چريش

به فارسى در بندرعباسو چاهبهار با نامهاى محلى «چريش» ، «سريش» و «چريشك» ناميده مىشود. به فرانسوى Margousier و Faux sycomore و به انگليسى Neem و Nim tree و Margosa گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Meliaceae نام علمى آن: Azadirachta indica A. Juss.و مترادف آن Melia azadirachta L. و Meliaindica Boiss. و Melia fraxinifolia Salisl.مىباشد. روغنى كه از دانههاى گياه مىگيرند در بازرگانى به Nimoil معروف است.

مشخصات

چريش درختى است باقامت متوسط برگهاى آن سبز، كنارۀ برگ داراى بريدگى و شبيه دندانۀ نامنظم است، برگهاىآن شبيه برگ زبان گنجشك مىباشد. نوك برگها خيلى تيز و كشيدهتر از برگهاى زيتون تلخمىباشد ولى شكل كلى درخت شبيه درخت زيتون تلخ است، به همين جهت اغلب اشتباها يا عمدابرگها و ريشۀ آن را به جاى و يا مخلوط با برگها و پوست و ريشۀ زيتون تلخ در بازار عرضهمىنمايند.

درخت چريش بومى هندشرقى است و تا مغرب چين و شرق جاوه انتشار دارد و در بعضى مناطق كاشته مىشود. به ايرانوارد شده و كاشته مىشود و از گياهان بومى شده است. در حال حاضر در چاهبهار، بندرعباسو ساير نقاط جنوب كشور مىرويد.

تركيباتشيميايى

از نظر تركيبات شيميايىچريش داراى يك روغن تلخ و مارگوزيك اسيد u200a١u200aاست. روغنىكه از دانههاى آن گرفته مىشود، داراى دو نوع مادۀ تلخ است. در دانههاى آن در حدودu200a۴۵u200a درصد روغنوجود دارد. مواد تلخى كه از روغن چريش جدا شده است عبارتاند از: نيمبين u200a٢u200aو نيمبىنين3ونيمبيدين 4 u200aكه مادۀ عامل عمدۀآن را تشكيل مىدهد شامل سولفور مىباشد. از شكوفههاى چريش يك گلوكوزيد به نام نيمبوسترينu200a5u200aدر حدودu200a005u200a/u200a٠u200a درصد واسانس روغنى فرّار با بويى نامطبوع (در حدود u200a۵u200a/u200a٠u200a درصد) ونيم بوسترول u200a6و نيم بستين u200a7u200aو اسيدهاىچرب جدا شده است. در گلهاى آن يك مادۀ تلخ و اسانس تلخ و تحريككننده وجود دارد. درميوههاى آن مادۀ تلخ باكايانين u200a8u200aيافت مىشود.

از پوست تنۀ درختدر حدود u200a٠۴u200a/u200a٠u200a درصد مادۀنيمبين و در حدود u200a٠١u200a/u200a٠u200a درصد مادۀنيمبينين و در حدود u200a۴u200a/u200a٠u200a درصد مادۀنيمبيدين و در حدود u200a٠٢u200a/u200a٠u200a درصد اسانسجدا شده است ]G. I. M. P[ .

در گزارش ديگرى درمورد تركيبات شيميايى گياه چريش چنين آمده است:

در پوست درخت نيمبين،نيمبيدين، نيمبىنين، نيمبوسترول [باتاچارچى u200a9u200a] و سوجيولu200a10و نمبيولu200a11u200a[سنگوپتاu200a12u200a]يافت مىشود.در روغن تصفيه شدۀ آن پالميتيك اسيد 13u200a، استئاريكاسيد u200a14u200aاولئيك اسيدu200a15u200a، لينولئيكاسيد u200a16u200a، آراشيديكاسيد u200a17u200aو مقداركمى ميريستيك اسيد u200a18وجود دارد.روغن دانههاى آن منبع غنى از اولئين u200a19u200aو استئاريناست [پتلو u200a20u200a]. مهمترينعامل مؤثر اصلى روغن آن نيمبيدين است كه مقدارى سولفور در آن يافت مىشود. [صديقىu200a21u200a]. در برگهاىآن مارگوزين u200a22u200aوجود دارد[گوسوامى و دوت u200a634u200a].

خواص-كاربرد

در هند: پوست درختچريش تلخ مقوى و تونيك است و قابض و تببر مىباشد. همچنين پوست ريشه و ميوههاى نارسآن نيز تونيك و مقوى و تببر است.

