راتانيا

ريشه چوبى ضخيم گياهى است كه در بازار مبادلات داروهاى گياهى اين ريشه به «راتانيا» معروف است. به فرانسوىRatanhia و Ratanhia officinal و به انگليسى Peruvian rhatany و Krameria roots و بهطور كلى به لاتين Radix ratanhia گفته مىشود. گياه آن را به فرانسوى Kramerie و Raranbia officinal و به انگليسى Krameria مىنامند. از خانوادۀ Leguminosae تيرۀ فرعى Caesalpinaceae مىباشد و سابقا آن را در خانوادۀ Polygalaceae طبقهبندى كردهاند. نام علمى آن Krameria triandra Ruiz etpav.

مىباشد. نام جنس اين گياه به افتخار گياهشناس آلمانى ) Kramer( كه اولين بار در سال u200a١٧٧٩u200a ميلادى اين درختچه مفيد را شناسايى كرده گذارده شده است.

مشخصات

كرامرى درختچهاى است پرشاخه، برگهاى آن متناوب و گلها قرمز به صورت گروهى در انتهاى شاخههاى گلدهنده ظاهر مىشود. ميوۀ آن كروى پوشيده از تيغ مىباشد. ريشۀ گياه كه قسمت مورد استفاده است چوبى با پوست كلفت، رنگ پوست قرمز تيره ولى رنگ مغز چوب زرد كثيف است و بدون بو و تلخ مىباشد.

مشخصات ريشۀ گياه راتانيا

ريشۀ گياه ضخيم و چوبى و انتهاى آن گرهدار است. ريشۀ اصلى به قطر حدود u200a۵u200a سانتىمتر و قطر انشعابات ريشه از يك سانتىمتر تجاوز نمىكند. به شكل قطعاتى به طول u200a٣٠u200a-u200a٢٠u200a سانتىمتر عرضه مىشود. پوست ريشه به رنگ قرمز مايل به قهوهاى درخشان و ضخيم است. راتانيا در فاركوپه فرانسه و بيشتر فارماكوپههاى دنيا از نظر مصرف دارويى به ثبت رسيده است كدكس مصرف پوست ريشه را نيز مجاز مىداند.

كرامرى، بومى پرو-بوليوى و مناطق مختلف امريكاى جنوبى است. در ايران تا به حال ديده نشده است ولى در بازار دارويى عرضۀ آن معمول بوده است.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى راتانيا داراى مقدار زيادى در حدود u200a٢٠u200a-u200a١۵u200a درصد نوعى تانن به نام شيميايى راتانيا تانيك اسيد ^u200a١u200aاست كه شبيه كاشوتانيك ^u200a٢u200aمىباشد.

تانن راتانيا را اگر با اسيد بجوشانند مادۀ قرمز رنگى به نام قرمز راتانيا به دست مىآيد.

در راتانيا آلكالوئيدى به نام راتانين ^u200a١u200aوجود دارد. تأثير دارويى راتانيا بخصوص پوست ريشۀ آن مديون وجود موادى به نام Phlobatannin و تانيك اسيد است.

خواص-كاربرد

راتانيا از نظر خواص تونيك و بسيار قابض است. در استعمال داخلى به صورت گرد و عصاره و دم كرده براى بند آوردن خونريزىها و قطع اسهال ساده و اسهال خونى بسيار مؤثر است. در استعمال خارجى به صورت پماد و شياف براى معالجۀ بواسير و شقاق ركتوم و پستان خيلى مفيد است. در دندان پزشكى و در موارد ترشحات لزج در اختلالات عادت ماهيانه و همچنين در موارد تقطير البول يا ترشح غير مداوم ادرار تجويز مىشود.

تهيه عصاره راتانيا: ريشۀ گياه نيمكوب شده به مقدار u200a١u200a واحد، آب مقطر u200a٨u200a واحد.

ريشۀ نيمكوب را به مدت u200a١٢u200a ساعت در u200a۵u200a واحد از آب مقطر خيسانده و با فشار صاف مىكنند و تفالۀ باقيمانده را در u200a٣u200a واحد باقيمانده آب خيسانده و پس از آن صاف كرده و دو صاف را مخلوط و مىگذارند تهنشين شود و قسمت صاف روى آن را بردارند و در حمام ماريه در حد غلظت، عصارۀ آن را قوام آورند. مقدار خوراك از اين عصاره u200a١٠u200a-u200a۵u200a/u200a٠u200a گرم است كه در يك پوسيون مصرف شود. در استعمال خارجى از همين عصاره به صورت محلول يا پوماد يا شياف در موارد مختلف مىتوان استفاده كرد.

تنطور راتانيا: ريشه راتانياى نيمكوب شده u200a١u200a واحد، الكل u200a۶٠u200a درجه u200a۵u200a واحد.

ريشه راتانيا را در الكل به مدت u200a١٠u200a روز بخيسانند و صاف نمايند مقدار خوراك از u200a۴٠u200a-u200a۴u200a گرم است كه در يك شربت مناسب مصرف شود.

گونۀ ديگرى كه از ريشه آن نيز نوعى راتانيا به نام «راتانياى برزيل» گرفته مىشود، درختچهاى است كه در برزيل و جزاير آنتيل مىرويد. نام علمى آن Krameria argenta Mart. مىباشد.

از نظر تركيبات شيميايى و خواص مشابه انواع راتانيا مىباشد.

توجه: راتانيا با قليائيات و كربناتهاى قليايى و املاح سرب و جيوه و كلسيم ناسازگار است و نبايد تواما مصرف شود.