عجرمه

در كتب طب سنتى با نامهاى عربى «عجرمه» و «عجرمه» (نوع درختچۀ گرهدار آن) و در برخى كتب فارسى قديم با نام «اونونيس خاردار» آمده است. به فرانسوى Bugrane و Bugrane epineuse و Arrete-boeuf و به انگليسى Rest harrow گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Leguminosae تيرۀ فرعى Papilionaceae نام علمى آن Ononis spinosa L. مىباشد.

مشخصات

گياهى است چند ساله خاردار پوشيده از كرك داراى ساقه ايستا كه ارتفاع آن u200a۶٠u200a-u200a٢٠u200a سانتىمتر است. برگهاى آن كوچك با دمبرگ و كنارههاى برگ دندانهدار پوشيده از كرك چسبناك. ميوۀ آن متورم كوچك. گلهاى آن قرمز كه در تابستان ظاهر مىشود. ريشۀ آن قوى دراز و به طورى است كه در مقابل گاوآهن مقاومت مىكند و همين خاصيت منشأ نامگذارى و وجه تسميۀ آن به فرانسوى و انگليسى است.

اين گياه در مزارع متروك مناطق مديترانهاى و جنوب ايران مىرويد. در جنوب ايران در يزد خاست و بلوچستان ديده شده است و بيشتر ريشۀ آن از نظر خواص دارويى مورد توجه است.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در ريشه آن وجود چند گلوكوزيد به نامهاى اونون ^u200a١u200a، اونونين ^u200a٢u200a(مشابه گليسرين) ، پزودواونونين ^u200a٣u200a، يك نوع الكل به نام اونونول ^u200a۴u200a، تانن و كمى سيتريك اسيد و. . . تأييد شده است.

خواص-كاربرد

ريشۀ اين گياه را تميز كرده و قطعهقطعه نموده خشك مىنمايند و از گرد يا نيمكوب آن براى تهيه جوشانده،u200a۴٠u200a گرم در هزار گرم آب ريخته و آنقدر مىجوشانند كه u200a۴u200a/u200a٣u200a آن تبخير شود و u200a۴u200a/u200a١u200a بماند و آن را صاف كرده و پس از سرد شدن با شربتهاى ساده قند و كمى اسانس نظير اسانس نعنا كه آن را مطبوع مىسازد مىخورند.

اين جوشانده مدّر است و در موارد التهابهاى مثانه، ورم كليه كه ناشى از وجود سنگ كليه است و استسقا، يرقان و روماتيسم مزمن آثار مفيدى نشان داده است. از اين جوشانده يا كمى غليظتر آن نيز به عنوان غرغره براى ضد عفونى كردن حلق و گلو در موارد آنژين استفاده مىشود و نافع است. جوشاندۀ u200a۵٠u200a گرم گياه (گل و برگ و ساقه و ريشه) در u200a١٠٠٠u200a گرم آب براى ضد عفونى كردن پوست و رفع اكزما، جرب و خارش و ناراحتىهاى پوست به كار مىرود و نافع است.