پنج انگشت خزنده

به فارسى در كتب قديم «پنج انگشت خزنده» ذكر مىشود و در كتب طب سنتى با نام «بنطافلن» و به عربى در برخى كتب طب سنتى با نامهاى «ذو خمسه اوراق» و «ذو خمسه اجنجه» نامبرده مىشود. به فرانسوى Potentille وPatentille rampante و Quinte feuille و به انگليسى Five finger و Five leaf گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Rosaceae نام علمى آن:

Potentilla reptans L. مىباشد

مشخصات

گياهى است كوچك خزنده، چند ساله، علفى گسترده روى زمين و از ساقههاى هوايى آن در تماس با خاك ريشههاى اتفاقى بيرون مىآيد و در خاك مستقر مىشود. برگهاى آن مركب شامل u200a۵u200a برگچۀ سبز دندانهدار بيضى است و بندرت u200a٧u200a برگچه دارد. گلهاى آن زرد رنگ است. ساقۀ زيرزمينى يا بيخ گياه كمى ضخيم و داراى ريشههاى نسبتا قوى است.

اين گياه در گودالها و خاكهاى مرطوب اغلب مناطق اروپا، افريقاى شمالى و مناطق معتدلۀ آسيا مىرويد. در ايران تقريبا در تمام مناطق كشور مىرويد. در اطراف تهران، تفرش و در نواحى جنوبى ايران در شيراز، دشت ارژن، گوتوند و در مناطق غربى ايران در آذربايجان غربى، سهند، خوى، قرهچال و در شمال ايران در مازندران، بندر گز، كجور، سختسر، بابلسر، چالوس و سرانجام در شهميرزاد بهطور خودرو شناسايى شده است.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در گياه مقدار زيادى تانن ^u200a١u200aوجود دارد.

خواص-كاربرد

طبق نظر حكماى طب سنتى گياه از نظر طبيعت معتدل و در عين حال خنك است و همچنين قابض و تببر مىباشد. بيخ آن قابض است. از جوشاندۀ u200a۴٠u200a گرم ساقۀ زيرزمينى گياه (يا تمام گياه) در هزار گرم آب براى قطع اسهال و شكم روش استفاده مىشود. در استعمال خارجى جوشاندۀ آن به عنوان قابض به كار مىرود.

جوشاندۀ آن محلل و ضد سمّ است و براى قطع تب از u200a١٠u200a گرم برگ خشك آن مخلوط با سركه و عسل و يا برگ آن مخلوط با آب عسل و هم وزن آن فلفل استفاده مىشود، بسيار مؤثر است (در مواردى كه فلفل عكس العمل در بيمار ايجاد نكند) .

اگر بهطور مداوم روزانه u200a٢u200a-u200a١u200a گرم عصارۀ برگ آن خورده شود براى يرقان و قطع خونريزىهاى داخلى بسيار مفيد است. ضماد آن براى قطع خونريزىهاى خارجى مفيد است. ضماد برگ آن با نمك و عسل براى التيام جراحتها و بواسير نافع است و گرد برگ آن براى جراحتهاى تازه نافع است. عصارۀ ساقه زيرزمينى آن براى قطع اسهال و درد كبد و ريه و زخم رودهها و درد مفاصل و سياتيك نافع است. اگر u200a١۵u200a گرم عصارۀ بيخ آن خورده شود براى كاهش سميت سموم كشنده بسيار مؤثر است. غرغرۀ دم كردۀ ساقه زيرزمينى آن در آب كه ثلث آن در اثر تبخير برود براى رفع خشونت حلق و خوردن دم كردۀ آن براى قطع اسهال و التيام زخم روده و درد مفاصل و سياتيك مفيد است. مضر معده است و از اين نظر بايد با سكنجبين خورده شود مقدار خوراك آن u200a١۵u200a-u200a۵u200a گرم است.

براى مصرف بايد گياه را در تابستان و پاييز وقتى داراى گل نباشد از خاك بيرون آورده و خشك نمود و يا در ماههاى فروردين و ارديبهشت وقتى كه ساقههاى جوان آن به حدود 5 سانتیمتر رسیده باشد از خاک بیرون آورده و خشک نمود. طعم گیاه ابتدا کمی شیرین و سپس کمی تلخ مزه میشود.