ارغوان

به فارسى «ارغوان» و در كتب طب سنتى با نامهاى «اكوان» ، «ارجوان» و «ارجوان العرب» ، «خرزيق» و «زعيد» آمده است و صاحب شرح الاسماء آن را نوعى «داذى» يا «دادى» خوانده است. و دو نوع دادى ذكر كرده و مىنويسد:

«داذى اسم تربة هنديه ينبذون بها شراب العسل. . . . . . و قيل ان الداذى شجره» . به طورى كه ملاحظه مىشود طبق آنچه كه مايرهوف مترجم و شارح شرح الاسماء العقار مىنويسد در قسمت اول داذى را نوعى خاك هندى دانسته است ولى در حقيقت گياهى است به نام شيرزاد كه در ايران براى افزايش ترشح شير مىخورند و در قسمت دوم آن را درخت مىداند كه همان ارغوان است كه در الابنيه عن الحقائق الادويه به نام داذى گفته شده است [مايرهوف-از فرهنگ داروها و واژههاى دشوار]. شرح گياه شيرزاد در جلد چهارم اين كتاب خواهد آمد.

به فرانسوى انواع ارغوان را Gainier و Arbre d'amour و Arbre de Judee و Siliquastre و Bouton rouge و Arbre de feu و به انگليسى انواع آن را Love tree و Red buds و Judas tree گويند. گياهى است از خانوادۀ Leguminosae تيرۀ فرعى Caesalpinaceae كه داراى گونههاى متعددى در ايران است از جمله:

u200a١u200a. ارغوان معمولى به نام علمى Cercis siliquastrum L. و مترادفهاى آن C. siliquosa St. Lager و C. florida Selisb. مىباشد. درخت كوچكى است كه بومى اروپا و آسياست. در جنگلهاى شمال ايران در ارتفاعات ميانبند انتشار دارد. در رستمآباد و در گرگان نيز ديده شده است. اين درخت در لرستان و بروجرد و كوه الوند و در خانآباد همدان نيز مىرويد.

در درختان كهن ارغوان، گلها در اوايل ارديبهشت قبل از باز شدن برگها به رنگ ارغوانى يكدست ظاهر مىشوند.

u200a٢u200a. ارغوان گونۀ Cercis griffithii Boiss. و مترادف آن C. siliquastrum var Griffithii Bom. مىباشد. اين درخت در پشتكوه و پلدختر لرستان و تنگ ملاوى مىرويد. برگهاى آن از گونههاى شمال ايران كوچكتر است.

u200a٣u200a. ارغوان گونۀ Cercis canadensis L. . اين گونه بومى ايران نيست و در امريكاى شمالى مىرويد ولى به عنوان درخت زينتى به ايران وارد شده و در باغها كاشته مىشود. گلهاى آن صورتى است.

u200a۴u200a. ارغوان چينى Cercis chinensis Bge. اين گونه بومى چين است و به ايران وارد شده و كاشته مىشود. گلهاى آن ارغوانى روشن است و در اواخر اسفند و اوايل بهار در ايران شكفته مىشود و برگهاى آن قلوهاى نوكدار به رنگ سبز روشن در اواسط فروردين ظاهر شده و آخر پاييز خزان مىكند.

شاخۀ ارغوان الف) ميوه

خواص-كاربرد

در چين از پوست و از چوب ارغوان چينى براى معالجۀ آبسهها و ناراحتىهاى سر تجويز مىشود [روا]. و به علاوه براى بيمارىهاى مثانه نيز مصرف مىشود [استوارت]. پوست آن ضدعفونىكننده است [موزيگ و شرام].

و اما از نظر حكماى طب سنتى ايران ارغوان گرم مايل به اعتدال است و از نظر خواص معتقدند كه گلهاى آن كمى شيرين است و آن را مىخورند مفرح است.

خوردن گل آن اخلاط لزج را خارج مىكند و برودت معده و كليه را مرتفع مىسازد و سنگ مثانه را خرد مىكند و براى صاف كردن صدا نافع است.

خوردن دمكردۀ گل آن قىآور است و جهاز تنفسى و معده را پاك مىكند و خوردن دمكردۀ پوست ريشۀ آن به مقدار u200a٨u200a گرم قىآور است. گرد سوختۀ ريشۀ آن خونريزى را بند مىآورد و خضاب خوبى است و زنان از آن به عنوان مداد ابرو استفاده مىكنند.

مژگان را رشد داده و دراز مىكند. از نظر قىآورى آن را بايد با عناب خورد. گلهاى ارغوان بسيار معطر است و در فرانسه مانند كور آن را در سركه پرورده نموده و نوعى ترشى درست مىكنند و يا در ساير ترشىها به عنوان ادويه معطر مخلوط مىنمايند.