منداب شترى

در كتب مختلف فارسى با نامهاى «منداب شترى» ، «كتنجك» و «مواغرون» نام برده شده است.

به فرانسوى Cameline و Sesame d'Allemagne و به انگليسى Camelina و Gold of pleasure گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ شببو Cruciferae ، نام علمى آن Camelina sativa) L. (Crantz. و مترادفهاى آن Alyssum sativum Scop. و Myagrum sativum L. از طرف گياهشناسان مختلف نامگذارى شده است.

مشخصات

گياهى است يكساله علفى داراى ساقۀ استوانهاى شاخه شاخه به بلندى u200a٧٠u200a-u200a۴٠u200a سانتىمتر. گلهاى آن زرد روشن. برگهاى آن باريك، دراز و ساقه آغوش است. ميوۀ آن گلابى شكل كوچك داراى رگهاى باريك محتوى دانههاى بسيار ريز مىباشد. هر دانه تخممرغى شكل دراز خيلى كوچك كه يك شيار در وسط آن قرار دارد، ابتدا به رنگ زرد و پس از مدتى كه كهنه شد به رنگ قرمز درمىآيد. دانههاى منداب شترى در حدود u200a٣۵u200a-u200a٢۵u200a درصد روغن ثابت دارد.

براى تكثير منداب شترى بذر آن را در بهار مىكارند. بيشتر خاكهاى سبك و كمعمق را دوست دارد. در مدت كوتاهى (u200a١٠٠u200a-u200a٩٠u200a روز) گياه مىرسد و پس از آن مىتوان زمين را آماده نمود و كود داد و محصول ديگر مناسبى در آن كاشت. در اوايل پاييز همينكه ساقهها زرد شده و اولين قسمت دانهها مىرسند، محصول برداشت مىشود و پس از خشك شدن، ساقههاى آنها را كوبيده و دانهها را برداشت مىنمايند.

روغن حاصله از دانهها از روغنهاى سيكاتيو است و در نقاشى و صابونسازى مصرف دارد. كنجالۀ آن پس از روغنگيرى نيز چون داراى حدود u200a٣۴u200a درصد مواد ازته و حدود u200a۵u200a درصد ازت و u200a۵u200a/u200a٨u200a درصد مواد متفرقه مىباشد به عنوان كود شيميايى مصرف مىشود. محصول بذر آن در زراعتهاى خوب u200a۵u200a/u200a١u200a تن در هكتار است.

اين گياه در اغلب مناطق اروپا و هند و روسيه و ساير جمهوريهاى شوروى سابق كاشته مىشود. در ايران اين گياه بهطور وحشى در آذربايجان و ديلمان و در برخى مناطق غرب ايران از جمله در همدان مىرويد.

تركيبات شيميايى

دانههاى گياه در حدود u200a٣۵u200a-u200a٢۵u200a درصد روغن ثابت دارد كه رنگ آن زرد و بوى آن شبيه بوى سير است و پس از گرفتن روغن كنجاله دانهها كه داراى مواد ازته و ازت و مواد معدنى قابل ملاحظهاى است، براى تقويت خاك مصرف مىشود.

خواص-كاربرد

روغن منداب شترى در صابونسازى مصرف دارد و صابونى كه با آن ساخته مىشود براى لطافت پوست مؤثر است. دانههاى گياه لعابدار و ملين است و با خوردن مقدار محدودى از آن چون لعاب توليد مىكند، موجب سهولت تخليه مىگردد و در درمان بواسير اثر مفيد دارد. در استعمال خارجى براى رفع ترك پوست دست و نرم كردن پوست مفيد است.