الستونيه

گياه ديگرى است كه پوست آن از نظر خواص تا حدود زيادى جانشين پوست گنهگنه است. درختى است كه در كتب طب سنتى با نام «الستونيه» نامبرده مىشود. به فرانسوى Alstonie و Dita و گونه مورد نظر در اين بخش با نامAlstonie des ecoliers و به انگليسى Alstonia و Dita bark گفته مىشود.

گياهى است از خانوادۀ Apocynaceae نام علمى آن Alstonia scholaris R. Br.

است. و گونۀ ديگرى كه آن نيز از نظر داروئى مهم است Alstonia venenata R. Br.

مىباشد.

مشخصات

الستونيه درختى است به بلندى u200a١٢u200a-u200a١٠u200a متر. هندى است و در غرب شبه قارۀ هند مىرويد و در مناطق حارّه افريقا و استراليا و ساير مناطق حارّه آسيا نيز مىرويد و پرورش داده مىشود. در ايران تا حال ديده نشده است و برگهاى آن بيضى، دراز، نوكتيز بدون دمبرگ به رنگ سبز كه از هر نقطه از ساقه بهطور گروهىu200a٧u200a-u200a٣u200a برگ مىرويد. گلهاى آن سفيد و كمى تيره است. ميوۀ آن استوانهاى، دراز به طول u200a۶٠u200a-u200a٣٠u200a سانتىمتر و به قطر u200a٣u200a ميلىمتر كه دانههاى آن به طول u200a۵u200a/u200a٠u200a سانتىمتر در آن قرار دارند.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در گونه A. scholaris مواد اكى تنين ^u200a١u200aو دىتانين ^u200a٢u200aو اكيتامين ^u200a٣u200aو اكيتاميدين ^u200a۴u200aيافت مىشود. جمع آلكالوئيدهاى موجود در پوست درخت الستونيه هند كه مورد آزمايش قرار گرفته u200a٢٧u200a/u200a٠u200a-u200a١۶u200a/u200a٠u200a درصد است.

خواص-كاربرد

پوست ساقه درخت تلخ و تونيك است و نيرودهنده و تببر و در تبهاى مالاريا مصرف مىشود و در موارد اسهال ساده، اسهال خونى و مارگزيدگى اثر مفيد دارد.

روى زخمها ماليده مىشود براى التيام زخم نافع است.

در مورد گونه A. venenata ميوۀ گياه مصرف مىشود. ميوۀ آن براى معالجۀ سيفيليس و صرع و به عنوان مقوى، نيرودهنده، تببر و ضد كرم مصرف داخلى دارد.

ليلكى سه خار

درختى است كه در ايران به نام «ليلكى امريكايى» و «ليلكى سه خار» و «لالكى سه خار» مىشناسند و به فرانسوىFevier و Fevier ātrois epines و Carouge ā miel و به انگليسى Water locust و Common honey locust و Three hoed acacia و Sweet locust و Gleditschia و Thoy locust ناميده مىشود. گياهى است از خانوادۀ بقولاتLeguminosae نام علمى آن Gleditschia triacanthos L. و مترادف آن G. brachycarpa Pursh. مىباشد.

مشخصات

درختى است به ارتفاع u200a١۶u200a-u200a١۵u200a متر شاخهها و ساقههاى آن داراى تيغهاى سفت سه شاخه و چند شاخه. برگهاى آن داراى بريدگى بسيار است به طورى كه هر برگ را به u200a٣٠u200a-u200a٢٠u200a برگچه تقسيم مىكند. هر برگچه به طول u200a٣u200a-u200a٢u200a سانتيمتر است. ميوۀ آن داراى غلاف شبيه باقلا ولى نازك كه در داخل غلاف دانههاى آن قرار گرفته است.

