برنگ كابلى

به فارسى و در كتب طب سنتى «برنگ كابلى» ناميده مىشود. به فرانسوى دانه گياه را Semence d'embelia ribes و گياه را Embelia و Ribelier و به انگليسى نيز Embelia و Embely currants گفته مىشود. به عربى «برنج» و «برنق» مىنامند و به هندى ببرنگ گويند. ميوۀ گياهى است كه گياه آن از خانوادۀ Myrsinaceae و نام علمى آن Embelia ribes Burm. f. مىباشد.

مشخصات

گياهى است پايا با ساقههاى چوبى. ميوههاى آن سخت، كوچك، مدور به رنگ قرمز تيره در ابعاد كوچكتر از فلفل، گوشتى و به شكل خوشه است. اين گياه بومى هند است و در مشرق افريقا نيز انتشار دارد و چون از طريق افغانستان به ايران وارد مىشده آن را برنگ كابلى نامند. نام آن هم در اصل ببرنك نام هندى آن بوده كه پس از وارد شدن به ايران به برنگ كابلى معروف شده است.

مشخصات دانههاى گياه

برنگ كابلى دانهاى است سخت، كوچك، مدور، به رنگ قرمز، سياه از فلفل سياه كوچكتر. مغز آن سفيد، طعم آن كمى تلخ و بوى آن تند به حدى كه اگر اشخاص گرممزاج بو كنند ممكن است خون از بينى آنها جارى شود و يا در موقع كوبيدن اگر گرد آن به بينى اشخاص گرممزاج برسد نيز ممكن است خون از بينى آنها جارى شود.

بهطور كلى در بازرگانى دو نوع آن عرضه مىشود، نوع درشت و نوع ريز. درشت آن سياهرنگ مخلوط با سفيد و گرمتر از نوع ريز آن و قىآور است. نوع كوچك آن كمى مايل به سرخ و از نظر خاصيت دفع كرم كدو نوع كوچك مؤثرتر است و معمولا مغز دانه پس از گرفتن پوست آن در طب سنتى مستعمل است.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در دانه برنگ كابلى آمبليك اسيد ^u200a١u200aوجود دارد و به علاوه بررسىها نشان مىدهد كه اين دارو شامل مادۀ عامل آمبلين ^u200a٢u200a(u200a١u200a/u200a٣u200a-u200a۵u200a/u200a٢u200a درصد) ، كوئرسيتول (يك درصد) و اجزاى چرب (u200a٢u200a/u200a۵u200a درصد) مىباشد.

ضمنا يك آلكالوئيد به نام كريستمبين ^u200a٣u200a، يك رزينوئيد ^u200a۴u200aو اسانس در آن يافت مىشود. اين دارو براى دفع كرمهاى آسكاريد بسيار مؤثر است.

عصارۀ آبى برنگ كابلى خاصيت ضد باكترى بر ضد استافيلوكوكوس اورئوس و Escherichia coli دارد ]G. I. M. P[ .

در بررسى ديگرى آمده است كه دانه برنگ كابلى براى كشتن انگل از نوع تنياكانينا ^u200a۵u200aو پارافيستونوم كاروى ^u200a۶u200aمؤثر است و همچنين در انسان براى كشتن اسكاريازيس ^u200a٧u200aاثر مفيد دارد.

خواص-كاربرد

برنگ كابلى به صورت ميوۀ خشك گياه، ضد كرم قوى است و براى معالجۀ كرمهاى نوع آسكاريازيس در انسان بسيار مؤثر است. ضمنا قابض و مقوى است و به عنوان ترياق براى گزيدگى عقرب و مار به كار مىرود. از جوشاندۀ آن براى قطع تب و بيمارىهاى سينه و پوست استفاده مىشود. دمكرده و خيساندۀ ريشۀ گياه نيز براى رفع سرفه و اسهال ساده مصرف مىشود ]G. I. M. P[ .

