كوسو

در كتب طب سنتى با نامهاى «شجرة الحبشيه» ، «شجرة الكوسو» و يا «كوسو» (همان نام خارجى كه آن هم از نام محلى آن در حبشه گرفته شده) و در بازار دارويى ايران با نام «كوسو» معروف بوده است. به هندى نيز كوسو ^u200a١u200aگفته مىشود. به فرانسوى Cousso و Kousso و به انگليسى Koso tree و Kuso tree گويند. گياهى است از خانوادۀ Rosaceae ، نام علمى آن Hagenia abyssynica Gmll. و مترادف آن Brayera anthelmintica Kunth. و Banksia abyssynica Bruce مىباشد.

مشخصات

گياه كوسو به صورت درختى است دوپايه داراى برگهاى مركب كه تعداد برگچههاى آن فرد است. هر برگچه نسبتا پهن بيضى نوكتيز دندانهدار است. گلهاى آن ماده و نر جدا هستند. گلهاى مادۀ آن كه مصرف درمانى دارد به صورت خوشهاى مركب و قرمزرنگ است و گلهاى نر آن نيز خوشهاى ولى سبزرنگ است. لغت Kousso در زبان محلى حبشه به كرم كدو گفته مىشود و چون از گلهاى مادۀ اين درخت به عنوان داروى بسيار قاطع و مؤثر براى دفع كرم كدو استفاده مىشود، اين درخت و بويژه گلهاى مادۀ آن كه در بازار عرضه مىشود با اين نام خوانده مىشود.

اين درخت به ارتفاع تا u200a٢٠u200a متر در دامنههاى نسبتا مرتفع حبشه (u200a٢٠٠٠u200a-u200a١٠٠٠u200a متر ارتفاع از سطح دريا) مىرويد. در ايران تا به حال ديده نشده است. گلهاى مادۀ آن به عنوان دارو از حبشه به اروپا و آسيا و ساير مناطق صادر مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در گلهاى آن بخصوص در گلهاى مادۀ آن آلفا-كوزين ^u200a١u200a، بتا-كوزين ^u200a٢u200aو كوزوتوكسين ^u200a٣u200aمشخص شده است. گلهاى مادۀ آن كه در هوا خشك شده باشد در حدود u200a۴u200a/u200a٠u200a درصد مادۀ پروتوكوزين ^u200a۴u200aدارد و به علاوه در آن كمى اسانس با بوى نامطبوع و تانن و رزين و ساير مواد يافت مىشود ]G. I. M. P[ .

خواص-كاربرد

گلهاى مادۀ كوسو كه به صورت گرد خشك آن مصرف مىشود، تأثير قاطع در دفع كرم كدو دارد. اين گل كه شبيه گل درخت زيرفون است طعم آن در ابتدا لعابى كمى گس و پس از آن تند و بوى نامطبوعى در مجاورت آب گرم از آن متصاعد مىشود. در بزرگسالان معمولا u200a٢٠u200a-u200a١۵u200a گرم از گرد گلهاى مادۀ خشكشدۀ آن را در u200a٢۵٠u200a گرم آب جوش ريخته و مدت نيم ساعت دم مىكنند، پس از آن از آتش برداشته مىگذارند كه خنك و نيمگرم شود و بدون صاف كردن تمامى آن را مىخورند. پس از خوردن دارو بيمار تشنه مىشود و نبايد آب بخورد و با كمى آب ليمو رفع عطش بشود. در بعضىها اگر لازم شود كه با اين دارو مسهل نيز خورده شود كه دفع كرمها را تسهيل نمايد، توصيه اين است كه از خوردن مسهلهاى روغنى نظير روغن كرچك خوددارى شود و از مسهلهاى نمكى استفاده شود.

روش خوردن اين است كه معمولا شبى كه فرداى آن قرار است كوسو خورده شود غذا نمىخورند و فردا صبح كوسو را به طريقى كه فوقا ذكر شد تهيه كرده مىخورند. غالبا پس از يك ساعت احساس تخليه آغاز مىشود. كمى بايد صبر كرد و پس از آن بگذارند تخليه شود. در تخليۀ اول قسمتهاى كمى از كرم كدو در تخليههاى بعد تا تخليه چهارم تمامى كرم كدو داخل رودهها خارج مىشود و پس از u200a٧u200a-u200a۶u200a ساعت عمل انجام شده است و بيمار مىتواند غذا بخورد.

در آلمان قرص كوسو را مصرف مىكنند. از گرد كوسو به صورت تنقيه براى دفع انگلهايى نظير آسكاريد و كرمكها استفاده مىشود.