نى بوريا

به فارسى و در كتب مختلف با نامهاى «نى بوريا» و «بوريا» و «نى حصير» و «سمار» نامبرده مىشود. به فرانسوىJonc و Jonc commun و به انگليسى Bulrush و Softrush و Common rush و Matting rush گويند. گياهى است از خانوادۀ Juncaceae و داراى گونههاى مختلفى است. نام علمى گونهاى از آنكه در ايران مىرويد و در طب سنتى مستعمل است Juncus effusus L. مىباشد.

مشخصات

گياهى است چند ساله داراى برگهاى صاف و بدون كرك. پوشش گل به رنگ خرمايى، ساقۀ آن برهنه بدون كرك صاف و خيلى ليز كه مغز آن يكسره پر است. ميوۀ آن به شكل كپسول است كه داراى سه خانه بوده و محتوى تعداد زيادى دانههاى ريز مىباشد.

اين گياه معمولا در نقاط مرطوب و در كنار و يا داخل آب مىرويد و در حصيربافى كاربرد دارد. مصرف آن به عنوان علوفه براى گاوان سمّى است. در مناطق مرطوب و باتلاقهاى مركزى چين، ساير مناطق خاور دور و هند و در قسمتهاى مختلف اروپا در كنار نهرها و جاهاى مرطوب مىرويد. در ايران در لاهيجان ديده مىشود.

خواص-كاربرد

در چين و هند از جوشاندۀ مغز ساقۀ آن به عنوان خرد كنندۀ سنگ ^u200a١u200a، نرم كنندۀ سينه، خنككننده، مدّر، خونساز، مسكّن و آرامبخش استفاده مىشود [استوارت]. براى رفع بىخوابى نيز تجويز مىشود [لوئى]. و در موارد التهاب گلو و حلق و سرفه و كمى ادرار مفيد است [هو]. براى معالجۀ استسقا و براى ازدياد ترشح ادرار نيز نافع مىباشد.

در استعمال خارج براى بند آوردن خون مصرف مىشود [ايشى دويا]. ريشۀ گياه نيز مدّر است.

گونۀ ديگرى از اين گياه كه نام علمى آن Juncus inflexus L. و مترادف آن J. glaucus Ehrh. ex sibth مىباشد نيز در ايران مىرويد. به انگليسى آن را Hard rush و به فرانسوى Jonc glauque و نام محلى آن در ايران سوزى مىباشد.

شكل گياه شبيه گياه نى قبلى است و تفاوت آن اين است كه مغز ساقۀ اين گياه منقطع مىباشد و مانند گياه نى قبلى يكسره نيست.

اين نى براى تمام حيوانات شديدا سمّى است و در معدۀ آنها ايجاد تحريك و خراش و اسهال شديد مىنمايد. و به دنبال آن عصبانيت و كورى تدريجى در حيوان ايجاد مىشود. در اغلب موارد اگر در خوردن اسراف شده باشد، ممكن است حيوان در اثر خونريزى شديد مغزى و تشنج بميرد.

اين گياه نيز در مناطق مرطوب و باتلاقى هند در قسمتهاى مختلف فرانسه و ساير مناطق مرطوب اروپا و در ايران مىرويد.

در ايران در كرج، درّه طالقان، آذربايجان، سراب، همدان، خراسان، دامنۀ كوه چاه سياه، جنوب فارس و در دالكى و واريتههايى از آن در اراك و اشترانكوه بروجرد و در كوه تخت بلقيس افشار در كنار گودالهاى آب ديده مىشود. مصرف دارويى ندارد و فقط از نظر توجه به سمّى بودن آن درج گرديد.

مصرف اين گياه به علت سمّى بودن بايد زير نظر پزشك و در حد مجاز باشد.