دارشيشعان

به فارسى بهطور كلى درخت گز گفته مىشود. در خيرآباد ميانه با نام «ديش يولقون» شناخته مىشود. در كتب طب سنتى با نامهاى فارسى و عربى «شيشعان» ، «دارشيشعان» ، «قندول» ، «عراقا» و «عود البرق» آورده شده و گلهاى آن را كه مصرف دارويى در طب سنتى دارد و از روغن آن نيز استفاده مىشود. «دهن القندول» گويند.

به فرانسوى Myricaire و Petit tamaris و Tamaris d' Allemagne و به انگليسى German tamarisk و False tamarisk گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Tamaricaceae نام علمى آن Myricaria germanica) L. (Drsf. و مترادفهاى آن M. Alopecuroides Bge و Tamarix germanica L. مىباشد.

مشخصات

شيشعان درختچه كوچكى است كه بيشتر در كنار رودخانهها مىرويد. برگهاى آن فلسى كوچك كشيده و سبز مايل به آبى رنگ است. گلهاى آن خوشهاى صورتى رنگ به طول u200a١۵u200a-u200a١٠u200a سانتيمتر است. پوست درخت ضخيم مانند دارچين به رنگ مايل به سرخى و بعضى از آنها سرخ و خوشبو و طعم آن گس و گزنده است. درختچه آن خاردار و چوب آن نيز از نظر طعم كمى گزنده و در عين حال خوشبو مىباشد.

گلها زرد يا صورتى و خوشبو و تند است. در طب سنتى بيشتر پوست و گل آن مصرف دارد. معروف است همينكه برق و قوس و قزح به درخت بزند چوب آن از عود هندى نيز بيشتر معطّر مىشود و به همين علت آن را عود البرق گويند «مخزن الادويه» .

اين درختچه در اروپا و آسيا انتشار دارد. در ايران در آذربايجان، چاه ريگ ديلمان، درّه كرج، كلاردشت، خراسان، دماوند، قزوين، پلور، درّه تالار، كرمان و شهداد ديده مىشود.

خواص-كاربرد

شيشعان از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى گرم و خشك است. بهترين پوست آن پوستهاى ضخيم سنگين خوشبو و سرخ رنگ آن است كه در طعم آن تلخى و تندى باشد و از نظر خواص معتقدند كه محلل و قابض است و سردرد را رفع مىكند و بادها را تحليل مىبرد و رطوبتهاى غليظ را خشك مىنمايد. مقوى اعضا و رافع سستى اعضا و مثانه است و خروج جنين را تسهيل مىكند. اگر با دارچين خورده شود براى سرفه رطوبى كهنه و بواسير و رفع ترشح زياد اسپرم مفيد است. اگر u200a۴u200a گرم دم كردۀ آن با شكر خورده شود براى رفع درد معدۀ سرد بسيار نافع است. همچنين اگر تنقيه شود. مزمزۀ دم كردۀ آن براى حفظ سلامت دندانها و با سركه براى رفع زخمها و جراحات بد دهان مفيد است و اگر آن را كوبيده و با سركه مخلوط نموده در دندان كه درد مىكند بگذارند درد دندان را تسكين مىدهد و براى رفع تعفن و چرك لثه مفيد است. اگر آن را نرم كوبيده با فتيلهاى آلوده كرده در بينى بگذارند براى رفع بدبويى بينى نافع است. خوردن دم كردۀ آن قابض است و خونروى را قطع مىكند و اخلاط خونى سينه را بند مىآورد و اسهال را نيز بند مىآورد و شياف آن در مهبل براى سقط جنين و معالجۀ سخت ادرار كردن و كمك به زايمان زنان مفيد است. مقدار خوراك آن تا u200a٨u200a گرم است. جانشين آن از نظر خواص هم وزن آن آسارون و دو ثلث آن زرآوند و نصف آن درونج است. پوست شيشعان مضّر طحال و كبد است از اين نظر بايد با مصطكى خورده شود.

روغن شكوفههاى آن را دهن القندول نامند و مانند روغن گل بنفشه و بادام گرفته مىشود و به جاى روغن بادام و روغن كنجد مصرف مىكنند. بسيار خوشبو است. اگر u200a١۵u200a گرم از آن را با سركه هويج بخورند براى تقويت دهانۀ معده نافع است. تنقيۀ آن مخلوط با داروهاى قابض براى بند آوردن اسهال رطوبى مفيد است. ماليدن آن براى فلج و امراض دماغى و اعصاب و باز كردن انسداد مجارى و تقويت پردههاى دماغ نافع است. روغن آن براى تقويت نيروى جنسى مفيد است و منعظ مىباشد. در اسپانيا از جوشاندۀ پوست درختچه شيشعان براى كنترل زردى و يرقان مىخورند.