آناغالس

در كتب طب سنتى با نامهاى «آناغالس» و «آناغالس دشتى» و به عربى «عين الجمل» و «زغليله» ذكر مىشود. به فرانسوى آن را Mouron rouge و Mouron و Mouron des champs و Margeline و به انگليسى Red pimpeel وScarlet pimpeel گويند. گياهى است از خانوادۀ Primulaceae نام علمى آن Anagallis arvensis L. يا Angalis arvensis L. و مترادف آن A. orientalis Hort. ex F. et Mey. مىباشد. گونۀ ديگرى كه گلهاى آن آبى است به فرانسوى Mouron bleu و نام علمى آن Anagallis caerulea) Gouan(Schreb. و مترادف آن A. foemina Mill.مىباشد.

مشخصات

آناغالس گياهى است يكساله به ارتفاع كمتر از يك وجب و گسترده روى زمين.

ساقه آن با مقطع u200a۴u200a گوش، برگها متقابل بدون دمبرگ بيضى دايرهاى نوكتيز. گلهاى آن قرمز با دم گل بلند. ميوۀ آن پيكسيد (كپسول شكوفا كه از طرف سرباز و شكفته مىشود) و دانههاى ريز در داخل آن قرار دارد. دانههاى آناغالس كه در ابعاد دانههاى خشخاش است، بسيار تند و تلخ مىباشد. هر دو گونۀ فوق يعنى آناغالس قرمز و آناغالس آبى در ايران مىرويند. در اغلب كتب طب سنتى آناغالس گل قرمز را آناغالس نر و آناغالس با گل آبى و لاجوردى را آناغالس ماده مىخوانند. البته آقاىMiller گياهشناس نيز آناغالس با گلهاى آبى را آناغالس ماده نامگذارى نموده است.

آناغالس با گلهاى قرمز در تمام هند به صورت يك گياه هرز مىرويد. در ايران در آذربايجان در تبريز، ديزه سيامك و در شمال ايران در گرگان، بندر گز، مازندران، محمودآباد، درّه هراز و در گيلان در جنوب آستارا، سفيدرود، جنوب رشت، لاهيجان، در بلوچستان در گشت و چاهبهار و بشاگرد، در منطقه البرز و دماوند در نواحى غرب در قزوين، بروجرد و تفرش و كرمانشاه و در كرند در اراك در كوه رزوند در خوزستان در اهواز، دزفول، شوشتر و در كرمان بين بم و جيرفت، در فارس در دالكى، بوشهر و در جزيرۀ قشم و در خراسان مىرويد.

آناغالس با گلهاى لاجوردى در جنوب غرب در دالكى، كازرون، در خرابههاى شوش، در بوشهر، آبادان و مسجد سليمان و در شمال غرب در تبريز، بلوچستان، مكران و در دامنههاى البرز در اطراف تهران ديده مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در گياه مواد ساپونين و آنزيم ^u200a١u200aوجود دارد. در گياه دو ساپونين گلوكوزيدى ^u200a٢u200aمشخص شده است. ريشۀ گياه همينكه مدتى بماند بوى عطر سنبل الطيب از آن برمىخيزد و داراى گلوكوزيدى به نام سيكلامين ^u200a٣u200aاست. آناغالس براى گوسفند سمّى است ولى مقدار سمّيت آن از گياهى تا گياه ديگر فرق مىكند.

خواص-كاربرد

گياه آناغالس قرمز در هند در موارد يرقان، ناراحتىهاى مغزى، هارى، بيمارى ترس از آب، صرع، استسقا، جذام و ماليخوليا تجويز مىشود و به عنوان ضد سم در موارد مارگزيدگى كاربرد دارد.

از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى ايران آناغالس گرم و خشك است و از نظر خواص معتقدند كه خشككننده است و باز كنندۀ انسداد و گرفتگى مجارى عروق مىباشد. غرغرۀ آب برگ و ميوۀ آن براى رفع ناراحتىهاى مغزى و پاك كردن سر از بلغم و تسكين درد دندان مفيد است. اگر قطرۀ آن در بينى ريخته شود نيز همين خاصيت را دارد. اگر آن را با عسل مخلوط كرده در چشم بكشند براى ضعف بينايى و زخمهاى چشم و ساير ناراحتىهاى پوستى اطراف چشم نافع است. ضماد آن براى بيرون آوردن خار و تيغ از اعضاى بدن جلوگيرى از توسعه زخمهاى چركين و بد و باد سرخ و التيام جراحتها مفيد است. مقدار خوراك آن از u200a۵u200a-u200a٢u200a گرم است و جانشين آن از نظر خواص ارطنيثا مىباشد.

مصرف اين گياه بايد با نظارت پزشك انجام گيرد.