كبيكج

به فارسى در كتب مختلفه طب سنتى «كبيكه» و «كبيكج» نام برده مىشود و به عربى «كف الضبع» و «كف السبع» گويند. در اصفهان نام محلى آن «موشك» يا «موسك» و به آذربايجانى «ماستواچچكى» مىنامند. نوعى آلاله صحرايى است.

باغبانها نوعى از آن را كه در گلكارى پرورش داده مىشود «گل اشرفى» گويند. در بعضى كتب نيز مانند ساير انواع گياهان اين خانواده آن را «آلاله» نام بردهاند. به فرانسوى Renoncule ، Grenouillette jaune و Renoncule scelerateو به انگليسى Ranunculus ، Water celery ، Ground mulberry و Marsh crowfoot گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Ranunculaceae ، نام علمى آن Ranunculus sceleratus L. f. مىباشد.

مشخصات

گياهى است يكساله با ساقۀ افراشته به بلندى حدود يك وجب. برگهاى پايين ساقۀ پنجهاى سه قسمتى و برگهاى بالاى ساقه نيز پنجهاى ولى داراى سه قسمت عميق كه هر قسمت نيز به u200a٣u200a-u200a٢u200a قسمت ثانوى تقسيم شده است و با دمبرگ بلندى به ساقه متصل مىشوند. گلهاى آن كوچك با گلبرگهاى تخممرغى به رنگ زرد روشن است. ميوۀ آن سبز به ابعاد يك لوبيا و شبيه توت نرسيده است. به همين علت به انگليسى آن را توت زمينى مىنامند. اين گياه در كنار جويبارها و باتلاقها در اغلب نقاط معتدله دنيا مىرويد. در هند در درههاى گرم هيماليا و شمال هند در سند-وزيرستان انتشار دارد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در كبيكج مادۀ آنمونين ^u200a١u200aوجود دارد و بىدرنگ پس از باز شدن گلها نيز در حدود u200a۵u200a/u200a٢u200a درصد پروتوآنمونين ^u200a٢u200aدر آن مشخص شده است كه سمى قوى است ]G. I. M. P[ .

در گزارش ديگرى آمده است كه در گياه مادۀ آنمونول ^u200a٣u200aيافت مىشود. مادهاى كه در طب و داروسازى بسيار مورد توجه است.

خواص-كاربرد

قبل از شرح خواص توجه مىدهد كه گياه خيلى سمى است و در صورتى كه مصرف آن براى موارد خاصى ضرورت يابد، بايد حتما در حد مجاز و زير نظر مستقيم پزشك باشد.

در چين و هندوچين بين گياهان سمى تقريبا اين گياه از گياهان منحصرى است كه مصرف داخلى آن به مقدار خيلى محدود تجويز مىشود و از تخم و ريشه و پوست گياه براى معالجۀ سرماخوردگى، روماتيسم، درد مفاصل يا آرترايتيس استفاده مىشود [هاو]. استوارت فقط تخم آن را توصيه مىكند كه به عنوان تونيك در موارد ضعف عمومى تجويز مىشود.

در هندوچين از تخم آن براى تقويت معده و براى رفع ناراحتى كليه و براى تصفيه تنفس بدبو مصرف مىشود و از گرد آن روى آبسهها مىمالند [كروست و پتلو]. اين گياه سمى را دام نمىخورد.

كبيكج از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى گرم و خشك است و از نظر خواص معتقدند كه بسيار گرم است و پوست و مخاط را خراش مىدهد و ايجاد خارش مىنمايد. ماليدن گرد ريشۀ آن براى رفع ناراحتى پوست، جرب، جوش و كورك و ضماد تازۀ برگ و شاخۀ آن مخلوط با انواع روغنها براى جرب مفيد است.

اگر بدون روغن مالیده شود، موجب خراش و زخم میشود. مصرف داخلی که باید طبق تجویز پزشک باشد، نباید از 1 گرم تجاوز نماید، زیرا مصرف داخلی چند گرم آن به هر حال کشنده است.