در گزارش ديگرى در مورد خواص آن چنين آمده است كه گياه برنگ كابلى در سرتاسر مناطق هند تا جنوب چين و جنوب اندونزى انتشار دارد. در هندوچين ميوۀ آن براى دفع كرمهاى نوارى به كار مىرود [فوكود و پتلو]. در شبهجزيرۀ مالايا سوابقى در مورد خاصيت كرمكشى اين دارو به دست نيامده است [بركيل]. طبق مطالعاتى كه به عمل آمده ميوۀ برنگ كابلى در هند بيشتر از ساير مناطق به كار مىرود. در هندوچين از برنگ كابلى براى دفع كرم كدو استفاده مىشود.

و اما از نظر حكماى طب سنتى ميوۀ برنگ كابلى گرم و خشك است و در مورد خواص آن معتقدند كه مسهل است و براى خارج كردن بلغم غليظ، سودا و اخلاط لزج از مفاصل بدن خيلى مفيد است. رطوبتها را خشك مىكند و براى خشك كردن جراحتها و التيام آنها نافع است. براى كشتن و خارج كردن انواعى از كرم معده و روده بخصوص كرم كدو و حتى براى خارج كردن كيسۀ آن مفيد و مؤثر است.

پس از خوردن برنگ كابلى رنگ ادرار تغيير مىكند و به رنگ قرمز قهوهاى درمىآيد. مقدار خوراك آن تا u200a١٢u200a گرم است، به اين ترتيب كه برنگ كابلى را كوبيده و با شير تازه مخلوط نموده و بياشامند. برنگ كابلى مضر روده است از اين نظر بايد با كتيرا خورده شود. جانشين آن از نظر خواص نصف وزن آن قنبيل است و هموزن آن ترمس. مقدار قنبيل را در بعضى مدارك هموزن نيز گفتهاند.

بهطورى كه فوقا اشاره شد گياه برنگ كابلى در ايران نمىرويد ولى ميوۀ آن براى مصارف دارويى به ايران وارد مىشود، اما گياه ديگرى از همين خانواده كه داراى خاصيت كرمكشى است طبق آنچه كه در گزارش عدهاى از گياهشناسان آمده در بلوچستان در جنوب ايران مىرويد كه به شرح آن نيز مىپردازيم.

اين گياه كه در كتب قديم با نام عربى آن «ميرسين افريقى» آمده است به زبان هندى chapra و در بازار دارويى پنجاب اين را ببرنگ گويند كه با اختلاف كمى در تلفظ همان نام است كه در هند براى برنگ كابلى به كار مىبرند. به فرانسوى اين گياه را Myrsine d'Afrique و به انگليسى African myrsine نامند. گياهى است از خانوادۀMyrsinaceae ، نام علمى آن Myrsine africana L مىباشد.

مشخصات

ميرسين افريقايى درختچهاى است كوتاه برگهاى آن بدون كرك، داراى دندانه ارهاى و دمبرگ كوتاه است. گلهاى آن بدون دمگل در امتداد شاخۀ گلدهنده به دستههاى سهتايى ظاهر مىشود.

اين گياه در هند از كشمير تا مراتع شورنپال انتشار دارد و در شمال افريقا و جنوب ايران نيز مىرويد. در جنوب ايران در بلوچستان ديده مىشود.

تركيبات شيميايى

در ميوۀ آن كه داراى يك هستۀ سخت است در حدود u200a٣u200a درصد امبليك اسيد و در حدود u200a١u200a درصد كوئرسيتول وجود دارد. در هستۀ آن در حدود u200a١u200a درصد كوئرسيتول و u200a٨u200a/u200a۴u200a درصد آمبليك اسيد وجود دارد كه به ميوۀ گياه خاصيت كرمكشى معده مىدهد ]G. I. M. P[ .

خواص-كاربرد

در هند از ميوۀ گياه به عنوان داروى ضد كرم بخصوص در مورد تيپورم ^u200a١u200aاستفاده مىشود و به علاوه ميوه ملين است و در موارد استسقا و كوليك تجويز مىشود.

صمغ درختچه داروى گرمى است كه براى معالجۀ عادت ماهيانه دردناك و سخت به كار مىرود و از جوشانده برگهاى درختچه براى تصفيۀ خون مىخورند ]G. I. M. P[ .

تيپورم ) Tape-worm( از انواع انگلهاى رودهاى است از ردۀ سستودا كه قسمت سر آن داراى قلابى است كه به جدار روده مىچسبد.