ژابوراندى

اين دارو در كتب طب سنتى كه در قرن اخير نوشته شده با نام خارجى آن «ژابوراندى» و «جابوراندى» آمده است. آن را به فرانسوى و انگليسى Jaborandi مىنويسند. شاخههاى جوان و برگهاى گياهى است از خانوادۀ Rutaceae نام علمى آن Pilocarpus Jaborandi Holmes كه در آمريكاى جنوبى مىرويد و به نام Peambuca Jaborandi نيز ناميده مىشود. و گونۀ ديگرى از آن به نام علمى Pilocarpus microphyllus Stapf. در امريكاى شمالى مىرويد و گونۀ ديگرى از آن به نام علمى Maranham Jaborandli ناميده مىشود در برزيل و سنتپول مىرويد. در امريكا نيز به گياه، جابوراندى گويند. اين دارو سابقا در بازار دارويى ايران به نام ژابوراندى عرضه مىشده و در حال حاضر در بازار دارويى اروپا، امريكاى شمالى، امريكاى جنوبى، برزيل و آرژانتين با نام جابوراندى عرضه مىشود.

مشخصات

درختچۀ كوچكى است كه پوست ساقۀ آن خاكسترى و داراى لكههاى سفيد رنگى مىباشد. برگهاى آن مركب و داراى u200a۵u200a-u200a٣u200a جفت برگچه و يك برگچه انتهايى به طول حدود u200a١٠u200a سانتىمتر و عرض u200a٢u200a سانتىمتر است. گلهاى آن خاكسترى مايل به زرد يا خاكسترى كثيف، به شكل خوشۀ دراز است، طول خوشه تا u200a۵٠u200a سانتيمتر و بيشتر مىرسد. ريشۀ آن استوانهاى دوكى شكل به قطر حدود u200a٢u200a سانتيمتر و ميوۀ آن داراى u200a۵u200a قسمت يا u200a۵u200a خانه است كه معمولا u200a٣u200a-u200a٢u200a خانۀ آن مىرسد.

اين گياه تا حال در ايران ديده نشده و بهطور وحشى در امريكاى شمالى، مناطق مختلفه امريكاى جنوبى، برزيل و آرژانتين انتشار دارد.

تركيبات شيميايى

مادۀ مؤثر در اين گياه بخصوص در برگهاى آن، آلكالوئيدى است به نام پيلوكارپين ^u200a١u200aو به علاوه در آن آلكالوئيدهاى ديگرى به نام جابورين ^u200a٢u200aو كارپيلين ^u200a٣u200aنيز يافت مىشود. در برگهاى گياه اسيدى به نام جابوريك اسيد ^u200a۴u200aو كمى اسانس و تانن نيز وجود دارد.

پيلوكارپين، آلكالوئيدى است به فرمول خام Cu200a١١u200aHu200a١۶u200aNu200a٢u200aOu200a٢u200a كه از برگهاى ژابوراندى گرفته مىشود و خاصيت مدّر و معرّق دارد.

خواص-كاربرد

برگهاى سرشاخههاى جوان گياه معرّق است و ترشح عرق و بزاق را افزايش مىدهد. اين دارو در موارد روماتيسم و آسم و نورالژى و شروع زكامهاى ريهاى و برونشيت و ناراحتىهاى حلق و حنجره مفيد است.

مقدار خوراك آن به صورت دم كرده: در حدود u200a۴u200a گرم برگ خشك آن را در يك ليوان (حدود u200a٢٢٠u200a گرم) آب جوش دم مىكنند و صاف نموده و چند ساعت پس از غذا مىخورند.

اگر برگ جابوراندى را دو هفته در عصارۀ كنكينا و يا تنطور آرنيكا بخيسانند، ماليدن اين خيسانده به سر براى جلوگيرى از ريزش موى سر مفيد است. از دم كردۀ برگها نيز در استعمال خارجى براى شستن سر به منظور جلوگيرى از ريزش مو مصرف مىشود. از مادۀ مؤثر آن پيلوكارپين سابقا به صورت قطره در چشم پزشكى در موارد آب سياه ^u200a۵u200aاستفاده مىشده است ولى در حال حاضر ديگر متروك شده است و براى درمان گلوكوما از اشعۀ ليزر استفاده مىشود.

تهيۀ دم كردۀ جابوراندى:u200a۵u200a-u200a۴u200a گرم برگ خشك جابوراندى را در u200a٢۵٠u200a گرم آب جوش ريخته و به مدت u200a١۵u200a دقيقه دم شود سپس آن را صاف نموده، پس از اين كه سرد شد، خورده شود. اين دم كرده براى ازدياد ترشح عرق در موارد زكام، نزله ريهاى، برونشيت حاد، استسقا و تبهاى بثورى نظير سرخك كه ظاهر شدن بثورات آن به تأخير افتاده، نافع است.

داروى ماليدنى موى سر: عصاره آبى ژابوراندى و تنطور ذراريح هر كدام u200a٣۵u200a گرم-تمريخ صابونى معطّر u200a١٠٠u200a گرم. اينها را مخلوط كرده و به موى سر بمالند، براى جلوگيرى از ريزش مو بسيار مؤثر است.

توضيح: براى تهيۀ تمريخ صابونى معطّر به ترتيب زير عمل مىشود.

تنطور صابون u200a۵٠u200a گرم، روغن بادام شيرين u200a۵u200a گرم و الكل u200a٨٠u200a درجه u200a۴۵u200a گرم. اينها را مخلوط كرده و به هم بزنند.

براى تهيۀ تنطور صابون: يك واحد صابون طبى خرد كرده را در u200a۵u200a واحد الكل u200a۶٠u200a درجه حل كرده و صاف كنند.

براى تهيۀ صابون طبى يا صابون بادامى: حدود u200a١٠u200a واحد سود محرق u200a٣٣u200a/u200a١u200a درجه را با u200a٢١u200a واحد روغن بادام شيرين مخلوط كرده و بهم بزنند تا قوام آيد و به صورت خمير نرمى شود بعد آن را در قالب ريخته مىگذارند تا جامد شود. بايد آن را مدت u200a٢u200a ماه در هواى آزاد بگذارند، پس از آن آمادۀ مصرف است.

از صابون طبى u200a١u200a-u200a٢u200a/u200a٠u200a گرم به عنوان مسهل و مدّر نيز مىخورند و اگر به صورت شياف تراشيده و استعمال شود در رفع يبوست مؤثر است. تكرار نبايد شود و فقط در موارد خيلى ضرورى طبق توصيه كارشناس و زير نظر پزشك عمل شود زيرا عكس العمل تحريكى دارد.