گينكو

درختى چينى است كه در ايران پرورش داده مىشود و با نام چينى آن «گينكو» و «ژينكو» شناخته مىشود. به فرانسوىGingko و Arbre capillaire و Arbre ā u200a۴٠u200a ecus و به انگليسى Ginkgo tree و Silver fruit و Maidenhair tree وKew tree گويند. گياهى است از خانوادۀ Ginkgoaceae نام علمى آن Ginkgo biloba L. و مترادف آن: Salisburia adiantifolia Sm. مىباشد.

سابقا گياهشناسان اين درخت را از سوزنى برگها مىدانستند و به همين روش در فرهنگهاى كشاورزى و فنى قديم نظير لاروس كشاورزىهاى قديم نوشته شده كه گياه از خانوادۀ بازدانگان سوزنى برگان يا Coniferes و تيره Taxineesمىباشد ولى اين طبقهبندى ديگر معمول نيست و اكنون گياه را در طبقۀ حد فاصل بين نهانزادان و بازدانگان محسوب مىدارند. از درختان بومى چين و ژاپن است ولى در حال حاضر در تمام مناطق معتدل كرۀ زمين كاشته مىشود. در ايران نيز وارد شده و چند درخت آن در شمال كاشته شده است.

مشخصات

ژينكو درختى است دوپايه به بلندى u200a١٠u200a-u200a٧u200a متر برگهاى آن پهن موجدار بادبزنى شبيه برگهاى پرسياوشان ولى خيلى بزرگتر. هر برگ دو قسمت يا دو لوب دارد به اين علت آن را Bilobe گويند. شكوفههاى آن كه به رنگ سبز روشن است معمولا در شبهاى بهار باز مىشود و پس از باز شدن مىافتد به اين دليل معمولا گلهاى آن بندرت روى درخت ديده مىشود. از نظر ميوه درختى است پربار، ميوۀ آن شبيه دانۀ نيلوفر آبى است و به تعداد زياد روى شاخهها ظاهر مىشود و معمولا پس از دورۀ يخبندان مىرسد. دانۀ آنكه در بازار عرضه مىشود، سفيد تيره كمى دراز به طول u200a۵u200a/u200a٢u200a-u200a١u200a سانتىمتر است. پوست آن صاف و سخت به رنگ قهوهاى روشن، از دو طرف باريك و نوكدار مىباشد و معمولا u200a٣u200a-u200a٢u200a خط برآمدۀ طولى در امتداد طول دانه ديده مىشود و چينىها برحسب اينكه دانه داراى u200a٢u200a يا u200a٣u200a خط برآمده باشد، براى آن خواص متفاوتى قايل هستند. مغز دانۀ آن از دو لبه زرد رنگ تشكيل مىشود كه روى آنها را يك پوستۀ نازك و ظريف قرمز رنگى پوشانيده است. در چين از اين مغز مانند مغز نيلوفر آبى ) Lotus( استفاده مىكنند و در عروسىها مصرف مىنمايند. تكثير اين درخت از طريق كاشت دانه يا كاشت پاجوش و يا قلمۀ پاشنهدار آن صورت مىگيرد.

نام اين درخت از اصل لغت ژاپنى Yin-Kuo گرفته شده است.

تركيبات شيميايى

در غشاى گوشتى و ضخيم دانه بايلوبول اسيد ^u200a١u200aو گينكگوليك اسيد ^u200a٢u200aيافت مىشود. اين دو ماده يك مايع چسبندۀ بدبويى را تشكيل مىدهند و اين ماده ممكن است پوست را تحريك و ملتهب كند [شيباتا]. در دانۀ گياه نشاسته، قند، گينكگول ^u200a٣u200a، ژينّول ^u200a۴u200a، آسپاراژين ^u200a۵u200a، آرژىنين و گينكگوليك اسيد يافت مىشود [موزيگ و شرام].

