كافور

به فارسى «كافور» و در كتب طب سنتى نيز كافور نامبرده مىشود. جسم سفيد و شفاف و متبلورى است كه به فرانسوى Camphre يا Camphre du japon و به انگليسى Camphor و Laurel camphor گفته مىشود. كافور از درختى گرفته مىشود به نام درخت كافور كه به فرانسوى Camphrier و Laurier du Japon و به انگليسى Camphor tree نامبرده مىشود. گياهى است از خانوادۀ Lauraceae نام علمى آن Cinnamomum camphora) L. (Nees & Eberum و مترادفهاى آن Camphora officinarum Nees. و Laurus comphora L. مىباشد.

توضيح: در مدارك امريكايى نام اصلى گياه را منسوب به گياهشناسان ديگرى مىنويسند ) Cinnamomum camphora) L. (J. S. Presl( .

مشخصات

u200a١u200a. درخت كافور درختى است بزرگ داراى تنۀ صاف و قائم و تاج بزرگ. از كليۀ اعضاى درخت از جمله چوب تنه، شاخهها، برگ و. . . كافور گرفته مىشود، البته در پوست آن بيشتر است. درخت شبيه درخت زيرفون است. درخت كافور در مناطق گرم شرقى آسيا در جنگلهاى هندوستان، در چين، در جزيرۀ فورموز معروف به ماچين، در ژاپن، جاوه و سوماترا انتشار دارد و در مناطق ديگرى كاشته مىشود.

تكثير درخت كافور از طريق كاشت دانه يا خوابانيدن شاخههاى آن انجام مىگيرد.

درخت كافور به ايران وارد شده و در باغ كشاورزى لاهيجان درخت u200a۶٠u200a سالهاى از كافور ديده مىشود.

u200a٢u200a. كافور: مادهاى است كه از جوشاندن و تبخير قطعات ريزشدۀ ساقه، شاخه و ريشۀ درخت به دست مىآورند و به شكل قطعاتى به وزن u200a١٠٠u200a-u200a٧۵u200a كيلوگرم به بازار مىآورند. البته اين كافور خام است و براى مصارف دارويى و طبى آن را از طريق تصعيد و يا تقطير تصفيه مىنمايند و با نامهاى كافور ژاپنى و كافور چينى در بازار به فروش مىرسد.

كافور جسمى است سفيد شفاف متبلور، داراى بوى تند، نافذ و طعم تيز و معطّر.

سبكتر از آب است و در مجاورت هواى آزاد فرّار مىباشد. فرمول خام آن Cu200a١٠u200a Hu200a١۶u200a O و در u200a١٧۵u200a درجه سانتىگراد ذوب شود. در آب كمى حل مىشود ولى در اتر و استون و الكل و كلروفورم و روغنهاى چرب و روغنهاى فرّار بخوبى حل مىشود. از هيدرژناسيون كافور الكلى به نام بورنئول به دست مىآيد كه اگر آب از بورنئول گرفته شود مادۀ كامفن به دست مىآيد. كافور نه فقط در درخت كافور وجود دارد بلكه روغن فرّارى است كه در عدۀ زيادى از گياهان يافت مىشود از جمله در گياهان صاصفراس، دارچين، خولنجان، زرنباد، هل و گياهان ديگرى نظير آزربه، لاواند، اكليل كوهى همه اسانس روغنى فرّارى دارند كه در آن مقدار زيادى كافور وجود دارد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى و مواد عامله در درخت كافور اسانس روغنى فرّار وجود دارد. در برگهاى آن در حدود u200a٧٣u200a/u200a٠u200a درصد كامفور ^u200a١u200aو 97/0 درصد كامفرول ^u200a٢u200aمشخص شده است ]G. I. M. P[ . در گزارش مطالعات ديگرى تركيبات شيميايى درخت كافور چنين شرح داده شده است:

مواد كامفور، ليمونن ^u200a٣u200aكه همان دىپنتن ^u200a۴u200aاست و پى سيمول ^u200a۵u200a، پى نن، ارتودن ^u200a١u200aو سالون ^u200a٢u200a[چونگ كوئو تونونگ يائوچى]در درخت كافور وجود دارد.

آقاى كوبوتا نظر داده است كه در قسمت چوبى درخت در حدود u200a١u200a درصد اسانس روغنى (كامفور و كامفوراويل) يافت مىشود. از تقطير اسانس كافور در درجۀ حرارت بالا در حدود u200a۵u200a درصد سسكىترپن و u200a١٠u200a درصد سسكىترپن الكل ^u200a٣u200aبه دست مىآيد كه مصارف پزشكى دارد. در چربى دانههاى درخت، گليسيريدهاى لوريك اسيد ^u200a۴u200a، كاپريك اسيد ^u200a۵u200aو اولئيك اسيد مشخص شده است ]S. G. I. M. P[ .

