چنار

بهطور كلى در ايران «چنار» ناميده مىشود. در كردستان آن را «جوهر» گويند. در كتب طب سنتى با نامهاى عربى «صنار» ، «عيثام» و «دلب» نام برده مىشود. به فرانسوى Platane و Platane oriental و به انگليسى Sycamore وPlane tree و Oriental Plane tree گفته مىشود. درختى است از خانوادۀ Platanaceae ، نام علمى آن Platanus orientalis L. مىباشد.

گونۀ ديگرى از اين درخت نيز هست كه در ايران نمىرويد و در مكزيك و كانادا انتشار دارد و در ساير نقاط دنيا به صورت يك درخت زينتى در باغها كاشته مىشود.

اين گونه را به فرانسوى Platane occidental و به انگليسى Occidental plane tree و Button wood گويند. نام علمى آن Plantanus occidentalis L. مىباشد.

در اين بخش به مشخصات و تركيبات شيميايى و خواص و كاربرد چنار، كه در ايران مىرويد يعنى P. orientalis L.مىپردازيم.

مشخصات

چنار درختى است بسيار زيبا، عمر زياد و چوب سخت دارد و بلندى آن به u200a۴٠u200a-u200a٣٠u200a متر مىرسد. برگهاى آن ساده، پنجهاى متناوب است. گلهاى نر و مادۀ آن جدا به صورت شاتون كروى شكل هستند و هر دو نوع گل روى يك درخت وجود دارند.

ميوۀ آن مركب از چند فندقه مىباشد فندقه در اصطلاح گياهشناسى به ميوۀ خشك ناشكوفا گفته مىشود كه داراى يك دانه به حالت آزاد است) .

در قاعدۀ ميوه يك دسته تار بلند به شكل كاكل قرار دارد كه معمولا هر u200a۴u200a-u200a٣u200a ميوه به يك دنباله وصل هستند و در بهار پس از رسيدن پخش مىشوند. پوست ساقه و تنۀ درخت نازك، خاكسترى مايل به سبز يا سفيد است. گونههاى چنار در تمام مناطق نيمكرۀ شمالى جهان انتشار دارد و گونۀ P. orientalis در آسياى صغير و خاورميانه و در اروپا نيز پراكنده است. در ايران پايههاى خودرو آن در كوههاى بختيارى تا سردشت و در كجور و دره هراز و رودبار و همچنين در خوى، همدان، هرسين، لرستان در شهبازان، سپيدشت، بيشه گوتوند، در باغ تخت شيراز، غار شاپور در كازرون، كوه نصر در كرمان، راجرد قم، تربت جام و ارتفاعات بين لوشان و عمارلو ديده مىشود. بيشههاى طبيعى آن در فاصلۀ كتول تا دامغان مشاهده شده است.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در چنار مواد آلانتوان ^u200a١u200aو آسپاراژين وجود دارد، برگهاى آن داراى دى-آلانتوان ^u200a٢u200aاست.

خواص-كاربرد

برگهاى تازۀ چنار را له كرده و به عنوان ضماد در موارد ورم ملتحمه به چشم مىاندازند، نافع است. پوست آن را در سركه جوشانيده و در موارد اسهال ساده و اسهال خونى و فتق مىخورند، مؤثر مىباشد ]G. I. M. P[ . چنار يا دلب از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى سرد و تر است. ميوه و پوست آن سرد و خشك است. از نظر خواص معتقدند كه خيسكردۀ گل و ميوۀ آن در آب و همچنين ضماد برگ تازۀ پختۀ آن براى ورم چشم، بند آمدن آب كه از چشم بيرون مىريزد، رفع ورمهاى بلغمى، ورم زانو و ساير اعضا و ورمهاى گرم مفيد است. ضماد برگ تازۀ ناپخته و خام آن براى درد زانو و ورمهاى گرم مفيد است و مضمضۀ پوست تازۀ آن كه در سركه پخته شده باشد، براى رفع درد دندان و گرد برگ خشك آن براى خشك كردن جراحتها و زخمها و سوختگى آتش نافع است. ضماد پوست سوختۀ آن خشككننده است و براى رفع رطوبت متعفن زخمها نافع است و اگر با آب مخلوط شود براى پوسته شدن پوست بدن مفيد است. خوردن دمكردۀ ميوۀ پختۀ آن با سركه براى رفع سميت گزيدگى جانوران سمى و ضماد برگ آن با پيه براى سوختگى آتش مفيد است.

غبارى كه به برگ چنار مىنشيند براى قصبۀ ريه، صدا، گوش و چشم مضر است و بايد مراقبت شود كه به حلق و گوش و چشم و ريه نرسد و بههرحال در صورت تماس علاج آن خوردن شير تازه مىباشد.