تونگ

در ايران با لغت خارجى آن «تونگ» ناميده مىشود. به فرانسوى Aleurite و Tung و Bois de chine و Bancoulier و به انگليسى Wood oil tree و Tung oil tree گفته مىشود. درختى است از خانوادۀ Euphorbiaceae و داراى گونههاى مختلفى است كه نام علمى و مشخصات گونههاى معروف دارويى و صنعتى آن به شرح زير است:

u200a١u200a. Aleurites cordata) Loisel. (Desf. و مترادفهاى آن A. japonica Blume.

و A. veicia Hassk. مىباشند. در لاهيجان به آن «تونگ خوشهاى» مىگويند و به انگليسى آن را Japanese wood oil tree مىناماند. اينگونه بومى چين و ژاپن است در ساير مناطق آسياى جنوب شرقى نيز ديده مىشود. حدود u200a۶٠u200a-u200a۵٠u200a سال قبل به ايران وارد شده و در شمال كشور كاشته شده و بخوبى رشد مىكند. گلهاى آن سفيد مايل به صورتى درشت و ميوۀ آن خوشهاى كوچك است.

u200a٢u200a. Aleurites fordii Hemsl. و مترادفهاى آن A. cordata Steud و drayandra cordata Steud. مىباشد. اين درخت در شمال ايران تونگ ناميده مىشود. اين درخت نيز در همان حدود u200a۵٠u200a سال قبل به ايران وارد و در شمال كاشته شده است و خوب رشد مىكند به طورى كه در حال حاضر درختان قطور و كهن آن در باغهاى كشاورزى شمال در لاهيجان و ساير باغها وجود دارد. گلهاى آن درشت به رنگ سفيد مايل به صورتى، ميوۀ آن نسبتا درشت و از روغن دانۀ آن روغن سكاتيف درست مىكنند كه در رنگرزى به كار مىرود.

u200a٣u200a. Aleurites moluccana) L. (Willd. و مترادف آن A. Triloba Forst.

مىباشد. اين درخت را به فرانسوى Bancoulier des Moluques و به انگليسى Candle nut مىناماند. بومى هند و جزاير پاسيفيك و جزاير ملوكى است. ميوۀ آن به شكل بلوط است. آن را به چينى Stone chestnut (ترجمه انگليسى لغت چينى) ، به فرانسوى Bancoul و Noix de bancoul و به انگليسى Indian walnut (يعنى گردوى هندى) مىناماند.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در دانه گونه A. moluccana و ساير گونهها روغن ثابت قابل استخراج وجود دارد و در پوست ميوۀ آن در حدود u200a٣u200a درصد اسانس روغنى فرّار يافت مىشود .]G. I. M. P[ و در برگها و دانه گياه ساپونين سمى ^u200a١u200aوجود دارد [ايل].

خواص-كاربرد

روغن تونگ كه بيشتر در بازرگانى از گونه C. moluccana گرفته مىشود از نظر كاربرد صنعتى و هنرى در سطح بالاترى از تخم كتان قرار دارد. از نظر طبى روغن تونگ مسهل و مليّن است و اثر آن شبيه اثر روغن كرچك است ولى درد و تهوع و آشفتگى نيز ايجاد نمىكند. و هيچگونه طعم و بوى نامطبوعى نيز ندارد. در جزاير ملوكى بومىها ميوۀ آن را به عنوان مادۀ مؤثر براى ازدياد نيروى جنسى مىخورند.

چون در جنوب چين نيز مىرويد خواص آن در Pentsao نيز تحت عنوان شاه بلوط آمده است، زيرا چينىها سابقا تصور مىكردند كه نوعى شاه بلوط است [پنتسائو].

از روغن دانۀ تونگ در تهيه پمادهاى ضد عفونى و همچنين در صابونسازى استفاده مىشود [ليو]. روغن گونه جزاير ملوكى تا حدودى مسهل و كمى سمّى است [بركيل و واناستىنيس كروزمان]. سابقا در شبه جزيرۀ مالايا دانههاى له شدۀ درخت و يا از برگهاى پختۀ آن براى رفع سردرد روى پيشانى مىانداختند و براى التيام، روى زخمها و مفاصل متورم مىگذارند [بركيل و هانيف-گيملت و بركيل]. روغن تونگ را براى تسكين سياتيك مىمالند [گيلمت، بركيل و بركيل]. هين در كتابش در صفحۀ u200a٩٣٢u200a مىنويسد: «سابقا از پوست درخت در موارد اسهال خونى و از شيرۀ آن مخلوط با شير نارگيل براى معالجۀ Thrush مصرف مىشده است» .

توضيح: تراوش نوعى بيمارى عفونى قارچى است كه در دهان يا حلق مىزند و مخصوصا در بچهها به صورت برفك ظاهر مىشود و غالبا با تب و ورمهاى رودهاى همراه است.

از زغال حاصله از سوزاندن مغز دانه تونگ براى ترك پا استفاده مىشود [د-كلرك]. برگهاى آن مخلوط با روغن براى معالجۀ روماتيسم مصرف مىشود.

دم كردۀ برگهاى آن را براى معالجۀ خنازير تجويز مىكنند. Emmel كه دربارۀ مقدار سميت برگها و تخم گياه مطالعه كرده مىنويسد كه گونه A. fordii از ساير گونهها بيشتر سمّى است و اضافه مىكند كه حرارت مقدار سميت آن را كاهش مىدهد ولى ساپونين سمّى آن از طريق هيدروليز بهتر از بين مىرود. بنابراين بايد توجه شود كه هرگاه از ميوه و دانههاى تونگ شمال ايران به عنوان مسهل استفاده مىشود به مقدار محدود و كم و به علاوه پس از حرارت دادن باشد تا ايجاد مسموميت و تهوع ننمايد. از روغن دانه تونگ به عنوان سيكاتيف استفاده مىشود و در تهيۀ پمادهاى ضد عفونى براى التيام زخمها و جوش و كورك به صورت ماليدن و مرهم استفاده مىشود. تخم و روغن تخم برخى گونهها از جمله A. trisperma خيلى مسهل شديد و قوى است به طورى كه ايجاد تهوع و قى و اسهال شديد مىكند، بنابراين مصرف داخلى آن به عنوان مسهل مجاز نيست و از روغن آن به عنوان حشرهكش و از شيرۀ پوست درخت براى معالجۀ شورۀ سر استفاده مىشود [گررو و كوئى زمبينگ].

در مورد گونه A. fordii كه در شمال ايران نيز خوب رشد مىكند: در چين ميوههاى نارس آن را در سايه خشك مىكنند و با گوشت مىپزند و به بچهها مىدهند، براى رفع كم خونى بچهها خيلى مفيد است [هو]. روغن دانۀ آن قىآور و سمّى است. در استعمال خارج براى بيمارىهاى انگلى پوست، زخمها، سوختگى آب و آتش به روى عضو، ماليده مىشود، بسيار مؤثر است. اين روغن در پوست نفوذ كرده و حرارت سوختگى و مسموميت حاصل از آن را رفع مىكند. و اگر آن را با گچ مخلوط كرده و بر روى زخمهاى حاصل از جرّاحى و التهابهاى حاد بگذارند در مدت u200a۵u200a-u200a۴u200a روز آن را خوب كرده، بدون اينكه اثرى از زخم به جاى ماند، چرك آن را از بين برده و عفونت زخم را التيام مىبخشد [چانگ و جونگ]. گياه و روغن دانۀ آن هر دو خاصيت حشرهكش دارند [شيباتا]. اين گياه چون سمّى است مصرف آن بايد با نظر پزشك باشد.