بان

در كتب طب سنتى با نامهاى «بان» ، «شجرة البان» و «شوع» و دانۀ آن «حب البان» نام برده شده است. به فرانسوى درخت آن را Moringe و دانۀ آن يا حب البان را Ben و روغنى كه از دانۀ آن گرفته مىشود را Huile de ben گويند و به انگليسى Ben oil tree و Horse radish tree و Ben و دانۀ آن را نيز Ben و روغن دانۀ آن را Ben oil مىنامند. گياهى است از خانوادۀ Moringaceae ، نام علمى آن Moringa oleifera Lam.

و مترادف آن M. pterigosperma Gaertn. و Hyperanthera moringa vahl.

مىباشد.

علت اينكه در انگليسى به آن Horse radish tree گويند اين است كه ريشۀ اين درخت و غلاف دانههاى آن پس از خشك شدن تند است و جانشين ضعيفى براى ريشۀ ترب وحشى مىباشد و به قيمت ارزانتر به جاى ريشۀ ترب وحشى مصرف مىشود.

مشخصات

شجرة البان درختى است كوچك، بلندى آن در حدود درخت گز است. برگ آن مركب و u200a٣u200a-u200a٢u200a بار شانهاى داراى برگچههاى سبز، كوچك بيضى نوكتيز پهن و در روى محور فرعى برگ، بهطور متقابل قرار دارند و در هر محور فرعى u200a۶u200a-u200a٣u200a جفت برگچه با يك برگچۀ انتهايى ديده مىشود. گلهاى آن سفيد زرد يا قرمز مىباشد. ميوهاش به شكل غلافى باريك و دراز به طول حدود u200a۴۵u200a سانتىمتر است و دانهها در داخل آن قرار دارند. دانۀ آن در ابعاد نخود يا كمى بزرگتر و بالدار است.

اين درخت در آسياى جنوبى و جنوب شرقى و در جزيرۀ عرب مىرويد و به طور كلى از گياهان بومى هند است.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در شجرة البان صمغ و آلكالوئيد مشخص شده است. از پوست ريشۀ آن آلكالوئيدهاى مورينجين ^u200a١u200aو مورينجينين ^u200a٢u200aجدا شده است. گلهاى آن داراى باز بىشكل ^u200a٣u200aاست. در گياه يك آنتىبيوتيك به نام پترىگوسپرمين ^u200a۴u200aوجود دارد كه بر ضد باكترىهاى گرام مثبت ^u200a۵u200a، گرام منفى ^u200a۶u200aو اسيدفاست ^u200a٧u200aفعال است. افزوده بر آن در پوست ساقۀ درخت نيز بتا-سيتوسترول وجود دارد. از دانۀ آن روغن ثابتى گرفته مىشود كه در پزشكى و در صنعت كاربرد دارد.

توضيح: باكترىهاى اسيدفاست باكترىهايى هستند كه هرگاه با اسيدى آلوده شوند بزودى رنگ خود را از دست نمىدهند و رنگ قرمز خود را حفظ مىكنند، مثالى از اين نوع باكترى مايكوباكتريوم توبركولوزيس مىباشد.

بررسىهاى شيميايى ديگرى نشان مىدهد كه از پوست ريشۀ گياه آلكالوئيدهاى مورينجين و مورينجينين جدا شده است. آلكالوئيد اول اثر دارويى ضعيفى دارد ولى دومى اثر فيزيولوژيكى قوى دارد و با افدرين ^u200a٨u200aو آدرنالين از نظر عمل مشابهت دارد [چوپرا].

صمغ درخت داراى آرابينوز ^u200a٩u200a، گالاكتون ^{u200a١٠u200a}، گلوكورونيك اسيد و مقدار خيلى كمى رامنوز مىباشد [اينگل و بهايد]. پتلو از گياه مواد لاكتون ^u200a١u200aو پتريگوسپرمين كه با غلظت u200a٧۵٠٠٠u200a/u200a١u200a اثر باكترىكشى بر ضد استافيلوكوكوس دارد، جدا نموده است. در سال u200a١٩۴۶u200a آقاى رائو و ديگران مشاهده كردند عصارهاى كه از قسمتهاى مختلف گياه تهيه شده بود، داراى پتريگوسپرمين است و خاصيت متوقف كردن پيشرفت بيمارى سل را دارا مىباشد [موزيگ و شرام]

از دانههاى آن روغنى گرفته مىشود كه شامل پالميتيك اسيد، استئاريك اسيد، آراشيديك اسيد، بهنيك اسيد ^u200a٢u200a، ليگنوسريك اسيد ^u200a٣u200a، هگزادسنوئيك اسيد ^u200a۴u200a، لينولئيك اسيد و اولئيك اسيد مىباشد [دون و هيلديچ].

خواص-كاربرد

در هندوستان عملا از تمام اعضاى گياه در پزشكى استفاده مىشود و قسمتهايى از آن به عنوان غذا خورده مىشود. پتلو معتقد است كه سرشاخههاى جوان، برگها، گلها و ميوههاى نارس گياه را بايد قبل از خوردن بجوشانند و خوردن آنها موجب تحريك هاضمه مىشود و براى معالجۀ عفونت خون نافع مىباشد [اوكابه].

در تمام مناطق خاور دور خاصيت قرمز كردن پوست كه در گياه وجود دارد مورد توجه مىباشد و براى انواع ناراحتىها مورد استفاده قرار مىگيرد. ريشۀ لهشدۀ آن كه مانند ضماد روى پوست انداخته شود، خاصيت مشمع خردل را دارد [بركيل].