برگهاى لهشدۀ آنرا به صورت ضماد براى فروكش كردن جوش و كورك روى محل مبتلا مىگذارند. جوشاندۀ برگهاىآن را به عنوان ضدعفونىكننده براى ضد عفونى كردن زخمها و اكزما به كار مىبرند. گلهاىخشك آن تونيك و مقوى بخصوص مقوى معده است. روغن آن محرك، ضدعفونىكننده و به عنوانپادزهر براى مارگزيدگى و عقربزدگى مصرف مىشود. ميوههاى آن مسهل است. و براى كشتنكرم معده به كار مىرود، ضمنا نرمكننده نيز مىباشد.

در برمه: پوست درختبه عنوان مقوى و تونيك و برگ، گل و روغن آن به عنوان محرّك موضعى و حشرهكش مصرف مىشود[راجر u200a23u200a]. صمغ آننرمكننده و مقوى و گلهاى آن براى تقويت معده مفيد است. برگهاى لهشدۀ آن را به صورتضماد روى جرب و تاولهاى تر براى التيام مىگذارند [تئوبالد u200a24].

در هند و چين: تنطورپوست درخت براى اشخاص مبتلا به مالارياى مزمن يا يرقان و خستگى عمومى تجويز مىشودو بعلاوه براى اشخاصى كه پس از جراحتهايى تب كردهاند نيز توصيه مىشود. از تنطور برگدرخت به عنوان محرّك اشتها و با ريواس به عنوان تونيك (ولى يبوستزا) استفاده مىشود.به علاوه از اين تنطور به صورت مالش روى اعضاى شكسته و يا از جا در رفته و براى تسكيندردهاى عضلات به كار مىبرند. از روغن برگهاى آن براى معالجۀ دردهاى روماتيسمى و ماليدنآن براى رفع اكزماى مزمن استفاده مىشود. همچنين اهالى كامبوج براى برگهاى جوان و گلهاىدرخت خاصيت تصفيۀ خون و خونسازى قايلاند. از له شدۀ برگها و گلهاى آن ضمادى درست كردهو با انداختن روى پيشانى براى معالجۀ هذيان تب استفاده مىشود. جوشاندۀ رقيق ريشۀ گياهبا اجزاى ديگرى به عنوان ضد صفراوى و تونيك براى معالجۀ سل و ناراحتىهاى كبد مصرفمىشود [مىنات u200a25u200a]. جوشاندۀپوست و گل و برگ آن به صورت كمپرس براى التيام زخمها و جراحتها كاربرد دارد [پتلو].در اندونزى از جوشاندۀ برگها و يا از روغن دانۀ آن به عنوان ضدعفونىكننده، روى زخمهامىمالند [هين u200a26u200a]. روغندانۀ آن به عنوان ضد انگل و پارازيت براى معالجۀ بيمارىهاى پارازيتى پوست نظير بيمارىاسكابيز u200a27u200aماليده مىشود[واناستىنيس - كروزمان u200a28u200a].

توضيح: بيمارى اسكابيزيا نوعى جرب، بيمارى پوستى است كه شديدا مسرى مىباشد و عامل آن يك آراكنيد u200a29به نامSarcoptes scabiei است كه موجب خارش پوست مىشود.

درخت چريش در هنددرختى مقدس است و در تشريفات مذهبى هندوها به كار مىرود. لهشدۀ پوست آن بوى ملايممىدهد و صمغ درخت شبيه صمغ عربى است.

u200a١u200a) . Margosicacid

u200a٢u200a) . Nimbin

u200a3u200a) . Nimbinin

u200a4u200a) . Nimbidin

u200a5u200a) . Nimbosterin

u200a6u200a) . Nimbosterol

u200a7u200a) . Nimbecetin

u200a8) . Bakayanin

u200a9u200a) . Bhattacharji

u200a10u200a) . Sugiol

u200a11) . nimbiol

12) . Sengupta,P,Chiwi,abstr

u200a13u200a) . Palmiticacid

u200a14u200a) . Stearicacid

u200a15u200a) . Oleicacid

u200a16u200a) . Linoleicacid

17) . Arachidicacid

18) . Myristicacid

19u200a) . Oleine

20u200a) . Petelot,A

u200a21u200a) . Sidigqui,S

22u200a) . Margosine

23) . Rodger,A

u200a24u200a) . Theobald,w

u200a25u200a) . Menaut,B

u200a26u200a) . Heyne,K

u200a27) . Scabies

28u200a) . Steenis-Krwseman,M.J-van

u200a29u200a) . arachnid