خواص-كاربرد

اگر از مغز دانۀ گياه زياد خورده شود، آثار سمّى از خود نشان مىدهد، بخصوص در بچهها بيشتر اين آثار ديده مىشود. علايم مسموميت آن تشنج، تب بالا، ناراحتى عمومى [كائوچن]، نگرانى، استفراغ، اسهال و تورم پوست توأم با قرمزى و خارش [موزيك و شرام]مىباشد.

خواص مغز آن: در چين آن را قابض [ابرت]. نرم كنندۀ سينه و مسكّن [موزيگ و شرام]. ضد سرفه، تصفيه كنندۀ خون، كمك كنندۀ هاضمه، ضد كرم [ابرت]. تببر و آنتىبيوتيك مىدانند [چيو]. طبق يادداشتهاى Lin & Tsai ، شيرۀ ميوۀ اين گياه اثر قوى محدودكننده و باز دارندۀ رشد باكترى مولد توبركولوزيس دارد [شرام]. مغز آن براى ريه مفيد است [لوئى]. و همچنين براى تحليل و پراكنده كردن بلغم [پروت و هرير]. ، براى معالجه و كنترل آسم [چونگ يائوچى]، تسكين سرفه [چيو-ايشى دويا]، رفع ناراحتىهاى كليه [چيو]، ادرار دردناك و سخت، كم ادرارى و انواع ناراحتىهاى ديگر مثانه، سرطان [ريد]. سوزاك و ترشحات سفيد سوزاكى مهبل [لوئى]، خنازير [ايشى دويا]. و بيمارىهاى پوست، مفيد است [روا]. ميوۀ تازه و جوان آن را با قسمت سبز گوشتى آن در روغن كلزا مىخيسانند [هو مىگويد u200a١٠٠u200a روز ولى لو معتقد است يك سال بايد خيس كرد]. پس از آن روزى يكبار از آن مىخورند براى معالجۀ سل بسيار مؤثر است [هاو]. قشر گوشتى دانۀ آن به طور تازه سوزاننده است [لو]. و به عنوان حشرهكش استعمال مىشود [چونگ كوئوتو نونگ يائوچى]. از عصارۀ برگهاى آن به عنوان باز كنندۀ عروق و تسريع گردش خون در شريانها و رفع عوارض نارسايى گردش خون نظير سردرد، سرگيجه، فراموشى و ضعف بينايى استفاده مىشود. در آلمان از عصارۀ برگهاى اين گياه همراه با استون (به عنوان حلاّل دارويى) به شكل قرص درست كرده و در بازار دارويى تحت نام تجارتى روكان عرضه مىشود و براى تسريع گردش خون و رفع عوارض نارسايى گردش خون تجويز مىگردد كه براى برخى از بيمارىهاى ناشى از عوارض نارسايى گردش خون مفيد است.

ساير بررسىهاى علمى كه در مورد گياه Ginkgo در مراكز تحقيقاتى بينالمللى به عمل آمده است:

گينكو در كتاب معروف طبى چينىها به نام Pen Tsao به عنوان گياه شفابخش براى ناراحتىهاى قلب و ريه آورده شده است. پزشكان چينى از اين گياه براى درمان آسم و ورم دست و پا در اثر سرمازدگى استفاده مىكردهاند. ژاپنىها و چينىها در روزگاران كهن تخم بو دادۀ اين گياه را براى رفع ناراحتىهاى هاضمه و پيشگيرى از مستى مىخوردند. در مكتب Ayurveda اين گياه را براى تأمين عمر دراز به كار مىبردند و در تهيۀ Soma كه اكسير عمر دراز است، از اين گياه به عنوان جزيى از تركيبات آن استفاده مىكردند.