پوست ريشه گرمترين و تندترين قسمت آن است [هين]. در جزيرۀ مالايا از ريشۀ آن در تهيۀ دارويى كه به شكم و باسن زنها پس از تولد طفل مىمالند استفاده مىشود [ريدلى]و اين كار براى متناسب نمودن مجدد اين قسمت از بدن زن پس از زايمان است كه از نظر زيبايى انجام مىشود. براى التيام زخمهاى پستان نيز مفيد است [فاكس ورتى]. از اين گياه به عنوان مدر در معالجۀ انواع استسقا نيز استفاده مىشود [هولمز].

صمغى كه از پوست درخت گرفته مىشود در مالايا مصرفى ندارد. در اندونزى از ريشۀ آن به عنوان تونيك، قاعدهآور و براى معالجۀ عوارض كمى ويتامين C استفاده مىشود و در استعمال داخلى و خارجى براى معالجۀ سرماخوردگى و بيمارى برى-برى كه بيمارى ناشى از كمبود ويتامين Bu200a١u200a است و همچنين براى معالجۀ بيمارى خاصى به نام Lameness كه علائم آن غير عادى راه رفتن و نوعى لنگيدن است به كار مىبرند.

وقتى كه ملاحان از آن در غذاهاى خود استفاده مىكنند ديگر از كمى ويتامين C ناراحتى براى آنها ايجاد نمىشود [رامفيوس و هين].

ساير خواص آن نرمكنندۀ سينه، مقوى ريه و محرك در موارد ناراحتىهاى ناشى از فلج و معالجۀ صرع و هيسترى ذكر شده است [واناستىنيس -كروزمان]. آقاى Horsefield معتقد است كه برگهاى اين درخت كمى مدر است و براى معالجۀ سوزاك مفيد مىباشد. شيرۀ برگهاى آن براى رفع درد به رانهاى دردناك ماليده مىشود و از شيرۀ برگها و همچنين از دانههاى آن به عنوان قىآور استفاده مىشود [هين].

برگهاى تازه و نجوشيدۀ آن خاصيت آنتىبيوتيك و ضد باكترى بر ضد استافيلوكوكوس دارد [كوليه و واندرپيجل].

در فيليپين جوشاندۀ ريشۀ آن به عنوان ضد كمى ويتامين C به كار مىرود و در استعمال خارجى از اين جوشانده براى تميز كردن زخمهاى باز و جراحتها و ضد عفونى كردن استفاده مىشود. معروف است كه اگر ريشۀ آن را جويده و لهشدۀ جويدۀ آن را روى محل نيش مار بگذارند از پخش سم آن در بدن جلوگيرى مىشود.

از روغن تخم آن براى ماليدن و معالجۀ روماتيسم و نقرس استفاده مىشود [والنزوئلا].

روغن بان در صنعت ساعتسازى مصرف دارد و در عطرسازى نيز استعمال مىشود. از برگهاى جوان گياه در فيليپين براى ازدياد ترشح شير مىخورند [كوئىزمبينگ].

و اما از نظر حكماى طب سنتى طبيعت حب البان گرم و خشك است و در مورد خواص آن معتقدند كه بازكنندۀ انسداد مجارى عروق كبد و طحال و مسهل بلغم خام است. شيرۀ آن قىآور است و خوردن حب البان با سركه و آب براى طحال مفيد است و فتيلۀ آن براى قطع خونريزى از بينى نافع است و ضماد آن براى تحليل ورمها، رفع تشنج، درد مفاصل، كبد، طحال، جرب و خارش مفيد است. چون خوردن آن قىآور است و مضر كبد و معده مىباشد از اين نظر بايد آن را با رازيانه خورد. مقدار خوراك از تخم بان يا حب البان تا u200a٨u200a گرم است و جانشين آن از نظر خواص u200a١٢u200a گرم دارچين است. روغن حب البان محلل است و قطرۀ آن در گوش براى رفع درد گوش و طنين گوش نافع است. ماليدن روغن آن براى دفع زگيل، نرم كردن عصب، تسكين درد دندان و دردهاى سرد مانند فلج و امثال آن نافع است. خوردن u200a۵u200a گرم آن با آب عسل قىآور است و مسهل و با آب و سركه براى پاك كردن كبد و طحال نافع است. مضر معده است از اين نظر بايد با انيسون خورده شود.

در هند از ريشۀ آن به عنوان محرك و رفع ناراحتىهاى ناشى از فلج و در مورد تبهاى متناوب و در موارد صرع تجويز مىشود و از خاصيت قرمز كردن پوست كه در ريشۀ اين گياه وجود دارد، براى رفع بىحسى موقتى اعضا و در موارد روماتيسم مزمن استفاده مىشود. ريشۀ گياه مقوى معده، بادشكن و مقوى قلب و تونيك براى تسريع جريان خون است و براى سقط جنين كاربرد دارد. از پوست گياه محلولى به صورت جوشانده درست كرده و براى رفع اسپاسم از كمپرس آن استفاده مىشود.

پوست درخت براى سقط جنين به كار مىرود. از دانههاى گياه در موارد بيمارىهاى كبد، طحال و رفع دردهاى مفاصل و در بيمارىهاى كزاز و فلج تجويز مىشود.

گلهاى آن محرك است و براى تقويت نيروى جنسى از آن مىخورند. از روغن دانههاى آن در استعمال خارجى براى تسكين روماتيسم استفاده مىشود. دانههاى آن براى رفع ناراحتىهاى آميزشى تجويز مىگردد.