پنيربند خوابآور

در ايران در محل رويش آن در بلوچستان، با نامهاى محلى «پنير باد» ، «لاهائى بارو» ، «چيل» ، «لاكرى» و «كپينگ» شناخته مىشود. در كتب طب سنتى يكى از انواع نامهايى كه بيشتر مقرون به صحت است و به ريشه گياه دادهاند «بوزيدان» است. ضمنا در بعضى كتب با نام عربى «سم الفار» و «شكران» نيز آمده است. گياهى است از خانوادۀ Solanaceae نام علمى آن Withania somnifera) L. (Dun. و مترادفهاى آن Physalis somnifera L. و Physalis flexuosa L. و Physalis arborescens Thunb. و Physalis tomentosa L.

Thunb. و Hypnoticum somniferum Podrig. مىباشد. اين گياه را به انگليسى Withania مىنامند.

مشخصات

درختچهاى است كوچك به بلندى در حدود u200a۵u200a/u200a١u200a متر با شاخههاى پوشيده از كركهاى غدى و پولكى سفيد. برگهاى آن تخم مرغى تا نيزهاى پهن، نوكتيز يا گرد با قاعده باريك به ابعاد u200a١۶u200a-u200a۵u200a/u200a٢u200a*u200a۵u200a/u200a٨u200a-u200a۵u200a/u200a١u200a سانتىمتر كه با دمبرگ است. گل آن زرد رنگ. ميوۀ آن سته زرد به قطر u200a۵u200a/u200a١u200a-u200a١u200a سانتىمتر كه پس از خشك شدن سياه مىشود. (سته به ميوههاى گوشتى ناشكوفا كه دانهها در داخل گوشت قرار دارند گفته مىشود، مثل حبۀ انگور) . ميوۀ آن در داخل كاسۀ چسبناكى مخفى مىباشد و تخمهاى آن داخل ميوه قرار دارند. اين گياه در شمال افريقا و مناطقى از آسيا و در ايران در جنوب مىرويد. در فارس در كازرون، جهرم، بوشهر و جزيرۀ خارك، در كرمان در بم و ميناب و در بلوچستان در مكران، ايرانشهر، نيكشهر و سيستان ديده مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى گياه داراى تعدادى آلكالوئيد است كه از آن استخراج مىشود. براى استخراج آلكالوئيد با مصرف u200a۴۵u200a درصد الكل بيشترين درصد آلكالوئيد به دست مىآيد.

از گياه نيكوتين ^u200a١u200a، سومنيفرين ^u200a٢u200a، سومنيفرينين ^u200a٣u200a، ويتانين ^u200a۴u200a، ويتانانين ^u200a۵u200aو در آخر پزودوويتانين ^u200a۶u200aجدا شده است. به علاوه از گياه سوكروز و بتا-سيتوسترول و از ريشۀ گياه تركيبات اسيدى و خنثى به دست آمده است. در ريشۀ آن ايزوپلهتيرين يافت مىشود. به علاوه در ريشۀ آن وجود تروپين ^u200a٧u200a، پزودوتروپين ^u200a٨u200a، سه آلفا-تيگلويل اوكسى تروپان ^u200a٩u200a، كولين، كوسكوهيگرين ^{u200a١٠u200a}، دى ال-ايزوپلهتيرين ^{u200a١١u200a}و آلكالوئيدهاى جديد آنافرين ^{u200a١٢u200a}و آنيگرين ^{u200a١٣u200a}تأييد شده است ]S. G. I. M. P[ .

برگها و ريشۀ گياه اثر آنتىبيوتيك بر ضد باكترى استافيلوكوكوس اورئوس دارد.

در برگهاى آن ويتانون ^u200a١u200aيافت مىشود كه فرمول خام تجربى آن Cu200a٢۴u200aHu200a٣٣u200aOu200a۵u200a است.

در ميوۀ آن انواع امينو اسيدها وجود دارد. جمع آلكالوئيدها در حدود u200a٢u200a/u200a٠u200a درصد گياه را تشكيل مىدهد.

خواص-كاربرد

ريشۀ اين گياه در هند براى تقويت نيروى جنسى و به عنوان تونيك، مقوى و بازكنندۀ انسداد مجارى عروق، مدّر و مخدّر مصرف مىشود، ضمنا براى سقط جنين نيز كاربرد دارد. به علاوه ريشۀ گياه براى درمان روماتيسم، سل ريوى، ضعف در اشخاص پير و سالخورده و معالجۀ لاغرى مفرط كودكان تجويز مىشود.

برگهاى آن تلخ است و جوشاندۀ آن را براى قطع تب استعمال و مصرف مىكنند.

از برگهاى خرد شده و ريشه كوبيده و خرد شدۀ گياه براى گذاردن روى ورمهاى دردناك و زخمها بخصوص كفگيرك استعمال مىشود و بسيار مؤثر است. ميوۀ آن مدّر است. تخم آن خوابآور و مدّر است و براى انعقاد شير كاربرد دارد.

بوزيدان كه در كتب طب سنتى به ريشۀ گياه گفته مىشود، از نظر طبيعت گرم و خشك است و از نظر خواص حكماى طب سنتى معتقدند كه ضد سمّ است و براى تقويت قواى جنسى نافع مىباشد. براى تسكين دردهاى مفاصل و نقرس مفيد است و باز كنندۀ انسداد مجارى عروق، كبد و طحال بوده و پاك كنندۀ معده است. جنين را سقط مىكند و براى استسقا و دفع كرم معده و رقيق كردن و دفع سموم در مسموميتها مفيد است و مسهل زردآب مىباشد.

بوزيدان براى بيضهها مضّر است از اين نظر بايد با عسل و خردل خورده شود.

مقدار خوراك بوزيدان را در كتب طب سنتى حد اكثر u200a۶u200a-u200a۵u200a گرم نوشتهاند و جانشين آن را از نظر خواص هم وزن آن وج و در موارد پادزهر و ضد سم نصف وزن آن زرنباد و زرآوند ذكر مىكنند. مصرف اين گياه بايد با احتياط و در حد مجاز و زير نظر پزشك باشد.