توتون

به فارسى «توتون» و «تنباكو» ناميده مىشود. به فرانسوى Tabac و به انگليسى Tobacco گفته مىشود. نوعى از آن را كه براى قليان مصرف مىشود (تنباكوى قليان) Persian tobacco ناماند. گياهى است از خانوادۀ Solanaceae نام علمى آن Nicotiana tabacum L. (توتون كردستانى) و گونههاى ديگرى از آن با نامهاى علمى N. tabacum var macrophylla يا N. macrophylla (تنباكوى برگ درشت) و N. rustica L. و N. chinensis و N. quadrivalvis نيز وجود دارند كه در مناطق مختلف عالم مورد كشت و كار قرار مىگيرند.

از برگهاى گونۀ N. tabaccum توتونهاى مرغوب هاوانا ) Tabac commun( ، توتون ويرژينى ) Tabac de Virginie( و توتون امريكايى Tabac americain( يا ) Goundi تهيه مىشود. و از توتونهاى معمول براى سيگار است.

از برگهاى گونه N. macrophylla توتون مريلاند ) Tabac de Maryland( تهيه مىشود و از برگهاى گونۀ چينى توتون يا تركى ) Tabac Turc( توليد مىشود.

مشخصات گياه

تنباكو يا توتون گياهى است علفى يكساله داراى ساقۀ خشبى يا نرم به بلندى u200a٢u200a- u200a۵u200a/u200a١u200a متر. گلهاى آن خوشهاى كه بهطور گروهى در انتهاى شاخه گلدهنده به رنگ قرمز يا قرمز مايل به سفيد ظاهر مىشود. برگهاى آن ساده اغلب كامل، كركدار كه پس از رسيدن از يك قشر نازك صمغ چسبناك و معطّر پوشيده مىشود. ميوۀ آن معمولا داراى دو دريچه است به استثناى گونه N. quadrivalvis كه داراى u200a۴u200a دريچه مىباشد و در آن دانههاى ريز و فراوان توتون قرار دارند.

براى تكثير معمولا بذر توتون را در اوايل بهار در خزانه مىكارند و پس از دو ماه معمولا نهالهاى حاصل را به مزرعه منتقل مىنمايند. اين موقعى است كه نهالها شش برگه شده باشد. در اواخر تابستان وقتى كه برگها آويزان شده و رنگ آنها روشن مىشود و عطر و بوى قوى از آنها استشمام مىگردد موقع برداشت محصول است. در بعضى موارد تمام برگها را يكباره قطع مىكنند و در برخى مناطق بتدريج كه برگها مىرسد از اواخر تابستان تا اوايل پاييز در u200a٣u200a-u200a٢u200a چين برگها برداشت مىشود و پس از اينكه برگها رطوبت خود را از دست دادند در بعضى نواحى در هواى آزاد پهن كرده و خشك مىنمايند ولى براى اينكه برگها بىعيب خشك شده و توتون مرغوب تهيه شود معمولا آنها را طبق روش خاصى در دستگاههاى خشككننده، خشك مىكنند.

توتون بومى مناطق مختلف امريكاى مركزى، بوليوى، پرو مىباشد و در كوبا، مجارستان، امريكاى شمالى، تركيه و ايران و مناطق زيادى از كشورهاى جهان كاشته مىشود. در ايران گونههاى N. tabacum و N. persicum و N. rustica در مناطق مختلف كاشته مىشود. از جمله در مشرق خراسان به نام تنباكوى تركمانى و در جنوب شرقى بلوچستان و در كلات و در كاشان، اصفهان، فارس، تنباكوى معروف ايرانى كاشته مىشود و در مناطق كردستان و غرب ايران و شمال ايران و شمال غرب ايران و مناطق مركزى نظير بروجرد و اراك و. . . ارقام مختلف توتون كاشته مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در گزارشى چنين آمده است:

در گونه N. tabacum وجود باريوم ^u200a١u200aو اكساليك اسيد ^u200a٢u200aدر گياه تأييد شده است.

