موگه

در ايران با نام خارجى آن «موگه» و «موگت» شناخته مىشود. در بعضى از كتب طب سنتى «سوسن برّى» ذكر شده و در برخى «لاله درّه» نوشتهاند. به فرانسوى Muguet convallaire و Muguet de mai و Muguet de bois و به انگليسى Lily of the valley و May lily و Mugget گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Liliaceae (در بعضى منابع Asparagoideae تيرۀ Convallariaceae ذكر مىكنند) نام علمى آن Convallaria majalis L. مىباشد. اين نام را C. maialis نيز مىنويسند.

مشخصات

گياهى است چند ساله داراى ساقۀ زيرزمينى ناصاف و پرگره نسبتا متورم؛ افقى و دو عدد برگ اصلى موجدار بزرگ بيضى شكل نوكتيز، دراز با دمبرگ بلند كه لوله شده و ساقه را در آغوش مىگيرد، دارد. ساقه در حقيقت دنبالۀ همان دو برگ است كه مستقيما از ريشه بيرون مىآيد. ساقۀ گل دهندۀ آن زاويهدار كه از كنار برگها بيرون مىآيد و گلهاى سفيد زنگولهاى شكل معلّق بسيار معطّر در امتداد قسمت انتهايى ساقۀ گلدهنده در ماه ارديبهشت تا اوايل تابستان ظاهر مىشوند. تكثير موگت معمولا در باغها از طريق كاشت قسمتى از ساقۀ زيرزمينى آن است كه در اواخر تابستان انجام مىگيرد. روش ديگر تكثير آن اين است كه در پاييز جوانههاى قوى و كاملا زيبا و خوب گياه را گرفته و هر u200a١٢u200a-u200a١٠u200a عدد از آنها را در يك گلدان مىكارند. اگر گلدانها را در گلخانه نگهدارى كنند پس از چند هفته ريشهبندى آنها شروع شده و پس از آن گل مىدهند و به اين ترتيب گل موگت را مىتوان از ماه آذر و دى تا ارديبهشت در اختيار داشت.

گياه موگت معمولا در جنگلهاى مرطوب مناطق اروپا و شمال افريقا و شمال امريكا بهطور خودرو مىرويد. در ايران پرورش داده مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى مواد عامل مهم موجود در گياه عبارتاند از چند گلوكوزيد قلبى كونوالاتوكسين، كونوالاتوكسول ^u200a١u200a، كونوالامارين، ساپونين كونوالارين ^u200a٢u200a. . . .]S. G. I. M. P[

در گل آن علاوه بر گلوكوزيدهاى ياد شده در حدود u200a٠۵u200a/u200a٠u200a درصد اسانس به رنگ زرد مايل به سبز وجود دارد. از مادۀ عامل كونوالامارين در حدود u200a٢u200a در هزار در گلهاى گياه وجود دارد. اين ماده گردى است متبلور سفيد بىبو و تلخ.

كونوالاتوكسين در تمام اندام گياه وجود دارد و به شكل بلورهاى سوزنى بىرنگ و تلخ است. اين ماده قوىترين گلوكوزيد سمّى موگت است. كونوالارين به مقدار زياد در برگ و ساقۀ زيرزمينى گياه وجود دارد و داراى خاصيت مسهلى شديد مىباشد. در گزارش بررسى شيميايى ديگرى آمده است كه گياه موگت داراى دو مادۀ عامل عمده متبلور است، يكى كونوالارين و ديگرى كونوالامارين. اين دو مادۀ متبلور در اثر هيدروليز و با اسيدهاى آبدار تجزيه شده اولى به گلوكوز و كونوالارتين ^u200a٣u200aو دومى به گلوكوز و كونوالامارتين ^u200a۴u200aتبديل مىشود.

گلهاى موگت را پس از چيده شدن در محل خاصى كه نسبتا گرم و در معرض باد شديد نباشد، خشك مىنمايند كه رنگ آنها كمتر عوض شود و اگر منظور استفاده از برگ آن است، پس از خاتمۀ گل دادن برداشت نموده و خشك و نگهدارى مىكنند.

