اشنه

از خزهها مىباشد. در كتب طب سنتى و در بازار با نامهاى عربى «اشنه» ، «مسلك القرود» ، «شيبة العجوز» و «شيب العجوز» آمده است. به فارسى «آلك» ، «دو آله» و «دو آلك» گفته مىشود. به فرانسوى Bryon گويند كه نوعى Lichenاست و چون معطر مىباشد آن را Mousse odoriferante نيز مىنامند و به انگليسى Tree moss گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ خزهها Bryaceae ، چند گونه از آن در ايران مىرويد كه نام علمى آنها عبارتاند از:

u200a١u200a. Bryum argenteum Hedw. روى صخرهها مىرويد.

u200a٢u200a. Bryum caespiticeum Hedw. روى چوبهاى پوسيده مىرويد.

u200a٣u200a. Bryum capillare روى خاك مىرويد.

u200a۴u200a. Bryum cirrhatum روى صخرهها مىرويد.

گونههاى فوق را W. Frey و H. Kurshner در جنگل گلستان شمال ايران ديده است. گونههاى ديگرى نيز در شمال ايران روى درختان وجود دارد [نامهاى علمى از دكتر موسى ايرانشهر گياهشناس ايرانى].

مشخصات

اشنه خزهاى است كه بر درخت صنوبر و بلوط و گردو و درختان ديگرى مىرويد، از Lichen ها مىباشد. به رنگهاى سياه و سفيد. در «اغراض» آمده است سفيدرنگ آن مرغوب است و سياه آن خوب نيست.

خزههايى كه به درخت بلوط و گردو مىپيچند و مىچسبند معطر و خوشبو مىباشند كه در شمال ايران آن را آلك يا دوالك نامند. در «عرايس الجواهر» آمده است كه اشنه از عطرهاى بسيار مورد توجه و از اجزاى عنبر خوشبو مىباشد. شكل ظاهرى آن مانند ريسمانهاى باريك و پهن است كه به هم پيچيده و بافته شده و به شاخههاى درخت بلوط و گردو و ساير درختان مىپيچد. مرغوبترين آن، آن است كه هر دو روى آن سفيد و معطر باشد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در آن مادۀ ليكنين وجود دارد كه از نشاستههاست و مصرف غذايى دارد.

خواص-كاربرد

اشنه از نظر طبيعت طبق رأى حكماى طب سنتى معتدل است. شيخ الرئيس ابو على سينا آن را در عين اعتدال قابض مىداند، ولى عدهاى ديگر از حكما آن را سرد و خشك مىدانند، خصوصا اشنهاى كه روى شاخههاى درخت بلوط زندگى مىكند، سرد و خشك است.

از نظر خواص معتقدند كه قابض و محلل و ملين و معطر و خوشبو است. مقوى قلب مىباشد. خوردن دمكردۀ آن روحافزا و مفرح و براى خفقان، صرع، تقويت معده، رفع دلآشفتگى، قى، خرد كردن سنگ مثانه و درد كبد نافع است. معده را خوشبو مىنمايد. اگر در سركه خيسانده شود و از خيسكردۀ آن بخورند قابض و بخصوص در اطفال خوابآور است و براى رفع نفخ و خنثى كردن زهر گزندگان سمى مفيد است.

بخور آن براى رفع سردرد و صرع و تكرار گرفتن بخور آن و استفاده از دود آن در بينى براى سكته، صرع، اختناق رحم و نشستن در دمكردۀ آن براى تسكين دردها، تحليل ورمهاى گرم، درد رحم و آوردن عادت ماهيانه مفيد است. ريختن قطرهاى از آب خيسكردۀ آن كه از بلوط باشد براى تسكين حرارت چشم مفيد است و پاشيدن گرد آن براى رفع بدبويى زير بغل و رويانيدن گوشت بر جراحت نافع مىباشد.

اشنه براى رودهها مضر است و از اين نظر بايد با انيسون خورده شود مقدار خوراك آن تا u200a١٢u200a گرم است.

حكيم مير عبد الحميد در حاشيهاى بر تحفه حكيم مؤمن اظهار نظر كرده است كه به لغت فرانسوى نوعى از اشنه راMuscus arboreus نامند كه به معناى مشك درختى است.

نوعى از آن را كه به شاخههاى مرجان و استخوانهاى ماهى و روييدنىهاى زير آب دريا مىپيچد به نام Muscus marineمىخوانند كه طبق نظر ايشان از ساير انواع اشنهها سردتر است و ضماد آن براى سوختگى اعضا بسيار مفيد مىباشد.

توضيح: كلمهاى با املا Bryone نيز در فرانسه هست كه با اشنه كه Bryon نوشته مىشود نبايد اشتباه شود. Bryone گياهى است سمى از خانوادۀ خيار Cucurbitaceae كه تلخ و مسهل است، نظير هندوانه ابو جهل و اصولا ارتباطى با Bryonكه نوعى خزه است، ندارد و با نام فاشرا شرح آن جداگانه خواهد آمد.