درخت نان

به فارسى «درخت نان» و عربى آن «شجرة الخبز» مىباشد. به فرانسوى Jaquier و Jacquier و Artocarpe و Arber ā pain و به انگليسى نوعى از آن را Jack و Jack fruit tree و Jak fruit tree و Jaca fruit tree و ميوۀ آن را به انگليسىJack fruit يا Bread ftuit و به فرانسوى Soroses گويند. درختى است از خانوادۀ Moraceae داراى گونههاى مختلفى است كه معروفترين آنها از نظر دارويى در طب سنتى عبارتاند از:

u200a١u200a. Artocarpus communis J. R. & G. Forster. و مترادفهاى آن A. incisa L. F.

و A. Camansi Blco. و A. altilis مىباشد. ميوۀ آن را Bread fruit نامند.

u200a٢u200a. Artocarpus heterophyllus lamk. كه سابقا آن را A. integrifolia L. F. يا A. integer) Thunb. (Merr.مىناميدند و از مترادفهاى آن هستند. ميوۀ اين درخت را Jack fruit و درخت را Jack نامند. اين درخت بومى هند است و در تمام مناطق حارّه هندوچين و خاور دور كاشته مىشود.

u200a٣u200a. Artocarpus lakoocha Roxb. در مناطق حارّه هند مىرويد و در ساير مناطق خاور دور كاشته مىشود.

در كتاب Pentsao طب سنتى معروف چين آمده است كه به فارسى نام اين درخت «پوناشا» مىباشد ولى در مدارك و اسناد فارسى به چنين نامى برخورد نكردهايم.

مشخصات

درخت نان درختى است به بلندى u200a٢٠u200a-u200a١۵u200a متر. برگهاى آن پهن داراى بريدگىهاى نسبتا عميق كه برگ را به چندين قسمت مانند پنجه تقسيم مىنمايد، البته بريدگى آنقدر نيست كه قسمتها از يكديگر جدا باشند. برگها به رنگ سبز، طول آنها تا u200a٣٠u200a سانتىمتر است. ساقههاى درخت قوى و داراى دو نوع گل نر و ماده مىباشند.

ميوۀ آن درشت، كروى، گوشتى كه u200a٧٠u200a درصد آن را مواد نشاستهاى تشكيل مىدهد.

كمى قبل از رسيدن گوشت آن سفيد و آردى است. ميوه را مانند نان در تنور پخته مىخورند و يا در آب پخته و مىخورند سيركننده و لذيذ است. در تمام قسمتهاى گياه يك شيرابۀ چسبناكى وجود دارد كه از آن به عنوان چسب استفاده مىشود. برخى از ارقام اين درخت داراى ميوههايى بدون دانه است كه بيشتر براى خوردن مورد توجه مىباشد.

اين گياه در اوقيانوسيه و ساير مناطق حارّه انتشار دارد و كاشته مىشود و نوعى از آن بومى هند است و در مناطق حارّه هند بخصوص در بنگال، بيهار و دكّان انتشار دارد به علاوه در ساير مناطق حارّه نيز كاشته مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در ميوۀ گونۀ A. communis نشاسته و پروتئين و يك نوع انزيم شبيه پاپايوتين ^u200a١u200aو آرتوكارپين ^u200a٢u200aيافت مىشود [وهمر]. در شيرابۀ آن سروتيك اسيد ^u200a٣u200aوجود دارد [اولته]. و در برگها و شاخههاى جوان و ريشۀ آن مقدار كمى اسيد سيانيدريك يافت مىشود [د-پرالتا].

در گونۀ A. heterophyllus در گوشت ميوۀ آن قند، پروتئين، الياف گياهى، و خاكستر و در شيرابۀ گياه سروتيك اسيد و در پوست درخت تانن و در چوب آن يك مادۀ رنگى زرد به نام مورين ^u200a۴u200aو سيانوماكلورين ^u200a۵u200aيافت مىشود [وهمر].

شاخه درخت نان با ميوه

در گزارش ديگرى درباره تركيبات شيميايى A. heterophyllus چنين آمده است: در چوب گياه مادۀ زرد رنگ مورين و مادۀ سيانوماكلورين و در پوست آن در حدود u200a٣u200a/u200a٣u200a درصد تانن و از شيرابۀ گياه استروكتون متبلور ^u200a١u200aو آرتوستنون ^u200a٢u200aجدا شده است.

