آنژليك

در كتب طب سنتى با نامهاى «سنبل ختايى» و «حشيشة الملائك» آمده است. به فرانسوى Angelique و به انگليسىAngelica گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Umbelliferae ، نام علمى آن Angelica archangelica L. و مترادف آنArchangelica officinalis Hoffm. مىباشد.

مشخصات

آنژليك گياهى است علفى دوسالۀ بلند، ارتفاع آن متجاوز از يك متر است. معطر با برگهاى بزرگ داراى بريدگى و تقسيمبندىشده، هريك از تقسيمات برگ نوكتيز دندانهدار مىباشد. ساقۀ آن شياردار استوانهاى به رنگ سبز مايل به قرمز. گلهاى آن سفيد به صورت چتر در انتهاى شاخۀ گلدهنده ظاهر مىشود. از برگ و ساقه و ريشۀ آن در طب استفاده مىشود.

اين گياه در مناطق شمالى اروپا، شبهجزيرۀ اسكانديناوى و كوهستانهاى مركزى اروپا تا روسيۀ ميانه انتشار دارد. در هندوستان در كشمير مىرويد. در شمال اروپا به عنوان گياه سبزى خوراكى مورد توجه است و كاشته مىشود و ريشههاى آن را به صورت خام يا پخته مىخورند. در ساير مناطق اروپا علاوه بر خوراكى بودن از خاصيت خوشبو بودن آن نيز در قنادىها استفاده مىشود و از ميوۀ آن براى تهيۀ يك نوع نوشابه به نام Ratafia d'angelique استفاده مىشود به علاوه خواص طبى آن در سطح وسيعى مورد توجه است و كاربرد دارد.

تكثير آنژليك از طريق كشت بذر آن صورت مىگيرد به اين ترتيب كه بذر آن را در بهار در هواى آزاد و يا در پاييز در پناه شاسى مىكارند و پس از آن نهالهاى جوان را به مزرعه منتقل كرده و مىكارند. معمولا چند ماه پس از كاشت نهالها آمادۀ انتقال مىشوند، بنابراين كشت بهاره در پاييز به مزرعه منتقل مىشود و كشت پاييزه در بهار منتقل مىگردد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى و مواد عامله، ريشه و قسمت زيرزمينى خشك آنژليك در حدود u200a٣۵u200a/u200a٠u200a درصد اسانس روغنى فرّار دارد و در ميوۀ آن (u200a٣u200a/u200a١u200a-u200a٢u200a/u200a١u200a) درصد اسانس يافت مىشود. مواد عمدۀ موجود در اسانس آنژليك عبارتاند از بتا-فلاندرن ^u200a١u200aو به علاوه در اسانس ريشۀ آنژليك كه در هوا خشك شده باشد مواد د-آلفا-فلاندرن ^u200a٢u200a، آلفا-پينن و هايدروكسى پنتادكانوئيك اسيد ^u200a٣u200aو آلفا-متيل بوتيريك اسيد ^u200a۴u200aيافت مىشود.

در ريشهها و ثمر آنژليك چند فوروكومارين ^u200a۵u200aنظير آنژليسين ^u200a۶u200a، برگاپتن، كزانتوتوكسين ^u200a٧u200aو. . . وجود دارد و به علاوه اومبلىپرنين ^u200a٨u200aو چند فنل ^u200a٩u200aنيز در آن مشخص شده است ]G. I. M. P[ .

بررسىهاى شيميايى جديدترى نشان مىدهد كه كيفيت اسانس آنژليك با شرايط اقليمى محل رويش طبيعى آن ارتباط دارد، هر چقدر ارتفاع از سطح درياى محل رويش طبيعى آن بيشتر باشد، عطر بيشتر و با كيفيت بهترى مىدهد.

از گياه آنژليك u200a٩u200a نوع مادۀ كومارين جدا شده است از جمله يك كومارين جديد به نام آركىسين ^u200a١u200aدر آن مشخص شده است ]S. G. I. M. P[ .

خواص-كاربرد

آنژليك معمولا در سال اول گل مىدهد ولى چون ريشۀ آن رشد كافى نكرده برداشت ريشه در سال دوم انجام مىگيرد و در آغاز سال دوم ساقههاى فرعى سال اول را قطع مىكنند و فقط ساقۀ اصلى مىماند كه رشد كافى بنمايد و از ساقههاى قطعشده و برگهايى كه در خلال سال اول قطع شده نيز پس از خشك كردن استفاده مىشود. ميوۀ گياه وقتى كاملا رسيد كه معمولا در اواخر تابستان است، آمادۀ برداشت مىشود.

از نظر خواص ريشۀ آنژليك و ميوۀ آن محرك و نرمكنندۀ سينه و معرق است و ريشۀ آن بخصوص مقوى، ضد تشنج، بادشكن، خلطآور، قاعدهآور و معرق مىباشد.

در فرانسه در مراجع طب سنتى آن ديار مرسوم بوده است كه از دمكردۀ ريشۀ آنژليك به نسبت u200a٢٠u200a گرم ريشۀ خشك در يك ليتر آب جوش و يا از تنطور الكلى ريشۀ آنژليك u200a١٠u200a-u200a٢u200a گرم به عنوان نيرودهنده و هاضم استفاده مىكنند و از دمكردۀ ميوۀ آن نيز به عنوان مفرح و نيرودهنده خيلى استقبال مىشود.

گونۀ Angelica sylvestris L. را نيز در بعضى اسناد به نام سنبل ختايى مىنامند.

گياهى است پايا به بلندى تا u200a١۵٠u200a سانتىمتر و معطر. اين گياه در اروپا و از جنوب غربى چين تا نپال در آسيا مىرويد.

قسمت نرم ريشۀ اين گياه به عنوان دارو مصرف مىشود، جوشاندۀ آن براى رفع بىحسى اعصاب، رفع گرفتگى در اعضاى بدن، روماتيسم و Arthritis [چيو]، سردرد، سرگيجۀ ناشى از سرماخوردگى و تورم در پاها به كار مىرود.