درخت موم

به فارسى «درخت موم» و در كتب قديم فارسى با نام عربى آن «شجرة الشمع» آمده است. به فرانسوى Cirier و Arbre ā cire و به انگليسى Wax myrtle گفته مىشود. درختچهاى است از خانوادۀ Myricaceae ، نام علمى آن Myrica cerifera L.

مىباشد.

مشخصات و تركيبات شيميايى

درختچهاى است كوتاه، برگهاى آن متناوب و گلهاى آن نر و ماده و جداگانه است. ميوۀ آن به رنگ آبى سير و تقريبا سياه و كوچك كه از يك مادهاى شبيه موم كه موم گياهى مىباشد، پوشيده شده است. اين درختچه بومى امريكاست و به نام درختچۀ لوئيزيانا نيز گفته مىشود.

برگ و پوست اين درختچه نيز تانن فراوان دارد. براى استخراج موم آن، ميوههاى درختچه را پس از رسيدن چيده در آب مىاندازند. ذرات موم از سطح ميوه جدا شده در سطح آب شناور مىشود كه آنها را جمع كرده با حرارت ذوب مىنمايند و به صورت ورقههاى ضخيمى در ابعاد يك نان تافتون به بازار عرضه مىشود، از اين موم در تهيۀ شمع و ورنى استفاده مىشود. شمع كه از آن درست مىشود، پس از سوختن بوى بسيار مطبوعى متصاعد مىكند.

موم حاصل از ميوههاى درخت موم داراى اترهاى اسيدهاى چرب و اسيد ميريستيك و اسيد پالميتيك مىباشد. رنگ آن سبز مايل به زرد و طعم آن تلخ و در حرارت u200a۴۵u200a-u200a۴٠u200a درجۀ سانتىگراد ذوب مىشود. معمولا هر درختچه بهطور متوسط u200a١٢u200a-u200a١٠u200a كيلوگرم ميوه مىدهد كه در حدود u200a٣u200a كيلوگرم موم از آنها به دست مىآورند.

گياه ديگرى است كه آن را نيز درخت موم گويند و از آن موم سفيد گرفته مىشود به انگليسى آن را Wax tree مىنامند. درختى است از خانوادۀ Oleaceae و نام علمى آن Ligustrum lucidum Ait. مىباشد. اين درختچه بومى چين است و همچنين در اين كشور و ساير مناطق در سطح وسيعى كاشته مىشود.

خواص-كاربرد

در چين پوست درخت و برگهاى درخت موم سفيد را در آب خيسانده و آب آن را مىخورند كه براى افزايش تعريق بدن مؤثر است [چئو]. از جوشاندۀ برگهاى آن در موارد سرماخوردگى و ورمها و سرگيجه و سردردها مصرف مىشود [استوارت].

معتقدند كه خاصيت تببر، ضد درد، مسكن و خنككننده دارد. ضماد برگها و پوست درخت را روى آبسهها نيز مىاندازند [هاو]. از ميوههاى آن كه تونيك است براى معالجۀ خنازير و استسقا استفاده مىشود [چيو و لوئى]. در ميوههاى گياه اولئانوليك اسيد يافت مىشود كه داروى تونيك قلب است و آثار مدر دارد و براى افزايش طول عمر مؤثر است [چيو]. موم سفيد اين درخت براى تسكين درد و ترميم و متصل كردن استخوانهاى شكسته نافع است، ضمنا ضدعفونىكننده و نرمكنندۀ سينه نيز مىباشد [استوارت].

توضيحى در مورد درخت موم سفيد:

درخت موم سفيد هميشه سبز است و ناخزان و معمولا پس از اينكه گرههاى سفيد خوشهاى آن ظاهر شدند حشرهاى در ابعاد شته يا شپش كه نام آن Coccus sinensis مىباشد، روى شاخههاى سبز درخت مىنشيند و از شيرۀ درخت تغذيه كرده و ترشحاتى از بدن خود خارج مىسازد كه چسبناك است و به شاخهها مىچسبد و كمكم به صورت موم سفيدى درآمده روى سطح شاخهها جمع مىشود. پس از فصل گرما اين موم را از سطح شاخهها تراشيده و برداشته آن را ذوب كرده و ناخالصى آن را خارج نموده، به صورت موم سفيد قابل عرضه به بازار درمىآورند. زندگى اين حشره جالب است. در دوران جوانى كه رنگ بدن حشره سفيد است با مكيدن شيرۀ درخت، موم توليد مىكند و پس از اينكه به كهولت رسيد رنگ حشره قرمز شده و در آن دوران به جاى موم ايجاد گال و گرههاى كروىشكلى در ابعاد دانۀ ارزن روى شاخهها مىنمايد و كار آن نظير كار حشرهاى است كه در درخت بلوط ايجاد گالهاى مازو مىنمايد كه در بخش خود شرح داده شده است.