مادۀ آرتوستنون به آرتوسترون تبديل مىشود و آرتوسترون مادهاى است كه داراى خاصيت قوى توليد هورمون مردانه مىباشد. از ساقههاى گونه A. lakoocha دوترىنزپن ^u200a٣u200aبه نام بتا آميرين استات ^u200a۴u200aو لوپئول استات ^u200a۵u200aبه دست مىآيد [كاپيل- جوشى].

در هر u200a١٠٠u200a گرم از قسمت قابل خوردن ميوۀ درخت نان ) Bread fruit( خام مواد زير وجود دارد:

آب u200a٧٠u200a درصد، انرژى u200a١٠٣u200a كالرى بزرگ، پروتئين u200a٧u200a/u200a١u200a درصد، چربى u200a٣u200a/u200a٠u200a درصد، هيدراتهاى كربن بيشتر نشاسته u200a٢۶u200a درصد، كلسيم u200a٣٣u200a ميلىگرم، فسفر u200a٣٢u200a ميلىگرم، آهن u200a٢u200a/u200a١u200a ميلىگرم، سديم u200a١۵u200a ميلىگرم، پتاسيم u200a۴٣٩u200a ميلىگرم، ويتامين A u200a۴٠u200a واحد بينالمللى، تيامين u200a١١u200a/u200a٠u200a ميلىگرم، رايبوفلاوين u200a٣u200a%ميلىگرم، نياسين u200a٩u200a/u200a٠u200a ميلىگرم و ويتامين C 29 ميلىگرم.

خواص-كاربرد

در چين دانههاى تخم درخت نان و احتمالا گونه A. communis را براى كمك به تسهيل وضع حمل تجويز مىكنند، به علاوه براى معالجه تب حصبه و ساير انواع تب توصيه مىشود [ايشى دويا]. در اندونزى خاكستر برگهاى گياه را با روغن نارگيل و زردچوبه مخلوط كرده پمادى درست مىكنند و براى رفع بيمارىهاى خارشدار پوست نظير هرپس ^u200a١u200aمىمالند. ضمادى از برگهاى خرد شده و سرخ كردۀ درخت مخلوط با آب درست كرده و در مورد طحال بزرگ شده روى آن مىاندازند. گلهاى درخت را ابتدا گرم كرده و پس از خنك شدن روى لثهها مىمالند براى رفع دندان درد نافع است [وان دربرگ-فايدهين]. خوردن گوشت ميوۀ آن سرفه را تسكين مىدهد و از پوست ريشۀ آن براى قطع اسهال و اسهال خونى و از تخم آن براى تقويت نيروى جنسى استفاده مىشود. [وراگن درف]. در فيليپين از جوشاندۀ پوست درخت به عنوان ضدعفونىكننده استفاده مىشود [گررو]. و با خوردن آن درد معده تسكين مىيابد [ديگانگ كو]. در گينۀ جديد از شيرابۀ گياه براى معالجۀ اسهال خونى استفاده مىشود [وهمر].

و اما در مورد گونه A. heterophyllus در چين و برمه و فيليپين از شيرابۀ گياه براى معالجۀ زخمهاى باز و آبسهها استفاده مىشود و از پوست آن نيز ضمادى براى همين منظور درست مىكنند. از تخم و گوشت ميوۀ درخت به عنوان عامل سرد و خنككننده و تونيك و سينهاى استفاده مىشود. در برمه از ريشۀ آن براى معالجۀ اسهال مصرف مىكنند [راجر]. در هندوچين از چوب آن به عنوان آرامبخش و براى معالجۀ تشنج استفاده مىشود [مىنات]. برگهاى جوشاندۀ آن را به زنان براى ازدياد ترشح شير مىدهند و در مورد حيوانات شيرده نيز همين خاصيت را دارد. شيرۀ گياه ضد سيفيليس و كرم و انگلكش است [كرووست و پتلو].

در مورد گونه A. Lakoocha دانههاى آن را در هند به عنوان مسهل مىخورند و گرد پوست درخت را روى زخمها و التهابهاى چركى مىريزند كه مواد چركى را بيرون بكشد. دم كردۀ پوست را براى به هم آمدن ترك پوست روى پوست مىريزند.

در هندوچين از ريشۀ آن به عنوان تونيك و مفتح (باز كنندۀ عروق) استفاده مىكنند و از برگهاى آن در موارد استسقا مىخورند [كرووست و پتلو]. مصرف اين گياه بايد با نظارت پزشك، در حد مجاز انجام گيرد.