در برگهاى آن گلوكوزيد ازتهاى به نام تاباسين ^u200a٣u200aو به علاوه در حدود u200a٧u200a/u200a١u200a-u200a٢۵u200a/u200a٠u200a درصد از گلوكوزيد ايزوكوئرسيترين ^u200a۴u200aوجود دارد. آلكالوئيد اصلى موجود در گياه نيكوتين است و آلكالوئيدهاى ديگرى با مقدار خيلى كمتر به نامهاى نيكوتئين ^u200a١u200aنيكوتىمين ^u200a٢u200a، آنابازين ^u200a٣u200a، نور-نيكوتين و. . . غيره وجود دارد. مقدار نيكوتين در حدود u200a۴u200a/u200a٢u200a درصد مىباشد .]G. I. M. P[ در گزارش بررسى ديگرى آمده است كه در برگهاى گياهى كه در سايه رشد كرده وجود ال-كينيك اسيد ^u200a۴u200aمشخص شده است. به علاوه در گياه وجود كلروژنيك اسيد ^u200a۵u200aو كافئيك اسيد ^u200a۶u200aنيز تأييد شده است.

.]S. G. I. M. P[

در گزارش بررسىهاى ديگرى علاوه به آلكالوئيدهاى فوق آلكالوئيدى به نام نيكوتلين ^u200a٧u200aنيز در گياه مشخص شده است.]M. P. E. SE. A[ ^u200a٨u200a.

نيكوتين كه آلكالوئيد مهم و اصلى برگ توتون است معمولا به حالت تركيب با اسيدهاى به صورت مالات و سيترات و نظاير آن وجود دارد.

نيكوتئين به صورت مايع است.

نيكوتلين به صورت جامد است.

دود سيگار در حدود u200a۵u200a/u200a٠u200a درصد نيكوتين و به علاوه محتوى اكسيد كربن، انيدريد كربنيك و مقدار كمى در حدود u200a۴u200a ميلىگرم در u200a١٠٠u200a گرم برگ توتون HCN و كمى اسيد استيك و اسيد پروپيونيك و اسيد والرينيك و اسيد بوتيريك و آمونياك مقدار كمى مادۀ كوليدين ^u200a٩u200aكه خيلى سمّى است ولى بوى خوش و مطبوعى است، دارا مىباشد.

خواص-كاربرد

در توتون يك مادۀ مخدر سمّى وجود دارد به نام نيكوتين كه آلكالوئيد اصلى و عمدۀ برگ توتون را تشكيل مىدهد. در چين از توتون به عنوان دارو براى رفع ناراحتى مفاصل و بىحسى اعضا و رفع درد در نيمى از سر و براى موارد مارگزيدگى استفاده مىشود. [هاو]. براى روماتيسم مفيد است و از آن حشرهكش تهيه مىشود. كه بر ضد مگسها و كرمها مؤثر است [ايشى دويا]. توتون را همراه با ساير داروها براى معالجۀ اسهال خونى و به عنوان قىآور به كار مىبرند و از آن محلولى به صورت محلول شستوشو براى قطع ترشحات سفيد مهبل و معالجۀ ترشحات زياد مخاطى سوزاكى مهبل و مجراى ادرار مصرف مىنمايند [مىنات و پتلو].

در اندونزى از شيرۀ گياه توتون براى پاك كردن زخمهاى چركين و جراحتهاى پر از كرم استفاده مىشود [رومفيوس و فايدهين]. در بعضى جزاير از آن به عنوان سمّ براى كشتن برخى افعىها استفاده مىكنند. در فيليپين از برگ آن به صورت ضماد براى معالجۀ جوش و كورك استفاده مىشود و براى تسكين درد و رساندن دمل نيز مفيد است و به علاوه ضماد برگ را در مواردى كه مدفوع بچهها متعفن است، روى شكم متعفن بچهها مىاندازند، رفع نفخ و تعفن مىكند. تنقيه با جوشاندۀ برگ توتون براى كشتن جانور و انگل مفيد است. علايم مهم و عمدۀ مسموميت خوردن گياه توتون عبارت است از قى، اسهال، سيخ شدن و گرفتگى عضلات سختى تنفس و در آخر فلج ريوى و مرگ [موزيگ و شرام].

گونه N. rusticana بهترين گونه براى تهيه حشرهكش است [چونگ كوئو تونونگ يائوچى].

تنباكو از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى خيلى گرم و خشك است و از نظر خواص معتقدند كه عطشآور و خشككننده مىباشد و سمّ اقسام ماهى است.

