اسقولوقندريون

در كتب طب سنتى با نام «اسقولوقندريون» كه ظاهرا يونانى است آمده است. اين نام ممكن است صحيح آن «اسقولوفندريون» باشد و به مرور در كتابهاى مختلف حرف ف به ق تبديل شده باشد. در برخى كتب فارسى آن را «زنگىدارو» نيز نام بردهاند. به فرانسوى Scolopendre و Langue de boeuf و Langue de cerf و Scolopendre officinale و به انگليسى Hart's tongue و به ايتاليايى Scolopendrio گفته مىشود. گياهى است از سرخسها از دستۀ نهانزادان آونددار Pteridophytes گروه سرخسها Filicineae خانوادۀ Polypodiaceae ، نام علمى آن Phyllitis scolopendrium) L. (J. E. New. و مترادف آن Scolopendrium officinale U. Lam. et DC. مىباشد.

مشخصات

اسقولوفندريون گياهى است چندساله بدون گل. برگهاى آن دراز به طول u200a۴٠u200a-u200a٢٠u200a سانتىمتر و عرض u200a۵u200a-u200a۴u200a سانتىمتر بيضى نوكتيز موجى و خميده كه مستقيما از ريشۀ گياه بيرون آمده است و در حقيقت گياه ساقه ندارد. سطح بالايى برگها صاف و شفاف ولى سطح زيرين برگها داراى يك رگبرگ اصلى است كه از اين رگبرگ خطوط برآمدۀ موازى عرضى يعنى در جهت مايل و يا تقريبا عمود به رگبرگ اصلى خارج شده است و زاويۀ آنها با رگبرگ اصلى حدود u200a٧۵u200a درجه است. رنگ اين خطوط قهوهاى است و شامل اسپورانژها يعنى هاگهايى است كه موجبات تكثير گياه را فراهم مىنمايند. اين گياه در مناطق شمال ايران در گرگان، مازندران، اطراف رشت، غازيان روى ديوارها، در پيربازار در داخل چاهها و كنار جادههاى مرطوب در مناطق مختلف البرز و در غرب ايران ديده مىشود.

خواص-كاربرد

ساقۀ زيرزمينى گياه قابض است و برگهاى آن در فرمول شربت كاسنى وارد مىشود. از دمكردۀ u200a٢٠u200a گرم برگهاى گياه در هزار گرم آب جوش يا شربت كاسنى در بيمارىهاى كبدى و مثانه و سرفه و اخلاط خونى استفاده مىشود.

از نظر طبيعت طبق رأى حكماى طب سنتى كمى گرم و خشك است و از نظر خواص معتقدند كه برگهاى آن محلل و بازكنندۀ انسداد مجارى عروق و خردكنندۀ سنگ مثانه مىباشد. براى صرع و سكسكه و يرقان و ورم طحال بسته به مورد خوردن يا ضماد آن نافع است. اگر تا u200a۴٠u200a روز آن را با سكنجبين بخورند در ورم طحال مفيد است و اگر آن را ساييده و با سركه مخلوط نموده و بخورند براى سكسكه، يرقان، خرد كردن سنگ مثانه، كليه و سخت ادرار كردن مفيد است. مقدار خوراك آن تا u200a١٢u200a گرم است.

مضر قلب است و از اين نظر بايد با صمغ عربى خورده و مضر مثانه است لذا بايد با عسل خورده شود.