تاجخروسى وحشى

به فارسى «تاجخروسى» و «تاجخروسى وحشى» است. به فرانسوى Amarante و به انگليسى Amaranth گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Amaranthaceae .

گونههاى مختلفى از آن بهطور خودرو در ايران مىرويند و نام علمى تعدادى از آنها كه در طب سنتى مستعمل و از نظر خواص دارويى مورد توجه مىباشند در زير آورده مىشود:

u200a١u200a. Amaranthus caudatus L. و مترادف آن Amaranthus paniculatus L.

به فرانسوى آن را Amarante ā queue de renard گويند. گياهى است يكساله برگهاى آن تخممرغى نوكتيز به رنگ سبز درخشان. گلها به صورت خوشهاى نوارى به شكل دم روباه و اغلب كمى دراز و آويزان به طرف پايين در انتهاى شاخههاى گلدهنده به رنگهاى قرمز و بندرت سفيد ظاهر مىشوند. اين گياه در اطراف تهران و در بلوچستان بهطور خودرو ديده مىشود.

u200a٢u200a. Amaranthus blitum L. و مترادف آن A. sylvestris Desf. گياهى است يكساله بلندى آن u200a۵٠u200a-u200a٣٠u200a سانتىمتر در اطراف تهران، در شمال ايران در گيلان، در آذربايجان در باغهاى نزديك تبريز، در قرهداغ بين حسن بيگلو و علىبولاغ و در اراك ديده مىشود.

u200a٣u200a. Amaranthus viridis L. كه مترادف آن Albersia blitum Kunth و در اغلب مشخصات شبيه A. blitum L.مىباشد. گياهى است يكساله بلندى آن u200a٨٠u200a-u200a٣٠u200a سانتىمتر. برگهاى آن سبز با دمبرگ دراز. اين گياه در سواحل بندر گز ديده مىشود.

u200a۴u200a. Amaranthus hypochondriacus L. و مترادف آن Amaranthus hybridus L. var hypochondriacus Rob.مىباشد. گياهى است يكساله بلندى آن u200a٧٠u200a-u200a۴٠u200a سانتىمتر در شمال ايران در گيلان و لاهيجان و در آذربايجان نزديك تبريز و در اصفهان، اراك و باغهاى همدان ديده مىشود.

مشخصات

تاجخروسى وحشى معمولا يكساله است به بلندى u200a٨٠u200a-u200a٣٠u200a سانتىمتر در گونههاى مختلف فرق مىكند، گلهاى آن به صورت مجموعهاى از خوشههاى شل و آويزان به رنگهاى اغلب قرمز مىباشد. ميوۀ آن خشك محتوى يك دانه سخت، ليز و براق است. اين گياه از نظر شكل ظاهرى شبيه تاج خروسى پرورشى واريتۀ Plumrosa مىباشد. تكثير اين گياه با كاشت تخم آن صورت مىگيرد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در تاجخروسى وحشى گونۀ A. blitum وجود KNOu200a٣u200a تأييد شده است.

بررسى ديگرى نشان مىدهد كه در گونۀ A. caudatus در برگهاى آن اكساليك اسيد يافت مىشود ]G. I. M. P[ .

گزارش مطالعات علمى ديگرى نشان مىدهد كه در گياه مقدار زيادى نيترات پتاسيم وجود دارد [پتلو و واناستىنيس كروزمان].

در گونۀ A. viridis برگهاى تازه و شاخههاى سبز و تازۀ آن منبع غنى ويتامين B است [هرمانو و سپولودا].

خواص-كاربرد

در چين تاجخروسى گونۀ A. blitum را براى خنثى كردن و خارج كردن سم از بدن مىخورند [كلكسيون تسانگ]. از گونۀA. viridis به عنوان ضد كرم و ضد انگل بهطور وسيعى استفاده مىشود، در اين مورد از تخم گياه مصرف مىكنند.

بررسىهاى گرشوف نشان مىدهد كه تخم تاجخروسى وحشى بخصوص گونۀ A. viridis داراى مقدارى ساپونين است كه آن را كمى سمى نموده و به همين دليل براى كرمكشى مفيد است.

در چين جوشاندۀ تمامى گياه گونۀ A. viridis را براى رفع التهاب و معالجۀ اسهال خونى مىخورند [ماك كلو و هوانگ]. برگهاى اين گياه و شاخههاى سبز و جوان آن منبع غنى ويتامين B مىباشد.

در هند از تاجخروسى گونۀ A. caudatus براى تصفيۀ خون و معالجۀ بواسير و به عنوان مدر براى رفع قطرهقطره ادرار كردن خورده مىشود و از لهكردۀ گياه نيز براى معالجۀ زخمهاى خنازيرى روى زخم مىگذارند.