نيلوفر آبى

به فارسى «نيلوفر» و «نيلوپر» و «نيلوبرگ» و به هندى «نيلوفل» و در كشمير نيلوفر گفته مىشود. در كتب طب سنتى نيز با نامهاى نيلوفر و «كرنب الماء» و تخم آن را «حب العروس» ذكر مىكنند. به فرانسوى Nenufar وNenuphar و Lis d'eau و نوع مصرى آن را Neruphar de Nil و به انگليسى Nenuphar و Water lily مىنامند.

گياهى است از خانوادۀ Nymphaeaceae نام علمى گونههاى مختلف آن عبارت است از:

u200a١u200a. «نيلوفر سفيد اروپايى» با گل سفيد كه به فرانسوى آن را Nenupar blanc و Lis d'eau و به انگليسى Fragrant water lily و Nymphaea alba of Europe گويند. نام علمى آن Nymphaea alba L. يا Nymphaea odorataمىباشد.

اينگونه نيلوفر بومى شرق امريكاست و در هند در آبهاى درياچههاى كشمير و در اروپا و آسيا و ساير مناطق دنيا انتشار دارد. در ايران در شمال ايران بين رشت و لاهيجان در آبهاى راكد مىرويد.

u200a٢u200a. «نيلوفر زرد» يا «نيلوفر اصفر» كه به فرانسوى Nenufar jaune و Jaune des etangs و به انگليسى Yellow water lily گفته مىشود. نام علمى آن Nymphaea lutea L. يا Nuphar luteum) L. (Sibth. مىباشد. اينگونه در آبهاى سراب نيلوفر كرمانشاه ديده مىشود.

به گونهاى از نيلوفر سفيد مصرى كه به فرانسوى Nenuphar blancd'Egypte يا Nenufar de nil ناميده مىشود Lotus نيز گفته مىشود و آن را Nymphaea lotus كه همان Lotus egyptien است، مىنامند.

گونههاى ديگرى با گل قرمز و گل سفيد مايل به زرد نيز وجود دارد كه در ايران كمتر ديده مىشود و فقط در بعضى از باغها براى زينت وارد شده است. نوع گل قرمز آن را Red water lily به نام علمى Nymphaea rubra Roxb. و نوع گل زرد كوچك آن را به نام Pygmy water lily و به نام علمى Nymphaea tetragona مىنامند.

مشخصات

نيلوفر آبى سفيد و زرد گياهى است چند ساله داراى بيخ يا ريشه نسبتا ضخيم.

برگهاى آن بزرگ، مدوّر به رنگ سبز برّاق و زيبا كه در سطح آبهاى استخرها و سرابها و آبهاى راكد بهطور شناور مىرويد. و برگها داراى دمبرگ بلند است. گلهاى نوع سفيد آن سفيد رنگ يا صورتى و نوع زرد آن به رنگ زرد تيره و درشت و روى برگها در سطح آب با دم گلى دراز ظاهر مىشود. ميوۀ آنها به صورت كپسول تخممرغى شكل است شبيه كپسول خشخاش كه در آن دانههاى آردى نيلوفر قرار دارد. ريشههاى ضخيم و دانههاى نيلوفر آبى خوراكى است. تكثير آنها از طريق تقسيم گياه در بهار انجام مىگيرد. نوع سفيد آن به آفتاب زياد احتياج دارد ولى نوع زرد آن، سايه آفتاب يا تمام سايه را مىپسندد ولى به هر حال در آفتاب هم گل مىدهد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در نوع سفيد نيلوفر ) N. alba( آلكالوئيد نوفارين ^u200a١u200aوجود دارد. از ريشههاى خشك شدۀ آن آلكالوئيد نمفئين ^u200a٢u200aگرفته مىشود كه در سيستم اعصاب مسموميت ايجاد مىكند. در ريشۀ آن علاوه بر آلكالوئيد نمفئين چند مادۀ عامل قابض وجود دارد. در گلهاى آن گلوكوزيد قلبى نمفالين ^u200a١u200aمشخص شده است. در شكوفههاى آن آلكالوئيدى مشابه نمفارين ^u200a٢u200aيافت مىشود كه با مصرف آن در قورباغه و موش و خوك آزمايشگاهى و كبوتر ايجاد فلج مغزى ^u200a٣u200aكرده و با مسموم كردن دستگاه هاضمه ايجاد مرگ نموده است. در گلها و ريشههاى آن دو آلكالوئيد وجود دارد كه هر دوى آنها در حد مصرف مجاز، مسكّن درد و آرامكننده است. در ريشههاى نيلوفر زرد u200a١٨u200a درصد نشاسته است و ساير موارد آن مشابه نيلوفر سفيد است.

خواص-كاربرد

در هند: ريشه و ساقۀ آن قابض و كمى مخدّر است و در موارد اسهال خونى تجويز مىشود. گلهاى آن را براى كاهش نيروى جنسى مفرط مىخورند. از دم كردۀ گلها و ميوۀ آن براى بند آوردن اسهال و به عنوان معرق مىخورند.

