كبابه چينى

در كتب طب سنتى با نامهاى «كبابه» و «حب العروس» آمده است. به فرانسوى Cubebe و Poivre āqueue و به انگليسى Cubeb و Cubeb pepper گفته مىشود.

گياهى است از خانوادۀ فلفل Piperaceae ، نام علمى آن Piper cubeba L. و مترادف آن Cubeba officinalis Rafin.مىباشد. به ميوۀ گياه نيز كبابه چينى مىگويند.

مشخصات

كبابۀ چينى ميوۀ گياهى است و گياه آن درختچهاى است بالارونده برگهاى آن بىكرك چرمى، متناوب و بيضى است. گلهاى نر و ماده روى دو پايۀ جدا و ميوۀ آن شبيه حب بلسان به حجم فلفل معمولى و كروى و قطر u200a۵u200a ميلىمتر و داراى دم دراز است. رنگ پوست خارجى آن تيره و مايل به سياه و چروكدار و مغز آن سفيد خوشبو و طعم آن تند است.

ميوۀ اين گياه را از چين مىآورند به همين دليل آن را «كبابۀ چينى» گويند. گياه بومى جاوه، سوماترا، چين و نواحى خاور دور است ولى حاليه در اغلب كشورها بخصوص در هندوستان پرورش مىدهند و مىكارند.

در كتب طب سنتى آمده است كه دو نوع كبير و صغير دارد و بهطور مطلق مراد نوع كبير آن است. نوع صغير را در عدهاى از مدارك «افلنجه» مىنامند. در اين بخش نيز منظور نوع كبير آن مىباشد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در ميوۀ كبابه يا در كبابۀ چينى وجود اسانس روغنى فرّار به مقدار قابل ملاحظهاى (u200a٢٠u200a-u200a١٠u200a درصد) گزارش شده است. اسانس كبابۀ چينى شامل سسكىترپن هايدرات ^u200a١u200a، كوببيك اسيد ^u200a٢u200aو يك مادۀ عامل تلخ به نام كوببين ^u200a٣u200aاست [يونگ كن]. در تحقيقات ديگرى كه [روا]انجام داده است، نشان مىدهد كه در اسانس روغنى فرّار كبابۀ چينى كادينن ^u200a۴u200a، سينئول ^u200a۵u200a، دىپنتن ^u200a۶u200a، كارن ^u200a٧u200a، سابينن ^u200a٨u200a، پىنن، كامفن، آزولن ^u200a٩u200a، تورپىنئول ^{u200a١٠u200a}، كوببين و كوببيك اسيد وجود دارد. ساير اجزاى تشكيلدهندۀ كبابۀ چينى طبق نظر هر دو دانشمند يادشده مواد نشاسته، صمغ، رزين، روغن ثابت و غيره است.

براى تهيۀ اسانس، ميوهها را u200a٣u200a-u200a٢u200a روز در آب خيس كرده پس از آن تقطير مىكنند. اسانس خالص، بىرنگ و بهطور معمولى كمى مايل به سبز است.

خواص-كاربرد

مصرف اسانس كبابۀ چينى در موشهايى كه به ويروس انفوانزا آلوده شدهاند نرخ مرگومير آنها را بهطور محسوس كاسته است.

ميوۀ كبابه يا كبابۀ چينى بادشكن و مقوى معده است. داروى مؤثرى براى قطع كردن قى و اختلالات معده و آفتابزدگى است [ايشى دويا]. در تايوان براى سوزاك و بيمارى قند [ليو]به كار مىرود. در هندوچين كبابۀ چينى را به عنوان بزاقآور براى تحريك اشتها و كمك به هاضمه و ترشحات هضمى مىخورند، ولى مصرف درازمدت آن توليد اسهال مىكند [كروست-پتلو و پتلو]. در شبهجزيرۀ مالايا اين دارو را مخلوط با ادويۀ قابض به صورت جوشانده تهيه كرده و معمولا با فواصل و بتدريج پس از زايمان مىخورند [ريدلى]كبابۀ چينى مدر است و چون ضد عفونت مجارى تناسلى و ادرار مىباشد، مدتها براى معالجۀ سوزاك مصرف مىشده است به علاوه براى معالجۀ روماتيسم نيز به كار مىرود. در اندونزى كبابۀ چينى براى معالجۀ بيمارىهاى آميزشى به كار مىرود و به علاوه براى معالجۀ اسهال خونى و ساير اختلالات دفعى نيز كاربرد دارد. در بازار گاهى بهجاى كبابۀ چينى ميوۀ گياه ديگرى به نام Litsea cubeba) Lour. (Pers. فروش مىرود كه تا حدودى از نظر خواص جانشين آن مىباشد [هين و كلوپنبرگ و رستيغ].

