقرس نافع است و قطرۀ آن در گوش براى كاهش درد گوش و رفع سنگينى شنوايى مفيد است.

در فرانسه معمول است u200a٢٠u200a-u200a١٠u200a گرم گل بابونۀ رومى را در يك ليتر آب جوش به مدت نيم ساعت دم مىكنند و آن را براى اسپاسم و تسكين دردهاى عصبى مىخورند.

روش تهيۀ گرد بابونۀ رومى: گل بابونه را به مقدار مورد نظر در گرمخانۀ u200a٢۵u200a درجه سانتىگراد مىخشكانند و نرم ساييده از الك ابريشمى نمرۀ u200a١٢٠u200a مىگذرانند. اين گرد مانند تقويتكنندههاى معدى است و u200a٢u200a-u200a١u200a گرم و در برخى موارد بيشتر مصرف مىشود.

عرق گل بابونه:u200a١u200a واحد گل بابونه را در u200a۶u200a واحد آب در حمام ماريه تقطير مىكنند تا u200a۴u200a واحد مقطر به دست آيد و اين عرق اساس تهيه پوسيونهاى محرك قرار مىگيرد. مقدار خوراك آن u200a١٠٠u200a-u200a٢۵u200a گرم است. براى تهيۀ اسانس بونه نيز ضمن تهيه عرق بابونه همينكه اسانس آن جمع شد، عمل تقطير را متوقف كرده و آن را جمعآورى مىكنند. مقدار خوراك اسانس بابونه كه مقوى و محرّك است u200a١٠u200a-u200a١u200a قطره است.

دمكردۀ بابونه رومى:u200a۵u200a گرم گل بابونه را در u200a۵٠٠u200a گرم آب جوش دم كرده و صاف مىنمايند. اين دمكرده براى تقويت معده استعمال مىشود و چون تهوعآور است براى تسهيل عمل قى كردن در مواردى كه مواد قىآور استعمال شده است فنجان فنجان خورده مىشود.

عصارۀ بابونه: گل خشك بابونه u200a١u200a واحد و آب جوش u200a٨u200a واحد. گلها را نيمكوب كرده در u200a۶u200a جزء آب مدت u200a١٢u200a ساعت دم مىكنند و با فشار از پارچه مىگذرانند و تفاله را در باقيماندۀ آب دم مىنمايند و صاف مىكنند و هر دو صافشده را مخلوط كرده در حمام ماريه در حد غلظت عصاره نرم قوام مىآورند. اين عصاره مقوى معده و قاطع تب است. مقدار خوراك آن u200a۵u200a-u200a١u200a گرم مىباشد.

شربت بابونه: گل خشك بابونه u200a١u200a واحد، آب مقطر u200a١۵u200a واحد و قند به مقدار كافى. گلها را نيمكوب كرده مدت u200a۶u200a ساعت در آب جوش دم مىكنند و با فشار صاف مىنمايند تا تهنشين شود و صاف روى آن را برداشته به نسبت u200a١٨u200a در u200a١٠u200a قند اضافه مىكنند و مىجوشانند تا قوام آيد و حفظ مىكنند.

روغن بابونه با روغن زيتون: گل خشك بابونه u200a١u200a واحد و روغن زيتون u200a١٠u200a واحد.

آن دو را مخلوط كرده روى آتش ملايم مدت u200a٢u200a ساعت مىگذارند دم بكشد و گاه به گاه به هم مىزنند بعد مىگذارند u200a٢۴u200a ساعت بماند و با فشار از پارچه ردّ مىكنند و با كاغذ نيز صاف مىكنند تا تقريبا u200a۶u200a واحد روغن به دست آيد. اين روغن را در موارد قولنجهاى باد و نفخ روى شكم مىمالند. بسيار مؤثر است.

ماليدنى براى درد مفاصل: گل بابونۀ خشك u200a١۵٠٠u200a گرم و اسانس تربانتين u200a١٢۵u200a گرم. بابونه را خرد كرده در كمى آب باز مىكنند بعد اسانس را اضافه مىكنند و خوب به هم مىزنند و صاف مىكنند. اسانس در سطح آب قرار مىگيرد آن را جدا مىكنند مايعى به رنگ آبى به دست مىآيد كه براى مالش تسكين درد مفاصل استفاده مىشود.

توجه: بابونه رومى با گردو، گنهگنه، تانن، املاح نقره، املاح جيوه و سرب و سولفات آهن ناسازگار است و نبايد توأما خورده شود.