حشيشة المباركه

در كتب فارسى قديم با نامهاى «بيخ شببو» و «علف مبارك» و در كتب طب سنتى به عربى آن «حشيشة المباركه» آمده است. به فرانسوى Avence و Benol?te و Benol?te commune و به انگليسى ريشۀ آن Avens-root و گياه Avensو Wood avens و Herbe bennet گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Rosaceae نام علمى آن Geum urbanum L. و مترادفهاى آن G. ibericum Bess. و G. hyrcanum C. A. Mey. مىباشد.

مشخصات

گياهى است علفى، چند ساله و گسترده روى زمين. اندام گياه پوشيده از تارهاى زبر و برگها دندانهدار است. گلهاى آن زرد ريزوم و يا ساقۀ زيرزمينى آن كمى ضخيم و سطح آن ناصاف و پوشيده از ريشك مىباشد. رنگ قسمت خارجى ساقۀ زيرزمينى قهوهاى تيره كمى معطّر شبيه بوى ميخك و طعم آن تلخ و قابض است.

اين گياه در اغلب مناطق اروپا و آسيا در حاشيۀ جنگلهاى مرطوب مىرويد. در ايران نيز بهطور خودرو در حاشيه جنگلهاى شمال ايران در بندر گز، بين رشت و لاهيجان و در دامنههاى مرتفع البرز در شمال هرزويل و در اطراف تهران و در آذربايجان در حسنبيگلو ديده مىشود. تكثير آن از طريق كاشت دانه آن و يا با كاشت قطعاتى از ريشۀ گياه در بهار يا تابستان انجام مىگيرد. قسمت مورد استفاده در طب سنتى بيشتر ساقۀ زيرزمينى يا بيخ آن است.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در ساقۀ زيرزمينى و يا به اصطلاح بيخ گياه كه در بازار بنام ريشه عرضه مىشود، وجود اسانس روغنى فرّار شامل اوژنول ^u200a١u200aو همچنين گلوكوزيد ژئين ^u200a٢u200aو آنزيم تأييد شده است. به علاوه داراى مقدار زيادى تانن است.

خواص-كاربرد

در هند از گياه به عنوان مقوى و تونيك و قابض و براى جلوگيرى از خونريزى و بند آوردن اسهال و رفع ترشحات سفيد زنانگى، التهاب حلق و در موارد اسهال خونى استفاده مىشود. از ساقۀ زيرزمينى آن در اروپا به عنوان قابض و ضدعفونىكننده مصرف مىشود. براى افراد مسن و بخصوص افرادى كه دوره نقاهت بيمارى را مىگذرانند و ضعيف شدهاند از داروهاى مقوى بسيار مناسب مىباشد. فرآوردههاى ساقۀ زيرزمينى آن براى رفع دردهاى ماهيچهها و تقويت اعصاب و به عنوان تببر بسيار مفيد است.

چون تانن فراوان دارد غرغرۀ جوشاندۀ آن براى رفع التهاب دردناك لثه، قطع خونريزى از لثه، سفت نمودن گوشت لثه و خوشبو كردن دهان نافع است. از خيساندۀ ساقۀ زيرزمينى گياه در شراب براى شستوشوى زخمها و التيام زخم استفاده مىشود.

در مصارف داخلى از دم كردۀ u200a٧٠u200a گرم ساقۀ زيرزمينى تازه يا u200a۴٠u200a گرم ساقۀ زيرزمينى خشك در هزار گرم آب جوش استفاده مىشود. براى تهيه تونيك مقوى آن در حدود u200a۵٠u200a گرم ساقۀ زيرزمينى خشك گياه را در هزار گرم سركه مدت u200a٨u200a-u200a٧u200a روز مىخيسانند و پس از آن شروع به مصرف مىكنند و يك فنجان قبل از هر غذا بسيار مفيد است.

در استعمال خارجى از جوشانده u200a۵٠u200a گرم بيخ خشك آن در هزار گرم آب به عنوان غرغره براى رفع تورم و خونروى از لثه به كار مىرود.

گونه ديگرى از همين خانواده در ايران مىرويد و خيلى شبيه حشيشة المباركه است با اين اختلاف كه رنگ گل آن زرد مايل به قهوهاى يا قرمز است. گونهاى به نام Geum rivale L. است كه داراى همان خواص است. اين گياه در ارتفاعات مرطوب آذربايجان و در درّه چالوس و كندوان ديده مىشود. و در مواردى كه در مورد گياه قبلى ذكر شد مىتوان به كار برد، با همان مقدار خوراك.