و اما طبق نظر حكماى طب سنتى ايران از نظر طبيعت گل نيلوفر آبى سرد و تر است و ريشۀ آن گرم و خشك و تخم آن سرد و خشك است و نيروى آن معمولا تا يك سال باقى مىماند. از نظر خواص معتقدند كه گل آن مقوى دماغ است و تشنگى و حرارت را تسكين مىدهد. بوئيدن گل آن براى تقويت دماغ مفيد است. خوابآور مىباشد و سردرد را تسكين مىدهد و دماغ را تروتازه مىنمايد. خوردن گل آن نيز براى موارد فوق و همچنين براى رفع خشونت سينه و سرفه گرم مفيد است و زخمهاى داخلى را كه در اثر خوردن داروهاى گرم ايجاد شده باشد، التيام مىبخشد. اگر گل نيلوفر آبى را همراه با زعفران و دارچين بخورند و با اين روش سردى آن را تعديل نمايند براى تقويت و رفع خفقان نافع است و اگر قدرى از ريشۀ آن را در دهان نگهدارند ورمهاى حلق را فرو مىنشاند و براى ديفترى نافع است. خوردن گل يا ريشۀ آن طبق دستور با دوز مجاز اسهال مزمن را بند مىآورد و براى زخم رودهها و كاهش سيلان اسپرم و فرونشاندن نيروى جنسى مؤثر است و از احتلام غير ارادى جلوگيرى مىكند. خصوصا اگر مخلوط با شربت خشخاش خورده شود. خوردن گل آن به تنهايى و يا با دواهاى مناسب و دم كردههاى مناسب براى آبله و سرخجه و سرخك نافع است و اگر قبل از بروز بيمارى خورده شود از بروز آن جلوگيرى مىكند و پيشگيرىكننده است. و همچنين براى تسكين حرارت قلب و كبد و تبهاى گرم حادّ مفيد است. مضرّ مثانه است از اين نظر بايد با نبات و عسل خورده شود و مضرّ باه و نيروى جنسى است، از اين نظر بايد با انواع مغزهاى گياهى گرم و عسل خورده شود نظير گردو و عسل. مقدار خوراك از گل آن تا u200a١٢u200a گرم و دم كرده تا u200a٣۵u200a گرم. جانشين آن از نظر خواص بنفشه و يا بيد و يا خطمى سفيد است.

ريشه نيلوفر آبى براى اسهال مزمن و تحليل ورم طحال و التيام زخم رودهها و قطع افراط در ترشح اسپرم مفيد است. ضماد ريشۀ آن براى رفع درد معده و مقعد و مثانه و رفع ورم طحال و مقعد مفيد است. مقدار خوراك از ريشۀ آن از u200a١٢u200a-u200a۴u200a گرم است. اسراف در خوردن آن نيروى جنسى را شديدا كاهش مىدهد.

تخم آن كاهشدهندۀ نيروى جنسى و قاطع ترشح اسپرم مىباشد. و اگر چند بار خورده شود براى قطع ترشحات زياد رطوبى رحم مفيد است. ضماد تخم آن براى قطع خونريزى و رفع درد مثانه و جلوگيرى از ترشحات زياد عادت ماهيانه نافع است.

مقدار خوراك آن تا u200a١٢u200a گرم است.

شربت نيلوفر مليّن است و براى سردرد گرم و تبهاى گرم و تبهاى صفراوى و سرفه و ذات الجنب و ذات الريه و خشونت سينه نافع است. براى تهيۀ آن در حدود u200a۴۵٠u200a گرم نيلوفر تازه را گرفته در u200a٢u200a كيلوگرم آب مىخيسانند و پس از آن جوشانيده و ماليده و صاف مىكنند و با u200a٣u200a كيلوگرم قند سفيد آن را جوشانيده قوام مىآورند. اگر نيلوفر تازه نباشد مقدار كمترى در حدود نصف آن نيلوفر خشك مصرف مىشود.

نيلوفر مصرى

«نيلوفر مصرى» يا «نيلوفر نيل» ؛ در كتب طب سنتى با نام «بشنين» آمده است و در مصر آن را «عرايس النيل» هم مىگويند. به فرانسوى Nenuphar de Nil يا Lotus egyptien و به انگليسى Water lily و Egyptian water lily گويند. گياهى است از خانوادۀ Nymphaeaceae دو گونۀ آن با نام علمى Nymphaea lotus و Nymphaea caerulea شبيه ساير ارقام نيلوفر آبى است. معمولا وقتى كه آفتاب طلوع مىكند سر از آب بيرون مىآورد و چون غروب شود منقبض شده و سر در آب فرو مىبرد. ميوۀ آن نظير ساير نيلوفرها كپسولى است شبيه كپسول خشخاش و كمى بزرگتر كه دانههاى آن در داخل كپسول قرار دارند. در مصر معمول است كه اين دانهها را گرفته خشك كرده و به شكل آرد در مىآورند و از آن نان تهيه مىكنند.

ريشۀ آن ضخيم و متورم است و قسمت متورم آن را بهطور خام يا پخته مىخورند.

پس از پخته شدن زرد رنگ شبيه زردۀ تخم مرغ مىباشد و كمى معطّر است.

خواص-كاربرد

ريشۀ متورم پختۀ آنكه معمولا با گوشت پخته مىخورند مقوى معده است و براى قطع اسهال صفراوى و شكم روش نافع مىباشد. اگر با شير خورده شود سرفه را قطع مىكند. روغن گل آن براى رفع درد سر گرم و جنون نافع است و شربت آن از نظر خواص شبيه شربت نيلوفر است. دانههاى آن محلل ورم است و براى بواسير نافع مىباشد. چون براى مثانه مضّر است معمولا آن را با عسل بايد خورد. مقدار خوراك آن تا u200a٩٠u200a گرم مىباشد.

مصرف انواع نيلوفرها بايد با احتياط و با نظارت پزشك انجام گيرد.