دود آن براى رفع فساد و هواى آلوده به ميكرب نافع است و همچنين براى تسكين درد دندان رطوبى و سرفه رطوبى و تنگىنفس اثر مفيد دارد و در موارد فوق جويدن تنباكو و كمى خوردن آن هم مفيد است. اگر برگ خشك تنباكو را ساييده به صورت گرد بپاشند، براى خشك كردن نزله دماغى سرد و تر و عطسه كردن مفيد است.

گردپاشى از خاكستر آن براى التيام زخم حيوانات و ضماد برگ آن با روغن گل سرخ براى جرب جراحتدار و جلوگيرى از خونريزى زخمهاى تازه و خشك كردن زخمهاى كهنه مفيد است. خوردن آب غليان كه زرد شده باشد براى استسقا اثر مفيد دارد.

تنباكو براى اشخاص گرم مزاج مضّر است و براى دماغ آنها اثر نامطلوبى دارد.

شكم را مىبندد و خفقان و پرتى حواس و غلظت خون ايجاد مىكند. در اين موارد بايد شير تازه خورد.

توجه: چون تنباكو سمّى است در استعمال داخلى آن بايد خيلى دقت شود و جز با نظر پزشك مصرف نشود.

تنطور تنباكو: برگ خشك تنباكو u200a٧۵u200a گرم، الكل خالص u200a٣۶٠u200a گرم. برگ را در الكل چند روز بخيسانند و با كاغذ صاف كنند و u200a٢u200a-u200a١u200a قطره از اين تنطور براى جلوگيرى از خونروى از سينه خورده شود.

تنقيۀ تنباكو: برگ خشك تنباكو u200a١u200a گرم، آب مقطر u200a٢۵٠u200a گرم، تنباكو را در آب مقطر جوش دم كرده و صاف كنند و پس از خنك شدن اماله نمايند. اين اماله يا حقنه براى قولنج ايلاوس ^u200a١u200aو همچنين در موارد كزاز مؤثر است. مقدار تنباكو را از u200a۵u200a-u200a١u200a گرم در همان مقدار آب طبق نظر پزشك ممكن است تغيير داد.

سابقه تاريخى طب سنتى تنباكو

تنباكو كه از گياهان بومى امريكاى مركزى است از آغاز كشف بشر آن را به عنوان گياه دارويى مورد توجه قرار داده است. كريستف كلمب پس از مراجعت از سفر تاريخى خود و سپس اسپانيايىها در قرن u200a١۵u200a ميلادى، دانۀ اين گياه را به اروپا منتقل كرده و كاشتند. پس از چند سال اين گياه از نظر دارويى مورد توجه قرار گرفت.

شخصى به نام Jean Alicot كه سفير فرانسه در پرتغال بود مقدارى از دانهها و خود گياه را به عنوان هديه و نوعى اكسير شفابخش به كاترين دومديسى تقديم كرد. از آن به بعد آن را به نام نيكوتيان نامگذارى كردند كه منشأ نامگذارى علمى آن شده است. اين گياه به طورى در فرانسه مورد توجه حكماء و مردم از نظر دارو قرار گرفت كه مردم آن را به نامهاى Herbe saint و Herbe ā tous les maux و Panacee (نوشدارو) و Herbe ā la reine و Nicotiane خلاصه با دهها نام اسمگذارى نمودند. استفاده از توتون به صورت دود كشيدن كه براى اولين بار كريستف كلمب آن را از طرف سرخپوستان ديده بود كمكم و بتدريج در اروپا نيز معمول شد و پس از آن چنان شايع گرديد كه دولتها درصدد وضع عوارضى روى توتون برآمده و منبع درآمدى براى دولت تهيه كردند. كارى كه بتدريج در تمام كشورهاى عالم معمول گرديد و با علم به اينكه دود كردن اين گياه متضمن هزاران ناراحتى ريوى و. . . براى بشر است، به مصداق طاعت از دست نيايد گنهى بايد كرد چون نتوانستند مردم را از كشيدن دخانيات منع كنند لذا با وضع عوارضى درصدد استفاده از اين علاقه شديد مردم به سيگار در جهت كسب درآمدى براى دولت برآمدند.