زرنباد

در كتب سنتى با نامهاى عربى «زرنباد» ، «زرنبا» و «عرق الكافور» آمده است.

ساقۀ زيرزمينى گياهى است كه به فرانسوى Zerumbet گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ زنجبيل Zingiberaceae ، نام علمى آن Zingiber zerumbet) L. (Sm.

مىباشد.

توضيح: در مدارك علمى طب گياهى هند نام علمى گياه را Zingiber zerumbet Rosc. ex Sm. مىنويسند.

در شرفنامۀ منيرى آمده است كه زرنباد ريشۀ گياهى است كه به هندى كچور نامند.

در صورتى كه در اسناد علمى هند نام كچورى را براى زدوار با نام علمى Curcuma zedoaria Rosc. ذكر مىكنند.

اين اختلاط بين زرنباد و زدوار در اغلب مدارك لغتنامههاى فارسى وجود دارد، در صورتى كه اين دو گياه مختلف هستند و براى زدوار نيز شرح مفصلى در جلد پنجم اين كتاب مندرج است كه پس از انتشار ملاحظه مىشود.

مشخصات

زرنباد بيخ گياهى است كمى معطر. سطح خارجى آن غبارى و تيره و مغز آن مايل به زردى و طعم آن تند و كمى تلخ است. انواعى كه بوى آن ضعيف و كمى شيرين باشد، نوع نامرغوب آن مىباشد. بهطور كلى از نظر تجارتى دو نوع است، نوعى از آن كمى از قطعات زنجبيل بزرگتر و تندتر و بوى آن شبيه بوى زنجبيل و از آن كمى بوى كافور متصاعد مىشود.

اين نوع را پس از خارج نمودن از زمين تميز نموده، جوش داده و خشك مىنمايند. نوع ديگر ضخيم و بلندتر است و پس از بيرون آوردن از زمين آن را تميز كرده و جوش مىدهند سپس آن را ورق ورق كرده خشك مىنمايند كه زودتر خشك شود. گياه آن داراى برگهاى بلند غلافوار به طول حدود يك متر و به عرض u200a١٢u200a-u200a١٠u200a سانتىمتر شبيه برگ زردچوبه و از برگ زنجبيل بزرگتر است. گلهاى آن به رنگ زرد و مجتمع به صورت سنبله است. وطن اين گياه هندوستان و چين مىباشد و نيروى دارويى ريشۀ آن تا سه سال باقى مىماند.

تركيبات شيميايى

از نظر تركيبات شيميايى در بيخ زرنباد ) Z. zerumbet( اسانس روغنى فرّار وجود دارد. از ساقۀ زيرزمينى آن مادۀ زرومبون ^u200a١u200aجدا شده است. مادۀ زرومبون كه يك مونوسيكليك سسكىترپنكتون ^u200a٢u200aاست در محيط ) in vitro( رشد باكترىهاى مايكروكوكوس پيوجينس واريتهاورئوس ^u200a٣u200aو همچنين مايكوباكتريوم توبركولوزيس ^u200a۴u200aرا متوقف مىكند. يعنى نوعى آنتىبيوتيك است.

خواص-كاربرد

در هند زرنباد در تمام موارد از نظر خواص جانشين زنجبيل است. در هندوچين زرنباد را در الكل خيسانده و به عنوان مقوى و محرك و تصفيهكنندۀ خون و خونساز مصرف مىكنند و به علاوه تا دو هفته پس از زايمان براى رفع ضعف و سرگيجه استعمال مىشود و لهشده و كوبيدۀ آن را براى رفع تشنج بر سر بچهها مىاندازند. اگر ضماد لهشدۀ آن را روى شكم بچه بيندازند براى رفع تب مفيد است [مىنات]. در فيليپين از جوشاندۀ آن در استعمال داخلى براى معالجۀ آسم مىخورند و در استعمال خارجى جوشاندۀ غليظ آن را مانند روغن ماليدنى در مواضع روماتيسمى براى تسكين درد روماتيسم مىمالند [كوئىزمبينگ]. در گينۀ جديد اين گياه نقش مهمى در تمام مراسم و تشريفات مذهبى مردان دارد و زنان را عقيم مىكند [جيرارد & بارو]. و اما طبق نظر حكماى طب سنتى زرنباد داراى طبيعتى گرم و خشك است و از نظر خواص معتقدند كه فرحآور و مقوى دل، دماغ، معده و براى افزايش نيروى جنسى مفيد است. ترياق زهر جانوران سمى است و قى را بند مىآورد و مدر است و قاعدهآور و مسهل سودا مىباشد و براى سرفۀ سرد و بلغمى، خفقان، گاز و بادهاى رحم و شكمروش اطفال مفيد مىباشد. خوردن آن براى تحريك جنسى و در دهان نگه داشتن آن براى درد دندان نافع است.

جويدن آن براى تسكين سرفۀ سرد مزمن و رفع بوى سير و پياز از دهان مفيد است. ضماد تازۀ آن براى تحليل ورمهاى سرد و تسكين درد آن، ماليدن آن به موى سر براى جلوگيرى از ريزش مو نافع است.

براى قلب مضر است و از اين نظر بايد با بنفشه خورده شود. مقدار خوراك آن از u200a۴u200a-u200a٢u200a گرم است.

جانشين آن از جهت ايجاد فرح و نشاط، بوزيدان و درونج است و در مورد دفع زهرها و سموم هموزن آن درونج و نصف وزن آن دانۀ ترنج كوبيده و نصف وزن آن طرخشقوق مىباشد.

تمام انواع گياهانى كه فوقا نام برده شد شرح آنها در جلدهاى مختلف اين كتاب آمده است.