انزروت

صمغى است. در كتب مختلف طب سنتى و فرهنگهاى لغات با نامهاى «انزروت» و «عنزروت» و در شرح الاسماء عربى آن «كحل فارسى» و «كحل كرمانى» و در مخزن «انزروت» ، «كحل فارسى» و «كحل كرمانى» نام برده و اضافه شده است كه در اصفهان آن را «كنجده» و «كنجيده» گويند و دو نوع دارد «كنجدۀ سرخ» و «كنجدۀ سفيد يا زرد روشن» .

خواص-كاربرد و مشخصات صمغ

انزروت صمغ درخت خاردارى است كه برگ آن شبيه برگ مورد و برگ درخت كندر است و در فارس مىرويد و بهترين نوع صمغ آن سفيدرنگ و تازه است كه ترد و طعم تلخ مخلوط با كمى شيرينى دارد [از كتاب قرابادين كبير].

از نظر طبيعت گرم است و خشك و از نظر خواص حكماى طب سنتى ايرانى معتقدند كه ملين است و انسداد مجارى عروق را باز مىكند و مسهل خوبى براى بلغم است. اگر با تربد و هليله و سكبينج و مانند آنها خورده شود، مسهل بلغم بسيار مؤثر و راحتى است. اگر با روغن كرچك خورده شود براى رفع تشنج حاصله از امتلأ مفيد است و اگر آن را با شير دختران مخلوط نموده و خيس كرده و در چشم كشند براى رفع چسبندگى پلك چشم و قطع نزول آب و رفع جرب پلك مفيد است.

اگر انزروت را در داخل پيازى كه مغزش را خالى كرده باشند بريزند و بر آتش گذارند تا بجوش آيد و آب آن را پس از خنك شدن چند قطره در گوش بچكانند درد گوش را ساكت مىكند. اگر انزروت را با عسل مخلوط كرده و فتيلهاى را به آن آلوده نموده و در گوش گذارند براى پاك كردن چرك گوش بسيار مؤثر است.

خوردن انزروت براى تسكين درد مفاصل، لگن خاصره، سياتيك، اخراج كرم معده و رودهها و سقط جنين مفيد است. خوردن انزروت براى چاق شدن نافع است. بغدادى نوشته كه زنان مصر انزروت را چند ساعت در آب هندوانه خيسانده و پس از آن مىخورند و تا ده روز ادامه مىدهند براى چاق شدن آنها نافع است (البته براى زنانى كه مىخواهند چاق شوند زيرا معمولا اين خواست بانوان در اين قرن نيست) . مقدار خوراك آن از u200a١٠u200a-u200a٢u200a گرم است. اسراف در خوردن آن خطرناك است و خوردن u200a٢٠u200a گرم آن چون منافذ بدن را مىبندد و به احشا مىچسبد كشنده است.

استعمال خارجى آن براى از بين بردن گوشت زايد و پاك كردن چرك و زخمهاى باز و قطع خونريزى از آنها و رويانيدن گوشت نو بسيار مفيد است.

انزروت را براى رفع عوارض نامناسب آن بايد قبلا تشويه نموده و سپس خورد.

روش تشويۀ آن اين است كه صمغ انزروت را با شير دختران مخلوط كرده و خمير مىنمايند و روى آتش مىگذارند تا رطوبت آن خشك و كمى برشته شود، پس از آن استعمال مىنمايند و اگر يكبار ديگر آن را كوبيده و با سفيدۀ تخممرغ مخلوط و خمير نموده و باز مجددا تشويه نمايند، بهتر و مناسبتر مىشود. خصوصا در مواردى كه براى بيمارىهاى چشم مصرف مىشود، حتما تشويۀ آن لازم است.

مشخصات

براى گياهى كه صمغ انزروت از آن گرفته مىشود در مدارك و كتب مختلف نظرهاى متفاوتى داده شده است.

u200a١u200a. در فرهنگ داروها كه تحقيقى دربارۀ كتاب الابنيه عن الحقائق الادويه مىباشد چنين آمده:

صمغ انزروت را Sarcocolla مىدانند و نام علمى اين گياه كه صمغ از آن گرفته مىشود Astragalus sarcocolla و گياهى خاردار ذكر كرده است كه بلندى آن u200a٢u200a ذرع و در مناطق فارس مىرويد. به علاوه در شرح آن اشاره نموده است كه انزروت دو نوع است سرخ و سفيد و اضافه كرده كه در شرح اسمأ انزروت را كحل فارسى گفتهاند و باز به نقل از مخزن الادويه علاوه كرده است، به اصفهانى كنجده و به عربى كحل فارسى و كحل كرمانى گفته مىشود.

u200a٢u200a. پارسا در فلور ايران و در گياهان دارويى گياهى به نام Astragalus fasciculaefolius را براى كنجد سرخ و سفيد ذكر كرده و نوشته است كه اين گياه در كردستان مىرويد و مادۀ شيرينى ترشح مىكند. رنگ آن زرد قهوهاى كمرنگ، شكننده، بىبو و شيرين، قابل حل در آب و الكل و شامل مادهاى شبيه glycyrrhizine (مادۀ عامل ريشۀ شيرينبيان) است. خمير آن را براى تسكين درد گوش يا صورت به كار مىبرند و از صمغ ترشحشدۀ آن براى صاف كردن صورت استفاده مىنمايند.

u200a٣u200a. در مدارك و كتب فرانسوى دربارۀ صمغ گياهى به نام Sarcocolla چنين مىنويسند:

ساركوكولا صمغ درختچهاى است كه به فرانسوى و انگليسى Sarcocolla گفته مىشود. درختچۀ آن را به فرانسوىSarcocollier و به انگليسى Sarcocolla plant نامند. نام علمى آن Paena sarcocolla مىباشد. درختچهاى است كوتاه به بلندى u200a١u200a-u200a٩u200a/u200a٠u200a متر. برگهاى آن كامل و خيلى زياد و كوچك است. از آن يك صمغ رزينى گرفته مىشود به نام ساركوكول كه نرم است و براى التيام زخمها و رويانيدن گوشت نو در موارد جراحتها و زخمها مفيد است و در پانسمان به كار مىرود.

u200a۴u200a. شليمر گياه Penaea mucronata را گياه مولد صمغ انزروت ذكر كرده و اضافه مىكند كه به فارسى آن را انزروت، كنجيده، كحول كرمانى، كحول فارسى مىنامند و علاوه بر مصارف ذكرشده شليمر اضافه كرده است:

در ايران سابقا مرسوم بوده كه براى چاق كردن اشخاص لاغر به كار مىرفته است، به اين ترتيب كه در حدود u200a٢٠u200a گرم انزروت را با u200a٢۴u200a گرم گاودارو (سنگ كيسه صفراى گاو نر كه به فرانسوى Calcul biliaire de boeuf گفته مىشود) و در حدود 40 گرم از قسمت گوشت سفيد نارگيل مخلوط كرده و آن را به 4 قسمت نموده و هر قسمت را يك روز مىخوردهاند.

u200a۵u200a. در صيدنه آمده است كه انزروت صمغ درختى است در نواحى توران از سرزمين فرس و در كوههاى بين كرمان و مكران مىرويد.

u200a۶u200a. ماسرجويه گويد صمغ درختى است كه شبيه كندر است و دو نوع است يكى سپيد كه معمولا شبها از تنۀ درخت خارج مىشود و اگر روز بيرون آيد و آفتاب بر او بتابد كمى زردرنگ مىشود. طعم آن كمى تلخ و تند است. نوع ديگر آن سرخرنگ است.