اين گياه در سال u200a١٧٣٠u200a از چين به اروپا وارد شده و در حال حاضر در اغلب پاركها و خيابانهاى اروپا و ساير مناطق معتدل دنيا كاشته مىشود و با اينكه از قرن هجدهم باغبانها اين درخت را در تمام اروپا مىكاشتند، كارشناسان گياهدرمانى و پزشكان اروپا توجهى به خواص درمانى آن نداشتند ولى از اوايل قرن بيستم به كاربردهاى پزشكى اين گياه پى برده و در سطح گستردهاى در نسخههاى پزشكى وارد شده است به طورى كه ساليانه در حدود u200a۵٠٠u200a ميليون دلار از اين گياه در فروشگاههاى داروهاى گياهى اروپا و امريكا فروخته مىشود. يكى از خاصيتهاى اين گياه كه بسيار مورد توجه است، توانايى آن در دخالت در فعاليت مادهاى است به نام PAF يا ) Platelet activation Factor .

بر مبناى تحقيقات علمى كه در مراكز تحقيقاتى بينالمللى به عمل آمده در سال u200a١٩٧٢u200a كشف شده است كه PAF در تعداد بىشمارى از فعاليتها و فرآيندهاى بيولوژيك بدن از جمله در حملههاى آسمى، بازپس زدن اعضاى پيوندى، جريان خون در شريانها و سرانجام لخته شدن خون در داخل رگها كه در جريان حملههاى قلبى پيش مىآيد، دخالت دارد. به اين ترتيب گياه گينكو در موارد بسيار زيادى شفابخش است بويژه در مواردى كه ناراحتى بر اثر پيرى باشد.

سكتههاى مغزى

بتدريج كه سن انسان بالا مىرود جريان خون به مغز كاهش مىيابد، معنى آن اين است كه كمتر اكسيژن و غذا به سلولهاى مغزى مىرسد و هرگاه جريان خون در عروق مغزى بسته شود، نتيجۀ آن سكتۀ مغزى است كه در برخى موارد منجر به مرگ مىشود. تحقيقات بىشمارى نشان مىدهد كه گياه گينكو بهطور محسوس موجب افزايش گردش خون به مغز شده و حتى در موارد زيادى باعث بهبود و شفاى سكتههاى مغزى نيز شده است.

اثر آن در حافظه

همينكه جريان خون به مغز افزايش يابد حافظه و توانايى فكرى بهبود مىيابد. در يك تحقيق علمى كه در مورد هشت زن به عمل آمد، ميزان حافظۀ كوتاهمدت آنها پس از خوردن گينكو بهطور محسوسى افزايش يافت.

حملههاى قلبى

اين گياه جريان خون به عضلات قلب را نيز افزايش مىدهد و لذا براى پيشگيرى از حملههاى قلبى از طريق جلوگيرى از انعقاد خون در داخل عروق ممكن است مؤثر باشد.

درد ماهيچههاى ساق پا

در مواردى كه رسوبات كلسترول شريانهاى پا را تنگتر مىكند، دردهاى شديدى ممكن است در عضلات ساق پا ايجاد شود و موجب گرفتگى عضلات ) Cramp( و ضعف عضلات ساق پا شود. خوردن گينكو كه موجب افزايش جريان خون در پاها مىشود ممكن است موجب كاهش درد شود. در يك تحقيق كه در مورد u200a٣۶u200a نفر بيمار مبتلا به درد عضلات ساق پا بهعمل آمده نشان داده شده است كه گياه گينكو اثرش براى كاهش درد از ساير داروهاى مسكن استاندارد بيشتر بوده است.

ناتوانى جنسى

يك تحقيق كه در مجله Joual of urology منتشر شده، نشان مىدهد مردانى كه به علت تنگ شدن عروق و شريانها كه جريان خون را به آلت تناسلى مىرساند مبتلا به ناتوانى شدهاند با خوردن گينكو ناتوانى آنها رفع شده است. در اين تحقيق u200a۶٠u200a مرد كه به علت نارسا بودن جريان خون به آلت تناسلى مبتلا به عدم نعوظ كافى بودند، به مدت يك سال روزانه u200a۶٠u200a ميلىگرم برگ گينكو مىخوردند، پس از اين مدت u200a۵٠u200a درصد آنها حالت طبيعى خود را باز يافتند.

