آدامس چيكل

«آدامس چيكل» به فرانسوى Le Chicle و به انگليسى Chicle gum گفته مىشود. اين آدامس از شيرۀ درختى كه در اثر شكاف در تنه آن استخراج مىشود و به شكل سقز در مىآيد، تهيه مىشود. نام درخت به فرانسوى Sapotillier و به انگليسى sapotilla و ميوۀ آن را به فرانسوى Sapotille و به انگليسى Naseberry و به هندى Sapota گويند. گياهى است از خانوادۀ Sapotaceae نام علمى آن Achras zapota L. مىباشد.

مشخصات

درختى است نسبتا بلند. ارتفاع آن u200a٢۵u200a-u200a٢٠u200a متر. برگهاى آن كامل، متناوب، برّاق و سبز تيره است. ميوۀ آن تخم مرغى شكل در ابعاد يك ليمو به رنگ مايل به خاكسترى، گوشتى و رنگ گوشت آن زرد مايل به قرمز و لذيذ و شيرين كه بىدرنگ پس از چيدن بايد مصرف شود. در داخل ميوه دانههاى آن قرار دارد. اين درخت كه در آغاز از سرزمين امريكاى مركزى برخاسته است در حال حاضر تقريبا در تمام مناطق حارّه و نيمه حارّه مىرويد و كاشته مىشود. در هندوستان در مدرس، بمبئى و سرتاسر مناطق حارّه آن مىرويد و كاشته مىشود. وجود اين گياه در ايران تا به حال گزارش نشده است.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در گياه گلوكوزيد، تانن، ساپونين و آلكالوئيد ساپوتين ^u200a١u200aيافت مىشود. در مغز دانههاى گياه در حدود u200a٢٠u200a درصد چربى مايع وجود دارد و ضمنا داراى يك درصد ساپونين و u200a٠٨u200a/u200a٠u200a درصد يك مادۀ عامل تلخ به نام ساپوتىنين ^u200a٢u200aيافت مىشود .]G. I. M. P[ در پوست درخت شيرابهاى يافت مىشود كه به نام چيكل ^u200a٣u200aمعروف است و در ساختن آدامس طبى چيكل كاربرد دارد [يونگ كن]. گوشت ميوۀ رسيدۀ آن منبع غنى ويتامين B مىباشد [هرمانو-سپولودا].

خواص-كاربرد

در هند از ميوۀ آن براى پيشگيرى حالت صفراوى و عارض شدن تب مىخورند.

از پوست درخت به عنوان تونيك و تببر استفاده مىشود و تخم آن مدّر است.

در چين جوشاندۀ پوست درخت كه قابض است را براى قطع اسهال و به عنوان تببر در مورد تب مالاريا مىخورند [مىنات]. دانههاى گياه از يك قشر رزين پوشيده شده كه به دانه خاصيت ملين مىدهد [پتلو]. در شبه جزيرۀ مالايا از ميوۀ نارس آن به عنوان ترياق در موارد مسموميتهاى حاصله از مسهلهاى شديد مىخورند [بركيل]. ضمنا در مورد اسهال خفيف نيز مفيد است و كمى خاصيت كرمكش ^u200a۴u200aدارد.

صمغى كه از شيرابۀ درخت گرفته مىشود پس از تصفيه و افزودن مواد معطّر نظير وانيل و عصارۀ نارنج و. . . به صورت آدامس چيكل در مىآيد كه در بازار بينالمللى بخصوص در امريكاى شمالى عرضه مىشود. در اين سقز مقدار زيادى تانن، صمغ آرابان ^u200a١u200aو قند و اكسالات كلسيم ^u200a٢u200aوجود دارد. اين آدامس تونيك است و خاصيت توبركولوستاتيك ^u200a٣u200aدارد. در عصارۀ آبى پوست تنۀ درخت آلكالوئيد، تانن و مواد كىنونيك ^u200a۴u200aيافت مىشود. ولى به هر حال عصارۀ آبى پوست خاصيت توبركولوستاتيك يا ضد سل سقز خام را ندارد [ميريمانوف و ايبانز]. از چربى مايع موجود دانۀ گياه بيشتر در صنعت صابونسازى استفاده مىشود.