عشقه

از پيچهاى هميشهسبز است كه سه گونۀ آن در جنگلهاى شمال ايران وجود دارد و ارقام ابلق و زينتى آن نيز در باغهاى شهرها كاشته مىشود. به فارسى بهطور كلى «عشقه» و انواع آن را «پاپىتال» و «داردوست» مىنامند. در قسمتى از هند در بيهار آن را لبلاب نامند.

نامهاى محلى آن در مناطق شمال ايران عبارتاند از: در آستارا و گرگانرود «داردوست، دردوس» ، در رامسر «ولگان» ، در شفارود «توىجلى» ، در گيلان، نور، كجور و مازندران «دولگ، ولگم و بلگم» ، در بعضى نقاط گيلان «تبج» ، در لاهيجان «لشك» ، در گرگان» بالو، و لو و بلوا» ، و در تهران «پاپىتال» .

در كتب طب سنتى با نامهاى «عشقه» و «حبل المساكين» و «بقلة البارده» و «اخفاك» آمده است. به فرانسوى Lierreو Bourreu des arbes و به انگليسى Bentwood و Ivy و English ivy گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Araliaceae ، نام علمى گونههاى مختلف آن و مشخصات آنها به شرح زير است:

u200a١u200a. گونۀ Hedera colchica C. Koch. و مترادفهاى آن H. coriaceae Hibb. و H. helix var colchica C. Koch.مىباشد. به انگليسى Bush ivy و Persian ivy نامند.

اين عشقه در جنگلهاى شمال ايران از آستارا تا راميان گرگان انتشار دارد. دمبرگ آن بلند و پهنۀ برگ چرمى، تخممرغى و برگ كامل است. گلهاى آن چترى زرد مايل به سبز، ميوههاى آن ريز و سياهرنگ است.

u200a٢u200a. گونۀ Hedera helix L. به فارسق «عشقه» و «داردوست» گويند. به فرانسوى Lierre grimpant و به انگليسىEuropean ivy و Common english ivy نامند.

اين عشقه بومى آسيا و اروپا و شمال ايران است. برگهاى آن كوچك و از درختان بالا مىرود. گونۀ فوق دو واريته دارد: يكى درختى است كه نام علمى آن Hedera helix var arborescens Hort. مىباشد. اين واريته درخت كوچكى است كه از درختان ديگر بالا نمىرود و در باغهاى تهران كاشته مىشود. ديگرى واريتۀ ابلق است كه نام علمى آن Hedera helix var souvenir de Marengo مىباشد. اين واريتۀ عشقه ابلق زينتى و زيباست و برگهاى آن ابلق كرمرنگ و درشت است و در باغها براى تزيين كاشته مىشود. ابلق بودن اين واريته در اثر باكترى و يا ويروس است.

u200a٣u200a. عشقۀ گونۀ Hedera pastuchowii . اينگونه بومى ايران و قفقاز و آسياى صغير است و در جنگلهاى مرطوب شمال ايران از آستارا تا گرگان انتشار دارد.

دمبرگها كوتاه و پهنۀ برگ قلبىشكل، نوكتيز و كمى دندانهدار است. طول برگ u200a٢٠u200a-u200a١٠u200a سانتىمتر است.

تكثير عشقهها از طريق خوابانيدن شاخههاى گياه و يا از طريق قلمه است كه در مورد گونههاى مختلف انتخاب مىشود.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در گونۀ H. helix در هر كيلوگرم برگ گياه در حدود u200a٢٢۵u200a/u200a٠u200a ميلىگرم اكسيدارسنيك وجود دارد. در برگهاى آن در حدود u200a١٠u200a درصد ساپونين و آلفا-هدرين ^u200a١u200aوجود دارد. از عصارۀ ميوههاى ريز سياه آن گلوكوزيد هليكسين ^u200a٢u200aگرفته مىشود ]G. I. M. P[ .

بررسى ديگرى نشان مىدهد كه در برگهاى عشقه، هدرين و چند ساپونوزيد ^u200a٣u200aيافت مىشود و در گياه انواع ويتامينها از جمله آلفا-كاروتن ^u200a۴u200a، آلفا-توكوفرول ^u200a۵u200a وجود دارد. از روغن ميوههاى ريز سياه آن اسيدهاى چرب گرفته مىشود ]S. G. I. M. P[ .

در گزارش بررسىهاى ديگرى آمده است كه از ساپونين برگها كه آلفا-هدرين است، پس از هيدروليز هدراژنين ^u200a١u200a، ال-آرابينوز ^u200a٢u200aو رامنوز ^u200a٣u200aبه دست مىآيد [كاريونه و كيمورا].

در ساقهها و پيچكهاى گياه مواد هدرين ^u200a۴u200a، هدراتانيك اسيد ^u200a۵u200aو اولئيك اسيد يافت مىشود.

خواص-كاربرد

در چين از ساقههاى نازك و سبز آن جوشاندهاى درست مىكنند كه در آن يكى دو گياه ديگر نيز وارد مىكنند و براى رفع سردرد و سرفه مىخورند، به علاوه جوشاندۀ گياه معرق و در باز كردن عادت ماهيانه مؤثر است [چيو]. در ساقهها و پيچكهاى گياه مواد سمّى وجود دارد در مصرف آن بايد احتياط كرد و زايد بر حد مجاز مصرف ننمود و زير نظر پزشك مصرف كرد.

ميوههاى ريز و سياه آن مسهل است و جوشاندۀ گياه از برگها و ميوۀ آن به عنوان معرق، محرك و مسهل تجويز مىشود. در مورد ميوۀ آن حد اكثر u200a١٢u200a-u200a١٠u200a عدد مىتوان مصرف نمود. در استعمال خارجى جوشاندۀ برگ عشقه براى تهيۀ كمپرس به منظور رفع التهابهاى پوست و التيام زخمها نافع است. از برگهاى لهشدۀ عشقه مخلوط با كمى قند و دارچين و گرد ذغال مرهمى درست مىكنند كه در زخمهاى دردناك آثار مفيد دارد.

خيساندۀ برگ عشقه در سركه براى كچلى به عنوان ضماد در صورتى كه بهطور مكرر تا يك هفته گذارده شود، خيلى مفيد است.

جوشاندۀ برگ عشقه خاصيت پاككننده دارد و اگر پارچههاى چرك تيرهرنگ در آن جوشانيده و شسته شود خيلى خوب تميز مىشود.

در استعمال داخلى در دمكردهها و جوشاندهها حد اكثر u200a۵u200a-u200a۴u200a گرم برگ عشقه در يك ليتر آب مصرف شود. از گرد ميوۀ آن به عنوان مسهل u200a۵u200a/u200a١u200a-u200a۵u200a/u200a٠u200a گرم مخلوط با عسل در يك پوسيون خوشمزه مصرف مىشود.