كنار

درختى است كه در طب سنتى با نامهاى «كنار» ، «سدر» ، «سدره» ، «مونبالداود» ، «سنجد گرجى» ، «نيم» و «شجرة النبق» آمده است. ميوۀ آن را به عربى «نبق» گويند. به فرانسوى Jujubier epine de Christ و Chicourlier وEpine de Christ و به انگليسى Lote tree و Christ's tho ناميده مىشود. درختى است از خانوادۀ Rhamnaceae ، نام علمى آن Zizyphus spina-christi) L. (Desf. و مترادفهاى آن Rhamnus spina-christi L. و R. heterogenea Burm. و. . . مىباشد.

مشخصات

كنار درختى است به بلندى حدود u200a١٠u200a متر، خاردار با شاخههاى سفيد. برگهاى آن تخممرغى، نوكتيز. ميوۀ آن كوچك خوشبو به شكل و ابعاد سنجد، بعد از رسيدن سرخ و زرد مىشود. طعم آن ترش و شيرين. ترشى آن بيشتر و تعدادى از ميوهها نيز شيرين و خوراكى است. برگهاى ساييدۀ كنار را «سدر» نامند كه در بازار نيز با نام «سدر» عرضه مىشود. اين درخت در عربستان، حبشه، افريقاى شمالى و در ايران انتشار دارد.

نواحى گرم را مىپسندد و در ايران در اطراف كازرون، جزيرۀ خارك، لار، بندرعباس، اطراف نيكشهر، چاهبهار، بم و نرماشير بهطور خودرو مىرويد.

خواص-كاربرد

ميوۀ كنار سرد و خشك است. ميوۀ نارس آن قابض و نفاخ و رسيدۀ آن ديرهضم و خوردن دويست گرم آن مسهل صفرا از معده و رودههاست و حرارت را فرومىنشاند. خوردن ميوۀ رسيدۀ ترش آن بازكنندۀ گرفتگىهاى مجارى و كشندۀ كرم معده و روده است، براى سردمزاجان مضر است و بايد با سكنجبين خورده شود.

ميوۀ خشك آن خيلى قابض است و آرد آن را كه از ساييدن كنار رسيدۀ بدون هسته حاصل مىشود با كمى آب مخلوط كرده و با انواع شربتهاى مناسب مىخورند.

سرخكرده و بودادۀ ميوۀ كنار خيلى قابض است و براى اسهال و زخم رودهها و تبهاى گرم مناسب است. خوردن شيرۀ مغز هستۀ آن تبهاى گرم خونى و صفراوى را رفع مىكند و براى آبله، سرخجه و سرخك نافع است و عطش را تسكين مىدهد. دانۀ پختۀ آن قابض است و ضماد كوبيدۀ آن براى شكستگى اعضا و تقويت آنها مفيد است.

اگر دانۀ پختۀ آن را تا حدى كه غليظ شود بپزند و به اعضاى بدن بچهها بمالند براى رفع سستى اعضا و سرعت حركت آنها نافع است. برگ كنار را سدر نامند. ضماد برگ كنار و شستن بدن در حمام با برگ آن براى زخمها و پاك كردن چرك بدن و تقويت موى سر و جلوگيرى از ريزش مو و تقويت اعصاب نافع است. ضماد برگ آن با شراب براى تحليل ورمهاى گرم و همچنين ضماد برگ بتنهايى نيز براى نرم كردن و تحليل ورمهاى گرم مفيد است. چوب كنار سردتر و خشكتر از برگ آن است و براى جلوگيرى از خونريزى و زخم رودهها و اسهالى كه از ضعف معده ناشى شده باشد، مفيد است و تنقيه با جوشاندۀ چوب آن براى جراحت رودهها و گرد چوب آن براى زخمهاى گرم مانند زخم آبله مفيد است.

مقدار خوراك آن تا u200a٣٠u200a گرم است. خوردن آب جوشانده و پختۀ ريشۀ آن بسيار مغذى و مفيد است. براى اين كار در حدود u200a٢٠٠u200a گرم ريشۀ آن را بيرون آورده تميز كرده و پوست آن را خراش مىدهند و در آب ريخته جوش مىآورند تا عصارۀ ريشه بيرون آيد و آب كاملا سرخرنگ شود، سپس آن را صاف نموده مىخورند.

براى چاق شدن بدن و درخشانى رنگ چهره نافع و بسيار مقوى است و از صمغ درخت نيز براى رفع پوستهپوسته شدن سر و خارش آن با ماليدن پختۀ آن استفاده مىشود.

سابقا در ايران مرسوم بوده است پوست شاخههاى درخت كنار را خشك كرده، ساييده با نام آرد كنار در بازار عرضه مىكردند. از اين آرد كنار مانند مازو ) Noix de galle( در دباغى استفاده مىشده است [شليمر].

كنار پارسى

گونۀ ديگرى از جنس كنار است كه در ايران مىرويد و چون از نظر خواص طبى جالب است به شرح آن مىپردازيم. در كتب مختلف فارسى آن را «كنار فارسى» نام مىبرند. نام محلى آن در سپيددشت لرستان «دره» است. به انگليسىWild jujube گفته مىشود. گياهى است از خانوادۀ Rhamnaceae ، نام علمى آن Zizyphus nummularia) Burm. f. (Wight. & Walk. و مترادفهاى آن Z. microphylla Roxb. و Z. rotundifolia Lam. و Rhamnus nummularia Burm. f.

از طرف گياهشناسان مختلف نامگذارى شده است.

مشخصات

كنار فارسى نوعى كنار وحشى است. درختچهاى است كه ساقههاى آن به هم رفته و كركدار و داراى خار و تيغ است. برگهايش تخممرغى گرد و كامل است. سطح تحتانى برگها را كركهاى سفيدرنگ پوشانيده و ميوۀ آن گرد و كوچك است.

اين درختچه در هندوستان در پنجاب و سند و ساير قسمتهاى گرم آن مىرويد.

در ايران در نواحى غربى و جنوبى ايران از لرستان تا خوزستان تا دارزين و علىآباد كرمان و جيرفت و در بلوچستان انتشار دارد. در جيرفت تا u200a١٢٠٠u200a متر ارتفاع از سطح دريا، مىرويد.

خواص-كاربرد

از ميوۀ آن به عنوان خشككننده و قابض و براى رفع ناراحتىهاى ناشى از صفرا استفاده مىشود. برگهاى لهشدۀ آن را براى رفع ناراحتى پوست، خارش، جرب و جوش و كورك روى پوست مىاندازند.