ترشك شبدرى

به فارسى «ترشك» ، «ترشك شبدرى» ، «ترشك سه برگى» و در كتب طب سنتى با نام «حمّاض» آمده است. به فرانسوىOxalide و Oxalis و Trefle jaune و به انگليسى Wood sorrel و Yellow wood sorrel گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Oxalidaceae ، نام علمى آن Oxalis coiculata L. و مترادف آن Oxalis repens Thunb. مىباشد.

توجه: گياه ديگرى از جنس Rumex كه از خانوادۀ Polygonaceae مىباشد نيز چون برگهايش ترش است با نام ترشك و حمّاض گفته مىشود كه با اين گياه كاملا متفاوت است. شرح آن گياه نيز در ساير مجلدات اين كتاب با عنوان انواع ترشكها آمده است.

مشخصات

گياهى است كوچك، يكساله با ساقۀ خزنده پوشيده از كرك خاكسترى. برگهاى آن مانند شبدر است و داراى سه قسمت يا به تعبيرى داراى سه برگچه است كه خيلى شبيه برگ شبدر است. هر دو طرف برگها با كرك ظريفى پوشيده شده است و داراى دمبرگ درازى مىباشد. گلهاى آن زرد رنگ است و گونه ديگرى از آن با گلهاى سفيد و صورتى مىباشد.

اين گياه و واريتهاى از آن به نام Oxalis coiculata L. var villosa Hohen در ايران مىرويد. در شمال ايران در گيلان بين رشت، لاهيجان، بندر گز، مينودشت و در ساير نقاط مرطوب شمال ايران و در اطراف تهران و همچنين در جنوب غربى ايران در منطقۀ كشور در لرستان ديده مىشود. در هندوستان و در چين و در مناطق مختلف ديگر عالم نيز مىرويد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در گياه اسيد پتاسيم اكسالات ^u200a١u200aمشخص شده است [كوپرا].

خواص-كاربرد

اين گياه را به علت ترشى مطبوع آن كودكان دوست دارند. اغلب مردم اين گياه را با تركيب ترشك از جنس Rumexاشتباه مىگيرند.

در چين از اين گياه به عنوان مبرّد و خنككننده، قاعدهآور، مدّر و حل كنندۀ سنگ ^u200a٢u200a، قابض و بندآورندۀ خونريزى استفاده مىشود [استوارت]. و براى معالجۀ بيمارىهاى ناشى از كمبود ويتامين C نيز مصرف مىشود. [روا و واناستىنيس كروزمان]. در مورد بيمارىهاى پوستى نظير جرب و آبسهها و جراحتهاى ناشى از گزش حيوانات سمّى تجويز مىشود [كاريونه و كيمورا]. اين گياه از داروهاى ضد درد و مسكّن و تببر است. ورمها را تحليل مىبرد و ورم و درد ناشى از كوفتگى و ضربه وارد به اعضا را تحليل مىبرد و تسكين مىدهد. به عنوان يك حشرهكش براى از بين بردن حشرۀ كاترپيلار در دفع آفات كاربرد دارد [هاو]. جوشاندۀ گياه را براى رفع انسداد كولون و رفع اسهال خونى مىخورند. [مك كلور و هوانگ].

اگر تنطور آن را در سركه گرم كنند مرهم خوبى براى اعضاى شكسته است. در هندوچين از جوشاندۀ گياه براى معالجۀ ناراحتىهاى ناشى از كمبود ويتامين C مىخورند. در اندونزى براى التيام زخمهاى دهان و لثهها از آرد برنج و برگهاى له شدۀ گياه مايعى تهيه مىكنند و دهان را با آن مىشويند.

برگهاى گياه را براى تسكين درد معده مىخورند [هين و واناستىنيس كروزمان].

و همچنين براى معالجۀ جرب به كار مىرود [وك]. در فيليپين شيرۀ برگهاى گياه را براى پاك كردن زخم و رفع خارش مصرف مىكنند [كوئى زمبينگ].

بايد توجه شود كه مصرف اكساليك اسيد كه در اين گياه وجود دارد با دوز بالا و همچنين اسراف در خوردن گياه سمّى است [واناستىنيس و كروزمان]، لذا مصرف گياه بايد زير نظر پزشك باشد.

شيرۀ گياه و شيرۀ برگ گياه در چين به عنوان ترياق و ضد سمّ در موارد مسموميتهاى حاصله از سمهاى جيوهاى و ارسنيك به كار مىرود. ضمنا روى سوختگى پوست، در اثر آتش و محل گزيدگى عقرب مىمالند، بسيار مفيد است.