تاج الملوك

به فارسى «گل تاج الملوك» و «تاج الملوك» و در كتب طب سنتى با نام عربى آن «اخيليا» آمده است. به فرانسوى Gant de Notre-Dame و Ancolie و Ancolie commune و Ancolie vulgaire و Aiglantine colombine و به انگليسىColumbine و Ladys'slipper گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Ranunculaceae نام علمى آن: Aquilegia vulgaris L. مىباشد.

مشخصات

گياهى است چند ساله به بلندى u200a١٠٠u200a-u200a۴٠u200a سانتىمتر و برگهاى آن پهن و پنجهاى، روى برگ غبارآلود و متن برگ به رنگ سبز تيره است. گلهاى آن معمولا واژگون داراى پنجشبه گلبرگ مىباشد. رنگ گلها در انواع آن آبى، ارغوانى، قرمز و سفيد مىباشد. گلها ساده يا دوبل هستند. اين گياه معمولا در جاهاى سايهدار و مرطوب باغ كاشته مىشود.

تاج الملوك بهطور وحشى در مناطق معتدله و مرتفع هيماليا شبه قاره هند، اروپا، آسيا و همچنين در ايران در منطقه بلوچستان و ساير مناطق جنوب شرقى ايران انتشار دارد. و گونهاى از آن در اطراف استان تهران دامنههاى البرز، آذربايجان و يام و مىشوداغ و در چاليان همدان مىرويد. گونۀ زينتى آن به نام گل تاج الملوك در ايران پرورش داده مىشود.

نوع پرورشى آن با نام Aquilegia hybrida مىباشد. تكثير آن از طريق كاشت بذر است كه در بهار كاشته مىشود و يا از طريق تقسيم و كاشت قسمتى از گياه انجام مىگيرد. در خاكهاى مرطوب معمولا بهطور طبيعى از روييدن تخمهاى گياه كه روى خاك مىريزند، خود به خود نسل گياه حفظ مىشود. در مناطق با زمستانهاى خيلى سرد، بهتر است كه گياه در زمستان با پوشال بستهبندى و پوشيده شود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى داراى HCN -گلوكوزيد است و بنابراين سمّى است و در مصرف آن بايد حد مجاز دقيقا رعايت شود. در دانههاى گياه مواد چرب و دياستازهاى مختلف از جمله دياستاز امولسين ^u200a١u200aوجود دارد.

خواص-كاربرد

در استعمال خارجى از اين گياه براى رفع خارش پوست و التيام زخم و انواعى از اكزما استفاده مىشود. در استعمال داخلى از دم كردۀ u200a۵u200a-u200a۴u200a گرم تخم گياه در هزار گرم آب جوش براى معالجۀ يرقان استفاده مىشود.

از شربت گل تاج الملوك براى تسكين سرفه در موارد سل و برونشيت مصرف مىشود و چون سمّى است مصرف آن بايد با احتياط و زير نظر پزشك باشد.

روش تهيه شربت گل تاج الملوك: ابتدا از خيس كردن u200a۴u200a گرم گل تاج الملوك در u200a٣٠u200a گرم الكل به مدت چند روز تنطور آن به دست مىآيد و پس از صاف كردن آماده است. سپس يك قسمت از اين تنطور را با u200a٢u200a قسمت آب و u200a٢u200a قسمت قند شربت درست مىكنند. مقدار خوراك از اين شربت u200a۵٠u200a-u200a٣٠u200a گرم در روز است كه براى تسكين سرفه در بيمارى سل و برونشيت بسيار نافع مىباشد.