عدس آبى

به فارسى «جعرابه» و «جامخواب بك» و در شيراز «جلبك» و در اصفهان «جل وزغ» معروف است. در كتب طب سنتى با نامهاى «عدس الماء» و «نوعى طحلب» آورده شده است. به فرانسوى Lentille d'eau و Lenticule و Canillee وCanetille و به انگليسى Common duck weed گفته مىشود. گياهى است آبى از خانوادۀ Lemnaceae و نام علمى آنLemna minor L. يا Lemna minuta مىباشد. گونههاى ديگرى از اين گياه به نام L. trisulca در شيراز و L. gibbaدر شمال ايران و آذربايجان و در آبهاى راكد خوى مىرويد.

مشخصات

گياهى است چند ساله با ساقۀ كوتاه در زير آب. برگهاى آن سبز به شكل عدس كوچك به قطر u200a۴u200a-u200a٣u200a ميلىمتر بدون رگبرگ و بدون دمبرگ مستقيما در رأس ساقه و در سطح آب قرار دارد. گلهاى آن بندرت ديده مىشود، يك پايه است و معمولا دو نر و يك ماده در يك مجموعۀ كوچك قرار دارد كه به زودى از بين مىرود و ميوۀ آن u200a٣u200a-u200a١u200a دانه دارد. برگ عدس آبى كه در سطح آب قرار دارد معمولا محل نشستن حشرات است كه شكار پرندگان مىباشند و به اين دليل معمولا پرندگان حمله كرده و براى گرفتن حشرات برگهاى عدس آبى را نيز مىچينند. معهذا به علت قدرت و سرعت انتشار گياه عدس آبى در هر آب راكدى كه رخنه كند به زودى تمام سطح آب را با برگهاى خود مىپوشاند و مانع تهويۀ كامل آب شده و سرانجام منجر به ايجاد گنداب مىشود. اين گياه در ايران و در مناطق ديگر دنيا مىرويد. در ايران در سواحل شمال ايران در بندر گز و مازندران در آبهاى راكد كه كمتر آفتاب مىگيرد و بركههاى بابل و در آذربايجان غربى در سطح آبهاى راكد سايهدار ديده مىشود.

خواص-كاربرد

عدس آبى خنككننده و قابض و براى معالجۀ عوارض ناشى از كمى ويتامين C در بدن خورده مىشود و مفيد است. مدّر است و برگ له شدۀ آن براى بيمارىهاى جلدى و ورمهاى ملتحمه نافع است. از L. minor در روش پزشكى هوموئوپاتى ^u200a١u200aاستفاده مىشود.

توضيح: هوموئوپاتى روش درمانى است كه در آن بيماران را با مقدار خيلى كم از داروهايى درمان مىكنند كه همان داروها با مصرف مقدار زياد در بدن سالم همان بيمارى را ايجاد مىكند و معمولا اينگونه داروها بايد به مقدار خيلى كم مصرف شود.

عدس آبى از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى سرد و تر و قابض مىباشد و آنچه كه در آبهاى شيرين مىرويد قابضتر از گياهى است كه در آب دريا روييده است. در مورد خواص آن معتقدند كه ضماد آن بتنهايى و يا با آرد جو خون را بند مىآورد و براى باد سرخ و تحليل ورمهاى گرم و تبهاى ورم و نقرس نافع است و چون در روغن زيتون بجوشانند در نرم كردن عصب بسيار مؤثر است. اگر در روغن زيتون بجوشانند و بخورند و روى آن آب گرم بياشامند و قى كنند در خارج كردن زالوى چسبيده به گلو بسيار مفيد است. خوردن خشك آن اسهال صفراوى را بند مىآورد.

ماليدن برگهاى له شدۀ آن بند آورندۀ خون از هر عضوى است.

در چين معمول است كه در ماههاى تابستان تا اوايل پاييز گياه را جمعآورى كرده تميز نموده و خشك مىكنند. طعم آن تند و خنككننده است و معرّق و مدّر و تصفيه كنندۀ خون است. براى تسريع و تنظيم گردش خون و ورم پا و سرخك تجويز مىشود. به علاوه اين گياه قابض [ايشىدويا]. و ضد كمى ويتامين C و مقوى است [استوارت]. براى استسقا و رفع ناراحتى مجراى ادرار [هاو]و سوءهاضمه [روا]. و دردهاى عضلانى در تبها [مىنات]تجويز مىشود. در استعمال خارجى مخلوط با لوسيونهاى مناسب براى رفع ناراحتىهاى پوستى ماليده مىشود و براى تسريع بيرون ريختن سرخك و آبله [هاو]و زخمها و تاولهاى سيفيليسى مفيد است [استوارت و فوكود]. گياه طحلب قسمتى از داروى تركيبى است كه به صورت شستوشو در موارد ترشحات سفيد سوزاكى مهبل و از جمله براى بلنورا و لوكورا ^u200a١u200aبه كار مىرود [مىنات].

گونههاى L. Trisulca و L. gibba از نظر كاربرد و خواص دارويى در رديف L. minor هستند. مصرف گياه بايد با نظارت پزشك انجام گيرد.