كبوده

در مناطق مختلف ايران ارقام آن با نامهاى محلى متفاوتى شناخته مىشود از جمله در تهران، يزد و اصفهان «كبوده» ، در همدان «شال» ، در ييلاقات شمال ايران «سفيدار» ، «اسفيدار» و «اسپيدار» ، در آمل «تورزى» ، در زنجان «آلاچنار» ، در آذربايجان «كلمبر» و «كلهمير» و «كلكلى» ، يك رقم از آن در مراغه «قرهقواخ» و رقم ديگرى از آن در شاپور و مراغه و خوى «گوى قواخ» ، «تبريزى قلمه» ، «سياه قلمه» و «گوى قلمه» ، در شيراز «عرعر» ، در نهاوند «تخم پشام» و در تويسركان «سفيد چوگووه» ناماند. در كتب طب سنتى با نامهاى عربى آن «غرّب» و «حور ازرق» آمده است. به فرانسوى Peuplier blanc و Blanc de Hollande و Bouillard و به انگليسى White poplar و White asp وAbele tree گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ بيد Salicaceae نام علمى آن Populus alba L. و مترادف آن P. nivea Willd.

مىباشد. گونه P. Canescens را به فرانسوى Peuplier grisard يا grisaille مىنامند كه فارسى آن كبوده است و گونهاى از آن به نام سفيد پلت با نام علمى P. caspica در جنگلهاى شمال ايران مىرويد.

مشخصات

كبوده درختى است كه در مناطق استپى نيمخشك ايران كشت مىشود. بلندى آن متوسط و تا u200a٢۵u200a-u200a٢٠u200a متر مىرسد. درخت پايه نر كبوده اغلب در اطراف تهران و پايههاى مادۀ آن در آذربايجان ديده مىشود. پوست تنۀ آن صاف به رنگ روشن تا سفيد است و در درختان كهن تيره مىباشد. شاخههاى يكسالۀ آن نمدى و خاكسترى است. جوانههاى سفيدار خشك و كركدار است. برگهاى انتهايى شاخههاى بلند داراى بريدگى عميق است كه اغلب سه بريدگى دارد و هر قسمت از برگ نوكتيز و به نوبۀ خود داراى دندانه است. اين برگها داراى دمبرگ كوتاه مىباشند. ولى برگهاى شاخههاى كوتاه تخم مرغى بدون بريدگى و دندانهدار و داراى دمبرگى دراز است.

شاتونهاى گلهاى كبوده دراز به طول u200a١٠u200a-u200a٨u200a سانتىمتر مىباشد. تكثير اين درخت از طريق قلمه و پاجوش انجام مىگيرد. در تهران، سرتاسر مناطق شمال ايران، آذربايجان، اصفهان، كرمان و ساير مناطق ايران اغلب كاشته مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در برگهاى كبوده گلوكوزيدهاى پوپولين و ساليسين و در جوانههاى آن يك مادۀ تلخ وجود دارد. در پوست درخت علاوه بر گلوكوزيدهاى فوق يك مادۀ زرد رنگ نيز يافت مىشود .]G. I. M. P[

خواص-كاربرد

كبوده از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى سرد و خشك است. پوست آن تونيك و براى تصفيۀ خون به كار مىرود و در استعمال خارجى براى رفع بيمارىهاى پوست مفيد است. به علاوه پوست آن قابض است و ضدعفونىكننده و در موارد سرماخوردگى و براى جلوگيرى از خونريزى و قطع سيلانهاى داخلى مفيد است و كاربرد موضعى در مورد گواتر دارد. سرشاخههاى جوان آن تصفيه كنندۀ خون است و براى معالجۀ دل درد و رفع تورم طحال به كار مىرود. جوشاندۀ برگ آن براى دندانهاى پوسيده و بهطور كلى در موارد پوسيدگى استخوان سينوس مفيد است [استوارت].