اثر گياه در درمان آسيبهاى وارده به Retina

اين قسمت، منطقۀ تمركز اعصاب ديد چشم است كه وظيفۀ ديدن را به عهده دارد. اين ناراحتى در برخى افراد در صورت پيشرفت ممكن است منجر به كورى شود. در تحقيقى كه دانشمندان فرانسوى به عمل آوردند، نشان داده شده كه مصرف گياه گينكو بهطور محسوسى موجب بهبودى اشخاص مبتلا به اين بيمارى مىشود.

اثر گياه در نوعى بيمارى كرى و ناشنوايى به نام Cochlear Deafness

محققان معتقدند كه اين نوع ناشنوايى در اثر كاهش جريان خون به اعصاب مربوط به شنوايى است. در تحقيقى كه دانشمندان فرانسوى براى مقايسۀ بين آثار درمانى گينكو و داروهاى شيميايى استاندارد به عمل آوردند، نشان داده شده، بيمارانى كه يك ماه گينكو مصرف كردهاند بهبودى سريعتر و بيشترى داشتهاند.

طنين مزمن گوش يا زنگ گوش ^u200a١u200a

محققان فرانسوى در پاريس مدت u200a١٣u200a ماه در مورد u200a١٠٣u200a نفر كه مبتلا به اين بيمارى بودند، تحقيقى را به عمل آوردند. در اين تحقيق مشخص شد كه تمام بيمارانى كه گينكو مىخوردند كاملا درمان شدند.

سرگيجۀ مزمن

در يك تحقيق در مورد u200a٧٠u200a نفر كه مبتلا به سرگيجه مزمن بودند، تحت نظر قرار گرفتند. به مدت u200a٣u200a ماه به تعدادى از اين افراد گينكو داده شده و به تعدادى تركيبى بىاثر Placebo كه از نظر شكل ظاهر شبيه گينكو درست شده بود به طورى كه بيماران هيچيك نمىدانستند كه كدام گينكو خوردهاند و كدام Placebo . پس از پايان تحقيق سرگيجۀ u200a١٨u200a درصد از بيمارانى كه Placebo خورده بودند رفع شد در حالى كه u200a۴٧u200a درصد از بيمارانى كه گينكو خورده بودند شفا يافتهاند و اين اختلاف محسوسى است.

آسم

PAF موجب نوعى انقباض برونشها كه معمولا در بيماران آسمى ديده مىشود، مىباشد. گياه گينكو با PAF برخورد كرده و از انقباض برونشها جلوگيرى مىنمايد و اين امر نظر پزشكان چينى را كه براى معالجۀ آسم از گينكو استفاده مىكنند تأييد مىنمايد.

مقدار و روش مصرف

گينكو معمولا به صورت خود گياه در بازار عرضه نمىشود و اغلب كمپانىهاى دارويى فرآوردههاى تجارتى آن را به صورت قرص تهيه و عرضه مىنمايند و دستور مصرف آن روى بستههاى قرص نوشته شده است.

اگر درخت گينكو در اختيار شما هست تنها با جمعآورى مقدارى برگ و دم كردن آن داروى لازم را نمىتوان تهيه نمود زيرا براى تهيه عصاره و قرص آن مقدار زيادى برگ لازم است كه طبق روش علمى داروسازى ساخته شود. لذا معمولا فرآوردههاى تهيه شده تجارتى ترجيح داده مىشود.

احتياط

مصرف مقدار زيادى برگ گياه عوارضى از قبيل تحريك پوست، اسهال، آشفتگى و قى دارد ولى مقدار مجاز آن عوارضى ندارد.

بغير از زنان باردار، مادران شيرده و كودكان زير دو سال در بقيه افراد كه اختلالات لخته شدن خون ندارند، گياه بىضرر است و به هر حال اين گياه و فرآوردههاى آن بايد زير نظر پزشك و با توصيه كارشناسان گياهدرمانى مصرف شود.

اگر در جريان مصرف عوارضى خيلى كم نظير آشفتگى و قى و اسهال پيدا شود فورا مصرف آن را كاهش دهيد و يا بهطور كلى قطع نماييد، عوارض رفع خواهد شد.