درخت اقاقيا

در مورد نام اقاقيا قبل از شروع شرح گياه به توضيح زير توجه فرماييد.

اصولا لغت اقاقيا كه ظاهرا از Acacia فرانسوى گرفته شده در فارسى مورد استعمال متفاوتى با عربى و با لاتين آن دارد. از نظر علمى اصولا آكاسيا به گونههاى مختلف درخت يا درختچههايى گفته مىشود كه در سنگال و صحراى غربى و مناطق استوايى افريقا و همچنين در جنوب ايران مىرويد. و به فارسى به آنها اكاسياى عربى مىگويند و از آنها صمغ عربى گرفته مىشود. شرح اين درختان در بخش اكاسياى عربى در يكى از جلدهاى اين مجموعه توضيح داده شده است. در كتب طب سنتى لغت اقاقيا براى عصارۀ غلاف سبز دانههاى اكاسياى عربى به كار برده مىشود كه داراى خواص دارويى است كه شرح آن در همان بخش ذكر شده است. در فارسى اقاقيا به درختى گفته مىشود كه در اغلب مناطق انتشار دارد و در حقيقت آكاسياى كاذب مىباشد. كه شرح آن در اين قسمت آمده است.

درخت اقاقيا به فرانسوى Carouge و Robinier Faux-acacia و Faux-acacia و به انگليسى Locust tree و انواع آن راYellow locust و Black locust و American locust و False locust گويند. گياهى است از خانوادۀ Leguminosae نام علمى آن Robinia pseudo acacia L. و يا Robinia fragilis Salisbury مىباشد.

مشخصات

درخت اقاقيا درختى است با گلهاى زيبا و برگهاى آن در بهار بسيار زيبا به رنگ سبز جالبى بيرون مىآيد. بلندى آن u200a٢٧u200a-u200a١٠u200a متر است، خاردار مىباشد. برگها متناوب و دير خزان متشكل از برگچههاى كوچك متقابل شانهاى فرد، بيضى شكل كه سطح زير آن سبز خاكسترى و روى آن سبز تيره است. شاخههاى جوان آن شكننده، گلهاى آنكه از u200a۶u200a-u200a۴u200a سالگى شروع و ظاهر مىشود معمولا هر ساله در اواخر ارديبهشتماه (در مناطق معتدل) بيرون مىآيد. رنگ آنها سفيد خوشهاى است و اين گلها بسيار معطّر مىباشد. ميوۀ آن غلافى به رنگ قهوهاى است به طول حدود u200a٨u200a سانتيمتر و عرض يك سانتيمتر كه در آن u200a١٢u200a-u200a١۵u200a دانه گرد پهن نازك قرار دارد و معمولا در آبانماه مىرسد. گل اقاقيا به سبب نوش فراوانى كه دارد جاذب زنبور عسل است.

اقاقيا داراى واريتههايى با گلهاى قرمز و ارغوانى نيز مىباشد. تكثير اقاقيا از طريق بذر به سهولت انجام مىگيرد و نهالهاى جوان u200a٣u200a-u200a٢u200a هفته پس از كاشت ظاهر مىشوند.

اقاقيا داراى ريشههاى عميق پراكنده و از درختان بسيار مقاوم به خشكى است.

بديهى است در مناطق با آب و هواى خشك رشد آن بطئى خواهد بود.

درخت اقاقيا بومى امريكاى شمالى است ولى در تمام نواحى اروپا و آسيا انتشار دارد در ايران نيز عملا در تمام مناطق ايران مىرويد.

تركيبات شيميايى

در ريشه و پوست و دانه درخت اقاقيا مادهاى به نام روبين ^u200a١u200aو در برگ و گل آن نيز گلوكوزيدى به نام روبىنين ^u200a٢u200aاست كه هر دو مادۀ سمّى هستند و به همين علت در مصارف درمانى بايد احتياط شود و از مقدار مجاز خوراك آن تجاوز نشود و زير نظر پزشك مصرف شود. در دانۀ اقاقيا در حدود u200a٣٠u200a درصد مواد روغنى وجود دارد و اگر مادۀ تلخ و سمّى آن را جدا كنند از دانۀ اقاقيا آردى تهيه مىشود كه مىتوان به آرد گندم براى طبخ نان اضافه نمود و نان چرب لذيذى به دست مىآيد.

خواص-كاربرد

از گل درخت اقاقيا و پوست و برگ آن به صورت دمكرده استفاده مىشود.

دم كردۀ u200a١٢u200a گرم برگ خشك اقاقيا در u200a١۵٠u200a گرم آب جوش اگر صبح ناشتا خورده شود براى اختلال صفرا مؤثر است و اگر u200a١٢u200a گرم گل آن را در u200a١۵٠u200a گرم آب جوش دم كنند و قبل از ناهار و شام بخورند آرامكننده، مقوى و قابض است و در عين حال رفع صفرا مىكند و لينت مىدهد. دم كردۀ پوست درخت به مقدار كم آن مليّن است و اگر زيادتر مصرف شود مسهل قوى و قىآور است و اگر خيلى زياد مصرف شود مسموميت ايجاد مىكند. دم كردۀ u200a٢٠u200a گرم گل اقاقيا در يك ليتر آب جوش نوعى نوشابه تونيك مىشود كه براى رفع كمخونى و رفع ترشحات سفيد زنانگى u200a١u200a فنجان قبل از غذا مىخورند.

در چين گلهاى درخت اقاقيا را با گوشت پخته و سوپ آن را براى معالجۀ بيمارىهاى چشم مىنوشند [هو]. از گل اقاقيا در تهيۀ محلولهاى زيبايى و براى توليد تنطور زرد رنگى براى رنگ كردن ابريشم و كاغذ و پنبه استفاده مىشود.