قلب

در كتب طب سنتى با نامهاى «حشيشة الدرر» و «قلب» و «كاسر الحجر» و دانه آن «حب القلب» آورده شده است. به فرانسوى Germil و Germil officinal و Herbe aux perles و به انگليسى Gromwell و Common gromwell گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ گاوزبان Boraginaceae ، نام علمى آن Lithospermum officinale L. مىباشد.

توضيح: نام اين گياه را در الانبيه عن الحقائق الادويه و در مخزن الادويه و در تحفه قلب ذكر مىكنند، ولى در اغراض الطبيه قلت مىنويسد. بههرحال منظور ما در اين بخش شرح مشخصات و خواص گياه L. officinale L. مىباشد.

مشخصات

قلب گياهى است علفى چندساله و كوچك. بلندى آن در حدود u200a۵٠u200a سانتىمتر، برگهاى آن بيضى نوكتيز پوشيده از تار و گلهاى آن كوچك سفيد مايل به زرد مىباشد. ميوۀ آن براق به رنگ زيباى خاكسترى صدفى شبيه مرواريد در ابعاد عدس كه داراى پوشش سختى است. اين گياه اصولا بومى اروپاست ولى در مناطق مختلف آسيا و در هندوستان نيز انتشار دارد. در ايران در دامنههاى البرز، اطراف تهران، جوستان طالقان در ارتفاع u200a١٨٠٠u200a مترى و در بيشه در لرستان بهطور خودرو شناسايى شده است.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در جدار سخت دانۀ گياه تركيباتى از كربنات كلسيم و سيليكات كلسيم وجود دارد. در ريشۀ گياه مادۀ رنگين قرمز به نام ليتوسپرمين ^u200a١u200aيافت مىشود كه آن را استخراج و در صنايع غذايى براى رنگ كردن كره و ساير مواد استفاده مىكنند.

در واريتهاى از اين گياه به نام علمى L. officinale var erythrorhizon Maxim.

كه در چين مصرف دارويى وسيعى دارد وجود موادى به نام آستيل شيكونين ^u200a٢u200a، شيكونين ^u200a٣u200aو ليتوسپرمين تأييد شده است [چونگ يائوچى].

خواص-كاربرد

جوشاندۀ ريشۀ اين گياه در مواقع شيوع سرخك به عنوان داروى پيشگيرى براى عدم ابتلا مصرف مىشود.

تجربۀ دانشمندان نشان داده است كه اين پيشگيرى u200a٢u200a/u200a٩١u200a درصد مؤثر بوده است. ريشهاى كه در اين آزمايش به كار رفته به احتمال زياد از گياه روييده در چين گرفته شده بوده است. اگرچه اين گياه از خويشان خيلى نزديك به L. officinale ايران است ولى بههرحال محل رويش آنها متفاوت است.

در هند براى ريشۀ اين گياه خاصيت تصفيۀ خون قايلاند. جوشاندۀ ريشۀ اين گياه و همچنين سرشاخههاى آن را به صورت شربت مىخورند كه براى بيمارىهاى تاولى و دانهاى نظير آبله، سرخك و خارش بسيار مؤثر است.

گرد دانۀ آن مخلوط با عسل به صورت خمير يا شربت غليظ در موارد نقرس و بيمارىهاى مثانه تجويز مىشود.

در ريشه و شاخههاى اين گياه مادهاى وجود دارد كه روى ترشح هورمونهاى جنسى غدۀ هيپوفيز اثر منفى مىگذارد و ترشح را كاهش مىدهد و عصارۀ قسمت هوايى گياه خاصيت جلوگيرى از آبستنى دارد ]S. G. I. M. P[ .

در اروپا از دانههاى آن به عنوان مدر و سنگشكن استفاده مىشود. در اسپانيا از دمكردۀ برگهاى آن به عنوان مسكن و آرامبخش استفاده مىشود.

از نظر طبيعت حب القلب يا دانۀ گياه قلب خيلى گرم و خشك است و از نظر خواص براى سرفه سرد مزمن، نفستنگى، آسم و تسكين سكسكۀ مرطوب مفيد است. مدر است و عادت ماهيانه را باز مىكند. با سركه رقيق براى سنگ كليه و مثانه و رفع حبس البول يا شاشبند نافع است. ضماد آن براى بواسير مفيد است.

مضار آن: نيروى جنسى را شديدا كاهش مىدهد و اسپرم را خشك مىكند و براى رفع اين محظور بايد توأم با مغز چلغوزه كه دانۀ كاج بادامى است، خورده شود.

مقدار خوراك آن تا u200a١٢u200a گرم است.

چند گونۀ ديگر از اين گياه در ايران مىرويند كه دو گونۀ آن دارويى است و خواص كموبيش نظير L. officinale. دارد كه بهطور مختصر ذكر مىشوند.

u200a١u200a. گونۀ Lihospermum arvense L. . گياهى است يكساله. گل آن سفيد و صورتى و دانۀ آن برخلاف حب القلب كه سفيد است در اين مورد قهوهاى است در ابعاد عدس. اين گياه در بلوچستان، همدان، اراك، باختران، كرج، اطراف تبريز، خوى، گرگان، گنبد قابوس، مينودشت، مازندران، درۀ هراز، كندوان، گيلان در شمال، شيراز، كرمان، خراسان در تربت حيدريه و در آبشار اخلمد و كوه نيشابور ديده مىشود.

از نظر تركيبات شيميايى در گياه آلكالوئيد سينوگلوسين ^u200a١u200aيافت مىشود و به علاوه از ريشۀ آن مادۀ قرمزرنگ ليتوسپرمين گرفته مىشود. در اسپانيا از دمكردۀ برگهاى آن به عنوان مسكن و آرامبخش مىخورند ]G. I. M. P[ .

u200a٢u200a. گونۀ L. purpureo-caeruleum L. به فرانسوى Gremil bleu و The d'Europe گفته مىشود، زيرا از دمكردۀ آن مانند چاى در اروپا در برخى مناطق استفاده مىشود.

گياهى است چندساله شاخهها و ساقههاى آن ارغوانى و بنفش و گلهاى آن آبى لاجوردى و بسيار زيباست. گياه پوشيده از تار خوابيده است. دانههاى آن مانند دانههاى حب القلب شبيه دانههاى كوچك مرواريد است.

اين گياه در شمال ايران در مازندران، كجور، درۀ هراز، گرگان در مينودشت و در آذربايجان در جنگلهاى ارسباران، قرهداغ و علىبولاغ ديده مىشود.

از نظر خواص درمانى مشابه قلب است و از سرشاخههاى گلدار آن مانند چاى دم كرده به عنوان نوشابۀ آرامبخش مىخورند.