پوليگالا

در كتب طب سنتى فارسى كه يكى دو قرن اخير نوشته شده با نام «پوليگالا» ذكر شده و عربى آن «بولوغالون» و حشيشة الحليب» است. به فرانسوى Polygale و Polygala و Herbe aux laits و به انگليسى Polygala و Milkwortناميده مىشود.

گياهى است از خانوادۀ Polygalaceae و داراى گونههاى مختلفى است. نام تعدادى از گونههاى آنكه در طب سنتى مستعمل است عبارتاند از:

u200a١u200a. Polygala sibirica L. كه از نظر خواص مشابه P. vulgaris Thunb. مىباشد.

و P. tenuifolia Willd نيز ناميده مىشود به انگليسى Siberian milkwort و به چينى ) Yao-Jao( ناميده مىشود. اينگونه در چين و هند انتشار دارد و خواص آن در Pentsao آمده است.

u200a٢u200a. Polygala senega L. كه در مناطق شرقى امريكاى شمالى و كانادا مىرويد و ريشۀ خشك شدۀ آن را كه مصرف طبّى دارد، به انگليسى Seneca snakewort و Senega مىنامند. اين گياه را در بازار تجارت گياهان دارويى پوليگالاى ويرژينى نيز مىگويند.

u200a٣u200a. Polygala paniculata L. كه بومى امريكاست.

u200a۴u200a. Polygala japonica Houtt. كه در ژاپن و هندوچين و كره انتشار دارد و داراى مصرف دارويى وسيعى مىباشد.

u200a۵u200a. Polygala vulgaris L. .

مشخصات

پوليگالا (گونه P. vulgasis ) گياهى است چند ساله برگهاى آن متناوب بيضى باريك كمى دراز بدون دمبرگ به ساقه متصل است. برگهاى پايين ساقه كوچكتر از برگهاى بالاى ساقه است. گلهاى آنكه در بهار ظاهر مىشود به رنگهاى قرمز، آبى و سفيد است. ريشۀ آن در ابعاد يك مداد است كه اطراف آن را برآمدگى سختى فرا گرفته و سر آن نيز برآمدگى بد شكلى دارد. پوست ريشه خاكسترى و مغز آن چوبى و سفيد و شكننده و بوى آن تهوعآور است. طعم آن تند كمى شيرين و محرك و تحريك سرفه كرده، آب دهان را زياد مىكند. در طب سنتى ريشۀ پوليگالا مستعمل است.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در ريشۀ گونه P. paniculata مادۀ متيل ساليسيلات ^u200a١u200aوجود دارد [هين]. در ريشۀ گونۀ P. tenuifolia مواد سنجين ^u200a٢u200a، پوليگالين ^u200a٣u200aو اونسىسين ^u200a۴u200aمشخص شده است [چونگ يائوچى].

خواص-كاربرد

گونه P. japonica :

در كره تمام گياه اعم از ريشه و قسمت هوايى به عنوان تونيك و نيروبخش مردان و همچنين براى افراد مسن تجويز مىشود [ايشى دويا]. جوشاندۀ ريشۀ خشك شدۀ گياه را به عنوان نرمكنندۀ سينه و اكسپكتوران و نيرودهنده مىخورند [ايچى مورا]. و دارويى بر ضد سل است [اس-واى-ليو]. در تايوان اين گياه له شده را روى محل گزش مار مىگذارند [ليو].

در هندوچين از گرد ريشه در موارد برونشيت، فراموشى ناتوانى جنسى و جلوگيرى از احتلام در شب و بهطور كلى احتلام غير ارادى و بىموقع تجويز مىكنند.

٢u200a. P. dictyoptera Boiss. . يكساله است و در بلوچستان ديده شده است.

u200a٣u200a. P. supina Shreb. . چند ساله است. شكل آن بسيار شبيه P. vulgaris است.

اين گياه در شمال ايران در گرگان، مازندران و در جابن در منطقه دماوند ديده شده است.

u200a۴u200a. P. hohenackeriana F. et. M. . گياهى است چند ساله. در مناطق البرز در كرج، در مركز بين تهران و اصفهان، در آذربايجان در اميرآباد، خوى و تبريز، در غرب ايران در كوههاى الوند و در اطراف رودخانۀ صيمّره ديده مىشود.

u200a۵u200a. P. major Jacq. . گياهى است چند ساله كه در دامنههاى البرز در پل زنگوله و شيب شمالى كندوان و كرج، درّه چالوس، اطراف تهران و رودبار ديده مىشود.

u200a۶u200a. P. platyptera Bom. . گياهى است چند ساله در درّه چالوس و كرج ديده مىشود.

گونههاى ايرانى از نظر خواص طبى بررسى نشده و مصرف گونههاى چند ساله آن مستلزم تجربه و آزمايش مىباشد.

مصرف گونههاى مختلف اين گياه بايد با نظارت پزشك متخصص انجام شود.