دارواش

در شمال ايران «واش» و «دارواش» و در تهران به آن «گى» گفته مىشود. در كتب طب سنتى با نام «داروش» (بر وزن باروت) و عربى آن «شجرة دبق» ذكر شده است.

ميوۀ آن را به عربى «دبق» و به فارسى «مويزك عسلى» و «كشمش كاوليا» گويند.

به فرانسوى گياه آن را Gui و Gui blanc و به انگليسى Mistletoe و Misletoe و White Mistletoe و All heal نامند. درختچهاى است نيمهانگلى از خانوادۀ Loranthaceae ، نام علمى آن Viscum album L. و مترادف آن Viscum coloratum ) Komarov(Nak. مىباشد.

مشخصات

دارواش گياهى است انگلى خيلى پرشاخه و منشعب. برگهايش سبز، ضخيم، ساده، بيضى دراز، متقابل سفت و چغر مثل چرم و شاخههاى آن برحسب اينكه روى چه درختى زندگى انگلى را مىگذراند، داراى اشكال مختلف مىباشد. بعضى سبز و برخى چوبى هستند. گلهاى آن دوپايه و زردرنگ. ميوۀ آن سته در ابعاد نخود سفيدرنگ كه داخل آن را گوشت چسبندهاى با دانههاى ريز آن مانند خشخاش پر كرده است و تا ارتفاع u200a١١٠٠u200a متر از سطح دريا مىرويد.

دارواش ياگى روى انواع درختان زندگى مىكند و مثل اين است كه به درخت پيوند شده است. از شيرۀ گياهى درخت ميزبان استفاده مىكند و رشد آن را كاهش مىدهد. معمولا انگل درخت سيب، تبريزى و گلابى مىباشد ولى روى انواع متعدد ديگرى نظير بادام، غان، ممرز، شاهبلوط، توت، فندق، گردو، كاج، اقاقيا، زيرفون و. . .

نيز ديده شده است. در هندوستان، ايران و مناطق اروپا و شمال افريقا انتشار دارد.

در ايران روى تاج درختان ممرز، اوجا، ملج، انجيلى و گاهى بيد مىرويد. در جنگلهاى شمال ايران در سردشت ديده مىشود. برگ دارواش علوفۀ خوبى براى دام است و چوپانان در جنگلها هميشه دنبال درختان مورد حمله دارواش هستند. درختچۀ دارواش را در اروپا براى تزيينات درخت كريسمس اغلب به كار مىبرند.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در گياه مقدار كمى ارسنيك يافت مىشود و به علاوه استيل كولين ^u200a١u200aو پروپيونيل كولين ^u200a٢u200aدر آن يافت مىشود. در گياه دو مادۀ عامل فعال وجود دارد، يكى از آنها قلب را ضعيف مىكند و رحم و رودهها را منقبض مىنمايد و ديگرى موجب كاهش فشار خون مىگردد.

گزارش بررسىهاى ديگرى نشان مىدهد كه در گياه مواد كولين، اولئانوليك اسيد، و يك رزين الكل ^u200a٣u200aوجود دارد ]G. I. M. P[ .

در اثر وجود مادۀ ويسكوتوكسين ^u200a۴u200a، گياه سمى است. در برگ گياه دو ساپونين و يك گلوكوزيد مشخص شده است. در ميوۀ دارواش مادهاى چسبنده به نام ويسين ^u200a۵u200aوجود دارد كه براى تهيۀ چسب ^u200a۶u200aدر صنعت كاربرد دارد.

بررسى شيميايى ديگرى نشان مىدهد كه تجزيۀ آمينواسيد ^u200a٧u200aها كه از شيرۀ تازۀ گياه به دست آمده وجود آرژينين ^u200a٨u200a، آسپاراژين، يك پرولين ^u200a٩u200a، سيستئيك اسيد ^{u200a١٠u200a}، كينورنين ^{u200a١١u200a}و مقدار كمى هايدروكسىليزين ^{u200a١٢u200a}را تأييد كرده است ]M. P. E. SE. A[ .

خواص-كاربرد

در هند از گياه و برگهاى آن در مصارف داخلى در موارد بزرگ شدن طحال استفاده مىشود. ميوۀ آن ملين و مدر و مقوى است و براى افزايش نيروى جنسى و تقويت قلب آن را مىخورند. در كره شاخههاى سبز و برگهاى آن به عنوان تونيك و براى معالجۀ سرماخوردگى عمومى بهكارمىرود [چونگ]. و دارويى براى لومباگو، روماتيسم و عضلات ضعيف است [ايشىدويا]. در چين مرسوم است ظرف ماههاى از فروردين تا مرداد شاخههاى سبز گياه با چاقو چيده مىشود و قسمتهاى خشن آن را برمىدارند و قسمتهاى نرم شاخهها را خشك مىكنند كه پس از خشك شدن سياهرنگ مىشود.