چون ادامۀ مصرف كبابۀ چينى ايجاد اسهال و تحريك در دستگاه هاضمه مىكند، معمولا آن را با يك داروى گياهى قابض مانند راتانيا و ياكاشو به صورت شربت مىخورند [كاشو مادۀ قابضى است كه مقوى معده مىباشد و از عصارۀ چرب درخت كاد هندى به دست مىآيد. رجوع شود به كاد هندى در اين كتاب و راتانيا در جلد چهارم اين كتاب].

كبابۀ چينى از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى خيلى گرم و خشك است.

خواص آن لطيفكننده و بازكنندۀ گرفتگىهاى عروق سر و سينه است. سردرد مزمن را رفع مىكند و جويدن آن مقوى لثه است. دهان را خوشبو مىكند و زخمهاى بدبو و متعفن دهان را التيام مىبخشد. صافكنندۀ صدا و آواز است و خفقان را رفع مىكند.

مقوى معده و آلات داخل شكم است. مدر است و مجارى ادرار را پاك و ضد عفونى مىنمايد و سنگ مثانه را خرد كرده و مجارى بول را از سنگريزه پاك مىكند، تكرر ادرار را بند مىآورد و همچنين از خيس كردن بستر جلوگيرى مىنمايد. ضماد آن با پيه براى تحليل ورمها و زخم و جراحت و ماليدن آن با شير و ماست به بدن، موجب خوشبويى بدن مىشود. اگر آن را جويده و آب آن را بر قضيب بمالند موجب لذت بيشتر همبسترى مىشود. كبابه براى مثانه مضر است و از اين نظر بايد با مصطكى خورده شود. سردرد مىآورد و بايد با صندل خورده شود، مقدار خوراك آن تا u200a۵u200a گرم است.

اگر u200a۵u200a گرم از آن را ساييده و در u200a٢٠٠u200a گرم ماست تازه كه ترش نباشد بريزند و سر آن را محكم ببندند و u200a١۵u200a-u200a١٠u200a ساعت بگذارند و بعد آن را خوب به هم زده بخورند و اين كار را u200a۵u200a-u200a٣u200a روز تكرار نمايند براى جراحتهاى مجارى ادرار مؤثر و مفيد است.

در برخى موارد بيش از u200a۵u200a گرم و تا u200a٢٠u200a گرم نيز از گرد آن كه در يك شربت قابض ريخته شود، زير نظر پزشك مىتوان مصرف نمود. معمولا شربت مورد توجه و مفيد در اين مورد شربت كاشو يا راتانياست كه قابض است و از توليد اسهال كه ممكن است در اثر زياد خوردن اين دارو حاصل شود، جلوگيرى مىنمايد.

افلنجه

عدهاى از حكماى طب سنتى افلنجه را تخم كبابه صغير مىدانند. اين دانه شبيه خردل و تند و معطر است. بوى آن شبيه بوى سيب، رنگ آن سرخ و طعم آن تلخ است. بلندى گياه آن تا u200a١u200a متر برگ آن شبيه برگ بادام و گلهاى آن سفيد مىباشد.

افلنجه از نظر طبيعت گرم و خشك است ولى گرمى و خشكى آن كمتر از كبابه است. خواص آن شبيه كبابه ولى ضعيفتر از كبابه است. مقدار خوراك آن تا u200a١٠u200a گرم يعنى دو برابر مقدار خوراك كبابه مىباشد.