اين درخت بومى امريكاى شمالى است و در هندوستان كاشته مىشود به ايران وارد شده و در برخى از باغهاى كشور به عنوان درخت زينتى كاشته مىشود. غلاف ميوۀ درخت معمولا از سال u200a۵u200a-u200a۴u200a ظاهر مىشود. تكثير اين درخت از طريق كشت بذر و يا دانۀ آن صورت مىگيرد و چون دانهها سخت است آنها را قبلا در آب گرم براى چند ساعت خيس مىكنند و پس از آن مىكارند. اين درخت از طريق پيوند نيز تكثير مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى و مواد عامله طبق مطالعات به عمل آمده در درون چوب اين درخت در حدود u200a٨u200a/u200a۴u200a-u200a۴u200a درصد تانن وجود دارد. در اندام گياه وجود مواد ترياكانتين ^u200a١u200a، هايپوكسىسين ^u200a٢u200aو مواد صمغى تأييد شده است. غلافهاى رسيدۀ ميوه كه در جريان هوا خشك شده باشد، داراى دو مادۀ رنگى به نامهاى آكرامرين ^u200a٣u200aو اولملين ^u200a١u200aو مقدارى مواد قندى است در حالى كه در غلافهاى سبز و نارس ميوه داراى فلاوونوئيد گلىكوزيد ^u200a٢u200aمىباشد. عصارۀ غلاف ميوه داراى خاصيت آنتىبيوتيك بر ضد Penicillium glaucum و ميكرو ارگانيسمهاى ديگر مىباشد. قسمت غير قابل صابونى شدن روغن دانۀ آن داراى فيتوسترول ^u200a٣u200aمىباشد. در برگهاى آن دو مادۀ عامل وجود دارد، يكى مادۀ عامل فعالى به نام هايپوكسىسين، با خاصيت انقباض رحم و تسريع زايمان ^u200a۴u200aو ديگرى يك مادۀ خنثى با خاصيت سركوبكننده و ضعيفكننده.

خواص-كاربرد

در هند از اين گياه به عنوان داروى ضد درد و مسكّن و مخدّر استفاده مىشود، به علاوه مردمك چشم را باز مىكند يعنى از داروهاى ميدرياتيك ^u200a۵u200aاست.

.]S. G. I. M. P[ گونههايى از اين گياه در چين مىرويد كه از گياهان دارويى هستند به نامهاى علمى G. sinensis Lawk. و G. australis Hemsl. و G. Japonica Miq. و G. Occidentalis Hemsl. كه عملا سه گونه اول داراى خواص دارويى بسيار مشابهى هستند كه از بين آنها خواص دارويى G. sinensis در اين بخش ذكر خواهد شد.

گونهاى از ليلكى به نام علمى G. caspica Desf. در مناطق پست و مرطوب جنگلهاى شمال ايران بهطور خودرو مىرويد و از جنگلهاى آستارا تا نور انتشار دارد و حد اكثر تا u200a۵٠٠u200a متر بالا مىرود. در برخى كتب فارسى آن را به نام «لالكى خزر» نوشتهاند و در شمال ايران نيز با نامهاى محلى در گيلان و آستارا «لالكى و ليلكى» ، در شفارود «لك» ، در رامسر، نور و كلارستاق «كرات» گفته مىشود.

خواص-كاربرد ليلكى چينى ) G. Sinensis(

غلاف ميوه را براى رفع سرفه، نفخ، درمان اسهال خونى مزمن و بيرون آمدن مقعد مصرف مىكنند. ضمنا به عنوان مسهل، قىآور، تصفيه كنندۀ خون و همچنين ضد سم در موارد مسموميتهاى ناشى از فلزات تجويز مىشود. از دانۀ آن در موارد ناراحتىهاى درد زايمان سخت و دندانهاى كرم خورده و سرطان ركتوم استفاده مىشود. تيغهاى آن به عنوان ضد انگل و جوشاندۀ آن را براى شستن زخم و بيماريهاى پوستى به كار مىبرند. از پوست ساقه و ريشۀ درخت به عنوان كرمكش و تببر مصرف مىشود .]M. P. E. SE. A[