خواص-كاربرد

كافور معمولا چون مخلوط و غير خالص به بازار عرضه مىشود بايد با آزمايشهايى از درجه خلوص آن اطمينان حاصل كرد. روشهاى مختلفى براى اين آزمايشها هست از جمله اگر كافور را روى يخ و برف بگذارند و آتش بزنند، اگر مانند شمع مشتعل شد، خالص است و الاّ غير خالص مىباشد. دوم اينكه قطعۀ شيشهاى را روى آتش گذارند و روى آن قدرى كافور بريزند، اگر تمام كافور سوخت و چيزى نماند خالص است. راه ديگر اينكه اگر كمى از آن را بر شقيقه بمالند، اگر خنكى و سردى بسيار در چشم ظاهر شد و آب از چشم آمد، خالص است. سرانجام اينكه بوى كافور خالص شبيه بوى ترنج و ليمو است و براى حفظ آن بايد در شيشۀ ضخيم سرتنگى بريزند و درب آن را محكم ببندند تا حتى الامكان سطح كمترى از آن در مجاورت هوا قرار گيرد.

در كره از كافور به عنوان داروى ضد تشنج و در عين حال حشرهكش استفاده مىشود [چونگ]. در چين به عنوان داروى معرّق، بادشكن، آرامبخش، مسكّن و كرمكش و ضد روماتيسم ^u200a۶u200aكاربرد دارد. در استعمال خارجى براى تسكين درد دندان، مخلوط با پمادهايى براى معالجۀ كچلى ^u200a٧u200aبه كار مىرود [استوارت].

مقدار زياد و خارج از حد مجاز آن سمّى است، لذا مصرف كافور بايد زير نظر پزشك و در حد مجاز باشد [اشتاين متز]. روا^u200a١u200aمعتقد است كه كافور تونيك است و در استعمال خارج براى معالجۀ التهابها و ورم آبسهها و روماتيسم كاربرد دارد. كافور خاصيت ضد عفونى كردن و تحريك قلب دارد [موزيگ و شرام و كاريونه و كيمورا].

به علاوه براى معالجۀ بيمارىهاى جهاز تنفسى مفيد است و در مورد مسموميت از ترياك به عنوان پادزهر مورد توجه است. هاو ^u200a٢u200aمعتقد است كه ضدعفونىكننده و كرمكش است و معالج وبا و فلج مىباشد. در هند و چين به عنوان ضد اسپاسم و براى كاهش ترشح شير مستعمل است [كروست و پتلو].

كافور از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى ايران سرد و خشك است ولى با كمال تعجب در هند آن را گرم و خشك مىدانند. از نظر خواص حكما طب سنتى معتقدند كه فرحآور است و مقوى دماغ و قلب و براى رفع تبهاى عفونى و ذات الجنب و زخمهاى ريه، سل و اسهال گرم مفيد است. رفع تشنگى و مسكّن التهاب كبد و كليه و سوزش مجارى ادرار است. اگر با گلاب و گل سرخ به پيشانى ماليده شود، مسكن سردرد گرم مىباشد. اگر با آب گشنيز و سرمه ساييده و مخلوط كرده و به چشم ماليده شود، باعث جلوگيرى از برآمدن دانه در پلك مىگردد و اگر دانه برآمده است، فروكش مىكند. اگر قطرۀ محلول آن با آب گشنيز تازه در گوش ريخته شود براى تسكين درد گوش گرم و قطع خونريزى از بينى نافع است. غرغرۀ آن با گلاب براى تسكين درد دندان كرمخورده و زخمهاى دهان مفيد است. پاشيدن گرد آن روى زخمها و جراحتهاى بد در مورد زخمهاى گرم و جراحات تازه و قطع خون و تسكين درد آنها نافع است. براى سردمزاجان مضّر است و معده را ضعيف مىكند و نيروى جنسى را كاهش مىدهد. استشمام بيش از اندازۀ آن موجب سفيد شدن مو، پيرى، قطع اشتها، قطع نسل و توليد سنگ مثانه و سنگ كليه است لذا در اين قبيل موارد بايد ادويه گرم مانند گل قند، روغن سوسن، بنفشه و نرگس خورده شود.

شيخ الرئيس ابو على سينا معتقد است اگر كافور در حد اعتدال خورده شود، براى تقويت قلب و روح مفيد است. و در مزاجهاى گرم براى تعديل گرمى مزاج مؤثر و نافع است ولى در مزاجهاى سرد بايد مخلوط با داروهاى گرم خورده شود مانند مشك و زعفران و خشكى آن را با مخلوط كردن با روغن بنفشه و شببو تعديل كرد. مقدار خوراك آن تا u200a۵u200a/u200a٠u200a گرم است. اگر u200a١٠u200a گرم آن خورده شود خطرناك است و قاطع نيروى جنسى مىشود، ايجاد اختلال و فساد در معده و مسموميت مىكند.

مواد ناسازگار: كافور را نبايد با سقز يا صمغهاى سقزى مصرف نمود.