درونج

به فارسى و در كتب طب سنتى «درونك» ، «درونك» ، «دورونج» ، «درونج» و «درونه» ناميده مىشود. بيخ يا ريشۀ گياهى است كه گياه را به فرانسوى Doronic و Herbe aux pantheres و Mort aux pantheres و به انگليسى Roman leopard's bane گويند. گياهى است از خانوادۀ Compositae ، نام علمى آن Doronicum Pardalianches L. مىباشد و نوعى از اين گياه را «درونج عقربى» نامند و با نام Doronicum scorpioides ذكر مىشود. به هندى گونۀ D. pardalianches را درونج عقربى مىنامند.

مشخصات

گياهى است چندساله، بلندى ساقۀ آن تا u200a۵u200a/u200a١u200a متر است. برگهاى پايين آن پهن نزديك به دايره با دمبرگ بلند و برگهاى بالا كمى بيضى دراز بدون دمبرگ مىباشد.

تمام گياه پوشيده از كرك است. گلها به شكل طبق، گلبرگها در u200a٣u200a-u200a٢u200a رديف و زردرنگ است. ريشه ضخيم و متورم است. اين گياه در بهار گل مىدهد و در جنگلها در كوههاى آلپ و پيرنه اروپا مىرويد. در اسپانيا ريشۀ آن به عنوان دارو بهطور وسيعى در بازار عرضه مىشود.

در ايران سه گونۀ ديگر از اين گياه به نامهاى علمى D. macrophyllum Fisch. ، D. austriacum M. B. و D. vaginatum C. Koch در جنگلهاى كلاردشت بهطور خودرو ديده مىشود.

درونج كه بيخ يا ريشۀ گياه است، بخصوص نوع عقربى آن متورم، خاكسترى رنگ، داراى u200a٣u200a-u200a٢u200a گره و شكل آن خميدگى دارد كه آن را شبيه عقرب كرده است.

كمى تلخ و خوشبو و سخت مىباشد. مغز آن سفيد است و مىگويند قدرت دارويى آن تا ده سال حفظ مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در ريشۀ گياه مقدار زيادى مادۀ اينولين ^u200a١u200aيافت مىشود.

خواص-كاربرد

در هند از ريشۀ درونج به عنوان يكى از اجزاى اصلى داروى قلبى استفاده مىشود و براى ضعف اعصاب و رفع ماليخوليا بسيار مفيد است. از ضماد آن براى نيشزدگى عقرب استفاده مىشود.

درونج از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى خيلى گرم و خشك است و از نظر خواص معتقدند كه محلل بلغم و سودا مىباشد و نفخ را پراكنده مىكند و براى تقويت حواس، حافظه، قلب و طحال مفيد است. براى خفقان، ماليخوليا، تقويت هاضمه، تسكين درد رحم و لطيف كردن بادهاى معده و روده، رفع ضرر گزيدن عقرب و ساير جانوران سمى نافع است، چه از طريق خوردن و چه از طريق استفاده از ضماد آن. اگر با انجير و شكر خورده شود براى رفع سردردهاى بلغمى و درد سينه نافع است. مضر گرممزاجان است و سردرد مىآورد و از اين نظر بايد با رازيانه خورده شود و يا با رب غوره و يا رب ريواس. بهترين مورد مصرف آن در موارد خفقان است كه براى رفع گرمى شديد آن توصيه مىشود با سركه سيب و كمى كافور خورده شود.

مقدار خوراك آن u200a٨u200a-u200a۴u200a گرم است. جانشين آن از نظر خواص در مورد رفع باد و گاز رحم، هموزن آن زرنباد و دو سوم وزن آن قرنفل است.