اين دارو تونيك است و براى تقويت كليهها مفيد مىباشد و رحم زنان حامله را آرام مىكند و استخوانها را استحكام مىبخشد و براى افزايش ترشح شير مؤثر است [چونگ يائوچى]. فشار خون را پايين مىآورد [روا]. ضد اسپاسم، بادشكن و آرامبخش است [استوارت].

در طب قديم چين از اين دارو براى رفع التهاب كبد و تسريع رشد موى سر استفاده مىشده است [ريد]. براى اين گياه خاصيت متوقف كردن پيشروى سرطان ^u200a١u200aقايل هستند [وستر و ماى].

اما طبق نظر حكماى طب سنتى ايرانى ميوۀ گياه يا دبق از نظر طبيعت گرم و خشك است و در مورد خواص آن معتقدند كه محلل و ملين است. رطوبتهاى رقيق و غليظ را رفع مىكند و اگر در آب گرم بخيسانند و پوست و تخم آن را گرفته و عسل آن را خارج كنند و صاف نمايند و آن را با مغز گردو و يا با مغز دانه كرچك مخلوط كرده و بخورند براى پاك كردن سودا، بلغم و باز كردن گرفتگىها، انسداد مجارى، سياتيك و امراض سرد نافع است.

ماليدن آن نرمكننده و تحليلبرنده و سربازكنندۀ دملها و ورمهاى بلغمى و نرمكنندۀ مفاصل و با كندر براى جراحتها و زخمهاى بد و با آب آهك و آب انگور و عسل براى رويانيدن ناخن و با حنا براى كچلى و با روغن گل جهت دراز كردن موى سر و جوشانيدۀ آن در آب آهك براى تحليل ورم طحال مؤثر است.

دبق مضر و مضعف قلب است از اين نظر بايد با بادرنجبويه خورده شود. مقدار خوراك آن تا u200a۵u200a گرم و خوردن زيادتر آن موجب دلپيچه و سرگيجه و سنگينى مىشود. جانشين آن از نظر خواص معادل نصف آن ابهل و نصف وزن آن بادام براى تحليل ورمها و در مورد ساير خواص نصف وزن آن عاقرقرحا مىباشد.

اسراف در خوردن آن ايجاد مسموميت مىكند و ممكن است موجب سكته قلبى و فلج قسمت اعضاى پايين بدن، قطع تنفس و خفگى شود، لذا مصرف آن بايد با تجويز و زير نظر پزشك و در حد مجاز باشد.

در سند ديگرى آمده است كه مقدار خوراك گرد دارواش بهطور متوسط u200a٢u200a-u200a١u200a گرم و عصارۀ آبى آن u200a۵u200a/u200a٠u200a-u200a٢u200a/u200a٠u200a گرم است. ممكن است به صورت خيسكرده در سركه سفيد بخورند.

براى تهيۀ جوشاندۀ برگ گياه،u200a٢٠u200a گرم برگ خشك گياه را در يك ليتر آب مىجوشانند و صد گرم قبل از هر غذا مىخورند. اگر u200a٣٠٠u200a گرم گرد دارواش را با u200a٢٠u200a گرم گرد گزنه و u200a٣٠u200a گرم گياه كيسۀ كشيش مخلوط كرده در يك ليوان آب u200a١۵u200a ساعت خيس كنند و u200a۴u200a-u200a٣u200a فنجان از آب خيسكردۀ آن در روز بخورند، براى رفع خونروى در فواصل عادت ماهيانه مفيد است.

گونۀ ديگرى از اين گياه به نام علمى Loranthus grewinkii Boiss. and Bunge انگل درخت بلوط است. ميوۀ آن نرم و خرمايىرنگ و تيره و چيندار به قطر حدود u200a٨u200a ميلىمتر مىباشد كه داراى يك دانه است.

به اين ميوه نيز «كشمكش كولى» مىگويند. اين دارواش در راه غرب ايران به بغداد به صورت انگل بلوط ديده مىشود. ميوۀ آن مسهل است و گرد ميوۀ خشك آن را با آب مخلوط و محلىها به عنوان نوعى واجبى مصرف مىكنند. گونۀ ديگرى به نام علمى Loranthus europaeus Jacq. انگل درخت بلوط ) Q. persicus( است.

گياهى است پرشاخه، برگهاى بىكرك، بيضى و دراز. گلها كوچك به رنگ سفيد.

ميوهاش گوشتدار زردرنگ در مناطق اروپا و آسيا مىرويد. در ايران در كردستان كوه اورامان كوه چهلچشمه بين سردشت و بانه، در باختران در قصر شيرين در جنگلهاى بين كرند و گهواره، بين ايلام و گيلان غرب و در دالاهو ديده مىشود.

محلىها از آن به عنوان يك داروى خاص براى رفع بحرانهاى صرع استفاده مىكنند.