كادى

گياهى است كه در طب سنتى با نامهاى «كادى» و «كاذى» مىنويسند و كادى لغت عربى است كه در يمن به اين گياه گفته مىشود نام ديگر عربى آنكه بيشتر معمول است «كدر» مىباشد. به هندى «كئورا» گفته مىشود. به فرانسوى و انگليسى Pandanus مىنامند. گياهى است از خانوادۀ Pandanaceae نام علمى آن Pandanus tectorius Soland. و مترادفهاى آن P. odoratissmus Roxb. و P. oderatus Salisbs. و P. spiralis Blanco. و Keura odorifera Forsk و. . . مىباشد.

مشخصات

كادى درختچهاى است كوتاه خيلى منشب برگهاى آن زياد، خطّى، دندانهدار، بدون دمبرگ، زبر و به هم پيچيده شبيه برگهاى نخل. كنار برگها دندانهدار و دندانهها خاردار است. از برگهاى كادى در يمن و عمّان مانند برگهاى خرما گليم و سجّاده نماز و نظاير آن مىبافند. گلهاى آن دو پايۀ نر و ماده جداگانه است. و شكوفهها مانند شكوفههاى خرما به رنگ سفيد مايل به زرد، خوشبو و معطّر مانند عطر بيدمشك ميوۀ آن به شكل گروهى، ظاهر آن شبيه آناناس است. هر ميوه گوشتى ناشكوفا كه در داخل آن يك هسته سخت استخوانى غير خوردنى قرار دارد، شبيه هستۀ هلو. از گلهاى آن معمول است عرق مىگيرند و به عرق كادى معروف مىباشد و عطر آن شبيه بيدمشك است. از گل و شكوفههاى كادى شربت درست مىكنند به اين ترتيب كه شكوفهها را در آب جوش ماليده و له كرده و با شكر قوام مىآورند. روش ديگر آن است كه چوب آن را به صورت خاكارّه درآورده و مىجوشانند و با شكر قوام مىآورند.

روغن كادى نيز در طب سنتى مصارفى دارد و براى تهيه آن گلهاى كادى را گرفته در روغن كنجد مىجوشانند و يا طبق رسم قديم گلها را در روغن كنجد ريخته و u200a۴٠u200a روز در آفتاب گرم مىگذارند و در خلال اين u200a۴٠u200a روز چند بار گلها را عوض كرده و گل تازه در آن مىريزند و پس از u200a۴٠u200a روز روغن حاصل مىشود كه آن را روغن كادى يا «دهن الكادى» مىنامند.

اين درختچه در عمّان و در يمن و سواحل هند فراوان است. در ايران نيز در بلوچستان در ناحيهاى به نام شابيلاوول ديده مىشود.

در اختيارات بديعى آمده است كه گياه «كدر» يا كادى در گرمسيرات فارس بسيار است و نام علمى آن «گل كبدى» مىباشد. ولى تا حال گزارشى از گياهشناسان ايران در اين مورد در دست نيست.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در كادى اسانس روغنى فرّار وجود دارد كه آن را اينطور معطّر مىنمايد. قسمت خارجى گلهاى آن اسانسى مىدهد كه u200a٧٠u200a درصد آن را متيل اتراوف بتا فنيل اتيل الكل ^u200a١u200aتشكيل مىدهد. شكوفههاى آن در حدود 3/0-1/0 درصد اسانس مىدهد كه شامل بنزيل بنزوات ^u200a٢u200a، بنزيل ساليسيلات ^u200a٣u200a، بنزيل استات ^u200a۴u200a، بنزيل الكل ^u200a۵u200a، ژرانيول ^u200a۶u200a، لينالول ^u200a٧u200a، ليناليل استات ^u200a٨u200a، بروموستيرن ^u200a١u200a، گواياكول ^u200a٢u200a، فنيل اتيل الكل ^u200a٣u200aو مقدارى آلدئيد ^u200a۴u200aمىباشد ]G. I. M. P[ .

جوشاندۀ ريشههاى هوايى آن داراى پتاسيم نيترات ^u200a۵u200aاست كه عامل مدّر و داروى مؤثرى براى معالجۀ ترشحات مخاط به خصوص ترشحات سوزاكى مهبل مىباشد [گررو].

خواص-طبيعت

در هندوستان برگهاى تلخ و معطّر آن را در معالجۀ جذام و آبله و سيفليس و لك و پيس يا برص ^u200a۶u200aاستعمال مىنمايند. روغن گل برگهاى آن ضدعفونىكننده و محرّك است و براى سردرد و روماتيسم كاربرد دارد.

كادى از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى ايران گرم و خشك است و از نظر خواص معتقدند كه فرحآور است و براى تقويت دل و دماغ مفيد مىباشد. خفقان را رفع مىكند و براى آبله، سرخجه، سرخك، جرب، جذام و حكّه نافع است و مسكّن درد مىباشد، براى اين كار از عرق و شربت كادى استفاده مىنمايند و مىخورند. روغن آن نيز براى تقويت حواس خوب است و نشاطآور مىباشد و خفقان را رفع مىكند، چه از طريق خوردن يا بو كردن و يا ماليدن به اعضا. گرد شكوفههاى آن جراحتها را خشك مىكند و التيام مىبخشد. گرد خاكستر چوب سوختۀ آن براى التيام جراحتها مجرّب است. دانههاى آن براى تقويت قلب و كبد نافع است.

در هندوچين جوشانده ريشههاى گياه مخلوط با ريشههاى آناناس به عنوان مدّر مصرف مىشود بخصوص اگر ريشههاى هوايى آن مصرف شود. خوردن برگهاى جوان و كوچك گياه براى معالجۀ سرگيجه و دوار كه ناشى از مصرف داخلى روغن تصفيه نشدۀ دانههاى درختى به نام Calophyllum inophyllum باشد مفيد است. در فيليپين شاخههاى جوان و سبز گياه كه له شده با كمى نمك و عصارۀ نوعى مركبات به نام Citrus microcarpa مخلوط و به صورت ضماد گرم روى جوش و كورك مىاندازند [سوليت]. جوشاندۀ ريشههاى هوايى آن براى معالجه و قطع ترشحات مخاطى بدن بخصوص ترشحات سوزاكى مهبل نافع است [گررو].