گل حلوا

به فارسى «گل حلوا» ، «گل يوسف» و «گل تاجخروسى پرورشى» ناميده مىشود.

در تب طب سنتى با نامهاى «بستانافروز» ، «حبق بستانى» و «زينة الرياحين» آمده است.

به فرانسوى Amarante crete de coq ، Passe velours و Celosie و به انگليسى Cock's comb گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Amaranthaceae ، نام علمى آن Celosia cristata L. و مترادف آن Celosia argentea var cristata Voss.

مىباشد.

مشخصات

گل حلوا يا گل تاجخروسى پرورشى گياهى است يكساله بلندى آن u200a۶٠u200a-u200a۴٠u200a سانتىمتر مىباشد. برگهاى آن تخممرغى و نوكتيز است. گل آن درشت داراى لايههاى متعدد و پيچيده به رنگ قرمز مخملى سايهدار و براق و قسمت بن گل صاف، پهن، زبر و به رنگ زرد مايل به قهوهاى است. گلها معمولا در پاييز ظاهر مىشوند.

گلهاى اين گياه به رنگهاى ديگر نيز ديده مىشود.

گل حلوا بومى مناطق حارۀ آسيا و افريقاست و در قرن شانزدهم حدود u200a١۵٧٠u200a ميلادى به اروپا وارد شده است و در حال حاضر در اغلب مناطق معتدله و حارۀ دنيا كاشته مىشود. در آسيا در مناطق معتدلۀ خنك انتشار وسيعى دارد. در ايران به عنوان گل زينتى كاشته مىشود. اراضى رو به آفتاب را دوست دارد و براى تكثير آن تخمهاى ريز و سياه آن كاشته مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در گياه گل حلوا وجود بتائين و يك آنتوسيانين داراى ازت ^u200a١u200aتأييد شده است. تخم آن داراى يك روغن چرب مىباشد ]G. I. M. P[ .

در گزارش بررسىهاى ديگرى آمده است كه گياه گل حلوا داراى يك آلكالوئيد و يك ترىتريپنوئيد است. تخم آن داراى روغن مىباشد [موزيگ و شرام].

خواص-كاربرد

عدهاى از گياهشناسان معتقدند كه دو گونۀ Celosia cristata و Celosia argentea هر دو يك گونه هستند درحالىكه بعضى آن دو را دو گونۀ مختلف و يا يكى را واريتهاى از ديگرى مىدانند. بههرحال از نظر خواص طبى و دارويى در غالب مدارك مشابه ذكر شده و نوعا گياه با گل قرمز را به ارقام داراى گل به رنگهاى ديگر از نظر خواص دارويى ترجيح مىدهند.

در چين معمولا ساقههاى نرم جوان و سبز گياه و گياه جوان و قسمت بالاى تاج گل و تخم گياه همه در طب سنتى مستعمل است [استوارت].

گلهاى تاجخروسى پرورشى كه در حقيقت قسمتى از آن گل و قسمتى ميوه است كه دانههاى آن را در بر گرفته است، موقعى خواص خود را به بهترين وجه حفظ مىكند كه پس از چيده شدن خيلى سريع خشك شوند و براى معالجۀ اسهال خونى، بواسير، زيادى ترشح عادت ماهيانه و ترشحات سفيدرنگ مهبل تجويز مىشود [چونگ يائوچى]. و همچنين براى مواردى كه عادت ماهيانه بدون دليل قطع شود [هو]. و براى قطع خونريزى از رودهها [هاو]و يا از ريهها [رومفيوس و فايدهين]به كار مىرود.

آقاى هين مىگويد كه اگرچه سرشاخههاى گلدار و غنچهدار گياه نيز در بازار دارويى جاكارتا عرضه مىشود، ولى معتقد است كه خواص قابل ملاحظهاى ندارند.

از شاخههاى سبز جوان و از گياه جوان بهطور لهشده براى تهيۀ ضماد به منظور معالجه و التيام زخمهاى عفونى و جراحتها و التهابهاى جلدى استفاده مىشود [استوارت]. از اين ضماد براى تحليل ورم نيز تجويز مىشود [تاناكا-اوداشيما].

براى معالجۀ جوش و كورك نيز كاربرد دارد [هين و گروف]. در زمان جنگ گياه را زندانيان در تايلند مىخوردند و معتقد بودند كه با خوردن اين گياه در مقابل بيمارى برى-برى كه بيمارى ناشى از كمبود ويتامين Bu200a١u200a است و همچنين در مقابل بيمارى پلاگرا كه بيمارى ناشى از كمبود نياسين است، مصونيت پيدا مىكنند [كلكسيون هود و كوسترمانس]. خوردن برگهاى گياه در دوران عادت ماهيانه براى زنان مضر و ممنوع است [گررو و كوئى زمبينگ]. تخم گياه ضد كمى ويتامين C ^u200a١u200aدر بدن است و به علاوه ضد كرم و انگل شكم مىباشد [ابرت، دراگن درف و روا]. و همچنين براى تصفيۀ خون مفيد است [روا]و مدر و قابض مىباشد [هاو]. تخمهاى آنهم عينا مانند تاج و قسمت بالاى گل براى معالجۀ اختلالات خون و بيمارىهاى چشم مفيد است [ابرت، هاو و استوارت]. به عنوان داروى تقويتكننده و تونيك براى افزايش شنوايى و تقويت ديد چشم نافع مىباشد [كاريونه-كيمورا].

در مواردى نيز براى تهيۀ لوسيونهاى نرمكننده و در برخى موارد براى ورم ملتحمه چشم به كار مىرود [پتلو و هوپر]. سابقا در مالايا مرسوم بوده كه از آن براى شكستگى استخوان ضماد درست مىكردهاند و بسيار مفيد بوده است [گيملت و بركيل]. از تخم آن در هند براى معالجۀ دفع ادرار دردناك و سرفه و اسهال خونى استفاده مىشود.

گونۀ ديگرى از گل تاجخروسى پرورشى نيز وجود دارد كه نام علمى آن Celosia argentea"plumrosa" مىباشد، به انگليسى آن را Celosia نامند.

بلندى اين گياه در حدود u200a۴۵u200a سانتىمتر و اختلاف آن از نظر شكل با گونۀ قبلى در شكل گلهاى آن است و به جاى اينكه گلها مانند گونۀ قبلى به شكل تاج خروس يك قطعه و به هم پيچيده باشد در اين گونه به شكل رشتههايى شبيه پر طيور، دراز و جدا جدا كه بهطور گروهى مخروطى شكل رأس مخروط به طرف بالا درآمدهاند، مىباشند.

رنگ آنها نيز قرمز سايهدار تيرۀ مخملى و جالب است از نظر تركيبات شيميايى و خواص مشابه گونۀ قبلى است.

گل حلوا از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى سرد و خشك و قابض است و از نظر خواص معتقدند كه خوردن u200a۵٠u200a-u200a۴٠u200a گرم آب دمكرده يا عصارۀ آن با سكنجبين براى رفع حرارت معده و كبد و باز كردن گرفتگى و انسداد طحال نافع است و ضد سم مىباشد.

اين گياه از نظر هضم ثقيل است به همين علت بايد با سكنجبين خورده شود. تخم آن براى اسهال مشابه بارهنگ است و آن را مىكوبند و در شير (در حدود نيم كيلوگرم) خيسانده و يك شب مىگذارند بماند و صبح مىخورند. تكرار اين كار تا u200a٣u200a روز براى معالجۀ سوزش مجراى ادرار و رفع قطرهقطره ادرار كردن نيز نافع است.

مقدار خوراك از تخم آن تا u200a١٠u200a گرم است.