در صورتى كه نظر برداشت قسمت زيرزمينى آن يعنى ساقۀ زيرزمينى و ريشۀ آن باشد، در اواسط زمستان از زير خاك بيرون آورده تميز نموده و خشك مىنمايند.

خواص-كاربرد

ساييدۀ گل و ريشه و ساقۀ زيرزمينى موگت عطسهآور و ضد تشنج مىباشد. گياه سمّى قلبى است و در مصرف آن بايد دقت كرد كه بيش از حدّ مجاز مصرف نشود. در آلمان از موگت عرق مىگيرند كه به نام (آب طلا) معروف است و به عنوان مسكّن و ضد تشنج مىخورند. اگر u200a۵u200a/u200a١u200a-u200a١u200a گرم از عصارهاى كه از تمام اعضاى اين گياه گرفته مىشود در عرض روز بتدريج خورده شود، موجب تقويت قلب مىشود. ضربان قلب را بطيى كرده بر قدرت آن مىافزايد و ضربان شريانى را منظم مىكند و براى ازدياد ترشح ادرار بهطور قطع مؤثر است. در موارد آسم قلبى موگت را با يدور دو پتاسيم به طور تركيب استعمال مىكنند كه اثرش بيشتر است. مقدار خوراك از مادۀ كونوالامارين u200a۵u200a-u200a١u200a سانتىگرم است كه بهطور حب و يا محلول الكلى آن مىخورند.

در جوانان تا u200a١٠u200a سانتىگرم نيز تجويز مىشود. مصرف زياد آن حتى اگر مقدار خيلى كمى بيش از حد مجاز خورده شود، ايجاد تهوع و آشفتگى و اسهال مىنمايد و اسراف در خوردن آن خطرناك است زيرا سمّى است و مصرف اين دارو بايد با نظر و مراقبت پزشك متخصص قلب باشد.

تهيۀ گرد موگت: ريشه و ساقۀ زيرزمينى گياه را به مقدار مورد نظر گرفته پس از تميز كردن و خشك كردن آن را كوبيده و از الك ابريشمى شماره u200a٨٠u200a ردّ مىكنند.

اين گرد عطسهآور است. مقدار خوراك از اين گرد u200a١٠u200a-u200a٢u200a گرم در روز است. از گرد برگ و گل موگت نيز u200a١٠u200a-u200a٢u200a گرم در روز مصرف مىشود.

عصارۀ آبى موگت: ساقۀ گلدار و گلهاى خشك موگت u200a٣u200a واحد، برگ خشك موگت u200a١u200a واحد، ساقۀ زيرزمينى و ريشۀ خشك موگت u200a١u200a واحد. مجموع را بكوبند و در u200a۶u200a برابر وزن آنها آب مقطّر به مدت u200a١٢u200a ساعت دم كنند و با فشار صاف نمايند و تفاله را مجددا در همان مقدار آب مقطّر دم كنند و با فشار صاف نمايند و دو صاف شده را مخلوط نمايند و آن را تبخير كنند تا به غلظت عصاره درآيد و محلول به دست آمده را در مقدار كافى آب مقطّر سرد حل كرده و با كاغذ صاف كنند و مجددا در حمام ماريه به قوام عصارۀ نرم تبخير نمايند. اين عصاره جانشين ديژيتال است و استعمال مىشود و در هيپرتروفى قلب بسيار مؤثر است. مقدار خوراك آن u200a٣u200a-u200a١u200a گرم در روز است.

توضيح: فرق محصولات موگت با محصولات ديژيتال و ديژيتالين آن است كه محصولات موگت در بدن جمع و متراكم نمىشوند لذا مىتوان آن را در مدت طولانى مصرف نمود. در صورتى كه محصولات ديژيتالين چون در بدن جمع و متراكم مىشود، پس از مدتى بايد مصرف آنها قطع شود.

داروى بنام تجارتى Orthangin forte كه در بازار دارويى عرضه مىشود از عصارههاى موگت و زالزالك تهيه شده است كه براى تقويت قلب و تقويت دستگاه گردش خون و مويرگها تجويز مىشود.