ذرت خوشهاى

به فارسى «ذرت خوشهاى» و به فرانسوى Sorgho و به انگليسى Sorghum و Milo و به هندى «جوار» ناميده مىشود. گياهى است از خانوادۀ غلات Gramineae جنس Sorghum داراى گونههاى مختلفى است كه چند گونۀ آن بيشتر براى محصول دانۀ كشت و كار مىشود و در طب سنتى نيز مورد توجه است، از جمله:

u200a١u200a. ذرت خوشهاى كه بيشتر از نظر محصول دانه براى خوراك انسان و دام و طيور مورد توجه است. به انگليسى آن راGrain sorghum گويند. نام علمى آن Sorghum vulgare) L. (pers. مىباشد و گونه ديگرى نيز كه از نظر دانه بسيار مورد توجه است Sorghum spicata مىباشد كه در افريقا غذاى لذيذى به نام كوسكوس ^u200a١u200aاز آن درست مىكنند.

u200a٢u200a. ذرت خوشهاى شيرين كه بيشتر براى تهيه قند و الكل و ملاس و ساير فرآوردههاى نظير مورد توجه است. به انگليسى به آن Sweet sorghum و به فرانسوى Sorgho sucre گويند. نام علمى آن Sorghum Saccharatum Pers. و ياSorghum vulgare) L. (Pers. var Saccharatum Boerl. مىباشد.

مشخصات

ذرت خوشهاى گياهى است يكساله و در بعضى گونهها چند ساله بلندى بوتۀ آن تا u200a٢u200a متر نيز مىرسد. برگهاى آن دراز، نوكتيز و موجدار بدون دمبرگ است كه ساقه را در آغوش مىگيرد. ميوۀ آن در گونههاى مختلف به شكل خوشههاى فشرده يا خوشهاى باز است. دانهها در برخى گونهها مانند ذرت خوشهاى شيرين در داخل پوسته قرار دارد و در بعضى ديگر مانند ذرت خوشهاى سرعصايى كه انتهاى ساقۀ خوشهدهنده خميده است، از پوسته خارج مىشود. رنگ دانهها بسته به نوع و گونۀ ذرت خوشهاى سفيد، زرد، صورتى، قهوهاى و در آخر سياه مىباشد.

وطن ذرت خوشهاى افريقاست و در ساير مناطق عالم نيز انتشار دارد و كاشته مىشود. در سرتاسر هند كاشته مىشود و در ايران نيز در اغلب مناطق كاشته مىشود.

نوع دانههاى علوفهاى آن به نام Sorghum halepense) L. (Pers. در كرج و در آذربايجان، در اصفهان، اشترانكوه، مازندران، گوتوند و در بلوچستان مىرويد. در بلوچستان با نامهاى محلى «حب» و «محمد عيسى» (در مكران) و «جوارى) (در لاس بلاس) و «ققار جوارى (در بابيان شهريق) نامبرده مىشود و نوع دانههاى آن ) S. vulgare( در جاليزها و مزارع توتون در خراسان مىرويد و به شكل زراعت بزرگ نيز براى استفادۀ از دانۀ آن براى علوفه در ايران معمول شده است كه در بعضى مناطق مىكارند.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در گياه ذرت خوشهاى گونه ) S. vulgare( وجود گلوكوزيد دورين ^u200a١u200aتأييد شده است و در برگهاى گياه اسيد سيانيدريك وجود دارد.

مقدار HCN در برگهاى گياه u200a٢۵u200a-u200a٣u200a برابر بيشتر از مقدار HCN در شاخهها و ساقه گياه است. بهطور كلى برگهاى خشك گياه در حدود u200a٧۵u200a-u200a١٢u200a درصد كل HCN موجود در گياه را بسته به نوع گياه در خود جاى داده است .]G. I. M. P[ در گزارش ديگرى آمده است كه دانههاى گياه عارى از HCN است. در گزارش بررسىهاى شيميايى ديگرى آمده است كه در دانههاى گياه فورميك اسيد ^u200a١u200a، پالميتيك اسيد، استئاريك اسيد، بوتيريك اسيد، ميريستيك اسيد، مالتوز ^u200a٢u200a، امولسين، چند گلوسيد ^u200a٣u200a، چند پروتئين ^u200a۴u200a، تعدادى ليپيد ^u200a۵u200aو ويتامينهاى A و B يافت مىشود [روا]. براى اطلاعات تفصيلى بيشتر به u200a۴u200a:u200a١٩۶٠u200a و Lynn index مراجعه شود.

خواص-كاربرد

در چين: ساقههاى آن را سمّى مىدانند زيرا داراى پروسيك اسيد ^u200a۶u200aاست. از دانههاى آن براى تهيه الكل استفاده مىشود. پوست دانههاى آن را كاملا خرد كرده و نرم مىكوبند و با قند قهوهاى و آب مخلوط كرده به صورت كمپرس گرم براى معالجۀ سرخك روى سينه مىاندازند [هو]. دانههاى آن براى تقويت معده مفيد است [روا]. در هندوستان از دانۀ ذرت خوشهاى به عنوان مدّر، مسكّن التهاب پوست و براى نرمكنندۀ پوست استفاده مىشود، ضمنا معتقدند كه مبهّى است. در شيرۀ گياهى نوع شيرين آن HCN وجود دارد.