تهيۀ گرد كبابه: كبابه را به مقدار مورد نظر گرفته غربال كرده و با دست اجزاى خارجى آن را جدا نموده و در گرمخانه در u200a٢۵u200a درجۀ سانتىگراد مىخشكانند و نرم كوبيده از الك مويى داروسازى شمارۀ u200a٢u200a رد مىكنند. مقدار خوراك از اين گرد u200a١۵u200a گرم است كه u200a٩u200a قسمت كرده و هر قسمت را با قدرى شربت قند در عرض شبانهروز بتدريج مىخورند. در دفع سوزاك تا u200a٣٠u200a گرم گرد كبابه را بهطور معجون و يا مخلوط با شربت قند تجويز مىكنند.

تنقيه كبابه: گرد كبابه u200a٢۵u200a گرم، دمكردۀ ريشۀ خطمى u200a٢۵٠u200a گرم مخلوط كنند و در دفع سوزاك مجراى بول در مواردى كه خوردن آن منعى نداشته باشد تنقيه نمايند.

شربت كبابه: شربت ساده u200a٣٠٠u200a گرم، عصارۀ الكلى كبابه u200a٣٠u200a گرم. آنها را مخلوط و الكل را تبخير نمايند و شربت كبابه كه در رفع خناق استعمال مىشود، عبارت است از u200a١٢u200a جزء گرد كبابه و u200a٢۴u200a جزء شربت ساده و مقدار خوراك آن u200a١٢٠u200a گرم است.

گياه ديگرى كه دانۀ آن در خواص مشابه كبابه و در بازار اغلب به جاى آن فروش مىرود و در شرح كبابۀ چينى به نام آن اشاره شد، گياهى است از خانوادۀ Lauraceae نام علمى آن Litsea cubeba) Lour. (Pers. و نامهاى مترادف آنLitsea citrata BI.

و Laurus cubeba Lour. و Daphinidium cubeba Nees مىباشد.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در برگهاى گياه Litsea دو نوع روغن فرّار وجود دارد.

اولا ليتسئا اويل ^u200a١u200aكه شامل مقدار زيادى آلدئيد ^u200a٢u200a، سيترونلال ^u200a٣u200aو سيترال ^u200a۴u200aاست و ثانيا كرانجين اويل ^u200a۵u200aكه در آن مقدار كمى آلدئيد ولى مقدار زيادى سينئول وجود دارد [وان هولسن و كوكهاآس].

در ميوههاى آن لوريك اسيد ^u200a۶u200a، كاپريك اسيد ^u200a٧u200a، اولئيك اسيد، اسانس روغنى فرّار، يك رزين گلوكوزيدى ^u200a٨u200a، دو رزين خنثى ^u200a٩u200aو دو آلكالوئيد ^{u200a١٠u200a}يافت مىشود.

خواص-كاربرد

در چين: ميوههاى گياه بادشكن، سينهاى و براى معالجۀ فتق، برونشيت و سوءهاضمه به كار مىرود [ابرت]. و در هندوچين جوشاندۀ آن براى رفع سرگيجه، ناراحتىهاى هيسترى، فلج، ماليخوليا و فراموشى مصرف مىشود [كروست و پتلو].

بررسىهاى جديد نشان مىدهد كه ساير قسمتهاى گياه نيز مفيد است. ريشۀ آن جزئى از داروى تقويتى است كه در چين پس از تولد بچه به مادر مىدهند [هاينان: گروف].

پوست ريشه و شاخههاى آن و همچنين برگهاى آن در موارد بيمارىهاى پوست و بيمارى قارچى Athlet's foot به كار مىرود.

تخم آن را بومىهاى محل به جاى نمك طعام معمولى مصرف مىكنند. از صمغى كه از ريشه و ميوۀ آن قبل از قرمز شدن ميوه گرفته مىشود، استفادۀ دارويى مىشود. در اندونزى (جاوه) از ميوۀ آن به جاى كبابۀ چينى استفاده مىشود.

توضيح: بيمارى جلدى Athlet's foot عفونت قارچى است كه به پا حمله مىكند و عامل آن انواع قارچهاى پوست بخصوصTrichophyton rubrum و T. mentagrophytes مىباشد.